Przedmiotem wynalazku jest jonizacyjna komora pradowa z kompensacja pradu zwlaszczajako róznicowy detektor promieniowania gamma w izotopowych miernikach przemyslowych, a w szczególnosci przy zastosowa¬ niu zródel Cs137, Co60 w zakresie mocy dawek od 1 do 200 mR/h.Znane jonizacyjne komory pradowe stosowane jako detektory promieniowania gamma w miernikach radio¬ izotopowych, opisane w katalogach komór jonizacyjnych ZDAUIBJ, Tesla, 20 Century Elektronics, RFT Messel- ektronik, Baldwin, sa wykorzystywane pojedynczo jako detektory natezenia promieniowania lub jako detektory zmiany natezenia promieniowania. W tym przypadku sa stosowane równiez pojedynczo ale z elektryczna kom¬ pensacja pradu komory przy pomocy stabilnego dodatkowego zródla napiecia i oporu wysokoomowego lub w ukladzie róznicowym dwóch identycznych komór, z których jedna dziala jako detektor we wlasciwych wa¬ runkach pomiaru, a druga wraz z wzorcem wielkosci mierzonej i dodatkowym zródlem promieniowania jest polaczona przeciