Przedmiotem wynalazku jest oprawka wahliwa, zwlaszcza rozwiertaka samoczynnie ustawiajaca sie w osi wykonywanego otworu.Stan techniki. Znana jest (ksiazka-K. Bardadin, W. Natanson - Normalne i uniwersalne przyrzady i uchwyty do obróbki metali skrawaniem, PWT, Warszawa 1961 r., Wydanie I -str, 319 rys. 7-22) oprawka wahliwa do rozwiertaków skladajaca sie z trzpienia, osadzonego w nim z luzem chwytu narzedziowego oraz sprzegla i osiowego lozyska tocznego za pomoca których i obejmujacych je nakretki-trzpien i uchwyt sa utrzymywane w polaczeniu. Chwyt narzedziowy, posiada kolnierz, z którego dolna powierzchnia wspólpracuja kulki umieszczone w koszyku tworzac wraz z pierscieniem spoczywajacym na wewnetrznej powierzchni czolowej nakretki lozysko osiowe. Przenoszenie zas momentu obrotowego z trzpienia na chwyt narzedziowy dokonane jest za pomoca sprzegla skladajacego sie z pierscienia sprzeglowego zaopatrzonego w cztery wyciecia, z którymi wspólpracuja kolki zakonczone tulejkami. Dwa sposród kolków sa osadzone w górnej powierzchni kolnierza chwytu narzedziowego, dwa zas pozostale w powierzchni czolowej trzpienia.Poza tym w pierscieniu sprzeglowym wykonane sa cztery otwory, w którym umieszczone sa kulki toczace sie po powierzchni czolowej trzpienia pozostajace jednoczesnie w kontakcie z górna powierzchnia kolnierza chwytu.Opisana oprawka ze wzgledu na mozliwosc jedynie równoleglego przemieszczania sie chwytu narzedzia w stosunku do osi oprawki moze sluzyc wylacznie do obróbki otworów, których osie sa przemieszczane równolegle do osi tej oprawki. Nie zabezpiecza ona natomiast prawidlowego ukladania sie rozwiertaka w przypadku gdy os obrabianego otworu nie jest równolegla do osi oprawki. Zastosowanie w takiej sytuacji opisanej oprawki prowadzi do znieksztalcenia otworu i nie uzyskania wymaganej klasy gladkosci.2 94 428 Znana jest równiez oprawka przegubowa (ta sama pozycja literatury - rys. 7—21) skladajaca sie z trzpienia osadzonego we wrzecionie obrabiarki i czesci chwytowej rozwiertaka polaczonych za pomoca specjalnego kolka, na którym trzpien jest osadzony obrotowo, a chwyt moze przemieszczac sie wzdluz jego osi. Takie polaczenie obu podstawowych czesci oprawki daje jedynie ograniczone mozliwosci przemieszczen rozwiertaka a mianowicie równolegle przemieszczanie w jednej plaszczyznie i wahania w plaszczyznie drugiej nie zabezpieczajac pelnego zakresu przemieszczen równoleglych i wahan.Zagadnienie, istota i techniczno-uzytkowe skutki wynalazku. Wynalazek polega na opracowaniu oprawki wahliwej rozwiertaka glównie do rozwiercania wykanczajacego, która poza zagadnieniem równoleglego przemieszczania sie rozwiertaka bedzie zabezpieczala ustawianie sie chwytu wraz z rozwiertakiem w osi wykonywanego otworu gdy os ta jest wichrowata do osi oprawki. Oprawka wedlug wynalazku ma górny pierscien lozyska osiowego zaopatrzony w sferyczna zewnetrzna powierzchnie oporowa, która w czasie pracy narzedzia opiera sie o stozkowa wspólosiowa powierzchnie trzpienia. Trzpien z chwytem zwiazany jest osiowo za pomoca kolka umieszczonego w promieniowym otworze wykonanym w poblizu górnej krawedzi chwytu.Kolekfen-kencami opiera sie o nakretke regulacyjna osadzona na powierzchni zewnetrznej trzpienia.V^ €eftf zapewnienia wspólsrodkowego polozenia chwytu z trzpieniem pomiedzy wewnetrzna powierzchnia trzpienia a chwytem umieszczone sa pierscienie gumowe.Kolek laczacy osiowo trzpien z chwytem ma na koncach wykonane sciecia którymi spoczywa na powierzchni oporowej nakretki regulacyjnej, dzieki czemu nie zachodzi obawa wygniatania na tej powierzchni wglebien, których powstanie mogloby doprowadzic do utrudnionej i nie ciaglej regulacji luzu pomiedzy pierscieniem górnym lozyska osiowego a powierzchnia stozkowa trzpienia. Promieniowy otwór uchwytu przez który przelkniety jest kolek ma zbieznosc obustronna do srodka jego dlugosci, której kat jest wiekszy od kata maksymalnego wychylenia chwytu w stosunku do osi trzpienia.Umieszczone pomiedzy trzpieniem a chwytem pierscienie gumowe sa osadzone w poblizu górnej i dolnej krawedzi chwytu. Duza odleglosc pomiedzy zespolami pierscieni podyktowana jest uzyskaniem mozliwie dokladnego polozenia wspólsrodkowego chwytu w stosunku do trzpienia.Oprawka wahliwa wedlug wynalazku dzieki posiadaniu cech przegubu uzyskanych przez wspólprace sferycznej zewnetrznej powierzchni oporowej pierscienia górnego lozyska osiowego ze stozkowa powierzchnia trzpienia, przy jednoczesnym zapewnieniu promieniowych przemieszczen chwytu, ma mozliwosc ukladania sie chwytu w osi wykonywanego otworu równiez wówczas gdy jest on przemieszczony w pewnych granicach liniowo i katowo w stosunku do osi trzpienia.Zajmowanie przez rozwiertak polozenia wspólsrodkowego z rozwiercanym otworem, przy wlasciwym stanie rozwiertaka, pozwala uzyskac powierzchnie otworu w klasie gladkosci nie osiagalnej przy stosowaniu dotychczas znanych oprawek.Zastosowanie pierscieni gumowych umieszczonych pomiedzy trzpieniem a chwytem poza centrowaniem chwytu, zapewnieniem mozliwosci dogodnego wprowadzania rozwiertaka w wykonywany otwór takze w poziomym ulozeniu oprawki oraz zabezpieczeniem lozyska osiowego przed zanieczyszczeniami nadaje oprawce dodatkowa zalete czesciowego tlumienia drgan przenoszacych sie z wrzeciona na rozwiertak.Opb konstrukcji przykladu wykonania wynalazku. Oprawka wahliwa rozwiertaka wedlug wynalazku sklada sie z trzpienia 1, w którym osadzony jest z luzem chwyt 2 zwiazany katowo z trzpieniem 1 za pomoca sprzegla 3 klowego, osiowo zas za posrednictwem kolka 4 umieszczonego w promieniowym otworze 5 który jest wykonany w górnej czesci chwytu 2. Otwór 5 ten jest dwustronnie zbiezny do srodkajego dlugosci, przy czym kat pod jakim pochylone sa scianki otworu 5 jest wiekszy od maksymalnego kata wychylenia chwytu 2 w stosunku do trzpienia 1. Kolek 4 przechodzacy przez otwór 5 chwytu 2 opiera sie wykonanymi na jego koncach scieciami 6 o powierzchnie oporowa nakretki 7 regulacyjnej osadzonej na zewnetrznej powierzchni trzpienia 1. Powierzchnia oporowa nakretki 7 regulacyjnej zostala utworzona przez wykonanie w niej osiowego otworu zakonczonego prostopadla do osi powierzchnia czolowa. Powierzchnia walcowa tego otworu spelnia role ogranicznika osiowego przemieszczania sie kolka 4. Nakretka 7 regulacyjna jest po ustawieniu jej w polozeniu okreslajacym wielkosc luzu osiowego ustalona za pomoca wkreta 8 w niej osadzonego promieniowo.Mozliwosc równoleglego i katowego przemieszczania sie chwytu 2 w stosunku do trzpienia zostala zabezpieczona za pomoca lozyska 9 osiowego, którego pierscien 10 górny posiada sferyczna zewnetrzna powierzchnie 11 oporowa wspólpracujaca w czasie wykonywania obróbki ze wspólsrodkowa stozkowa powierzchnia 12 trzpienia 1 uzyskana przez wcisniecie w trzpien 1 pierscienia 13.Dolny pierscien 14 oporowy lozyska 9 osiowego jest trwale osadzony na chwycie 2 zas kulki 15 umieszczone w koszyku moga wraz z nim przemieszczac sie promieniowo w granicach luzu. Poniewaz chwyt 294 428 3 osadzony jest w trzpieniu 1 ze znacznym luzem promieniowym, w celu srodkowania jego polozenia umieszczone zostaly pomiedzy nimi pierscienie 16 gumowe. Pierscienie 16 te sa osadzone w chwycie 2 w poblizu jego górnej i dolnej krawedzi. Pierscienie 16 gumowe osadzone w poblizu dolnej krawedzi chwytu 2 nie wspólpracuja bezposrednio z trzpieniem lecz z wcisnieta na niego tulejka 17.Ustalenie wielkosci luzu pomiedzy pierscieniem 10 górnym lozyska 9 osiowego a powierzchnia 12 stozkowa pierscienia 13 osadzonego w trzpieniu 1 dokonuje sie za pomoca nakretki 7 regulacyjnej, która za posrednictwem kolka 4 utrzymuje ustalony luz. Z chwila rozpoczecia pracy przez rozwiertak, wystepujacy wstanie statycznym oprawki luz pomiedzy lozyskiem 9 osiowym a pierscieniem 13 zostaje wyeliminowany i wystepuje wówczas pomiedzy kolkiem 4 a górna krawedzia dwustronnie zbieznego otworu 5, w którym ten kolek 4jest umieszczony.W przypadku niewspólosiowosci wykonywanego otworu z trzpieniem 1, chwyt 2 z osadzonym w nim rozwiertakiem na skutek jego prowadzenia sie w tym otworze zajmuje wspólosiowe z nim polozenie przez caly czas obróbki dzieki temu, ze pierscien 10 górny lozyska osiowego zajmuje w kazdej chwili obrotu polozenie umozliwiajace to wspólosiowe prowadzenie rozwiertaka. W czasie pracy rozwiertaka chwyt 2 jest podparty przegubowo dzieki kontaktowi sferycznej powierzchni 11 górnego pierscienia 10 lozyska 9 osiowego z powierzchnia 12 stozkowa pierscienia 13 osadzonego w trzpieniu 1.Oprawka wahliwa wedlug wynalazku moze byc stosowana jako uniwersalna a zwlaszcza w tych przypadkach gdy bezwzglednym warunkiem jest uzyskanie wysokiej dokladnosci i gladkosci wykonywanego otworu. PL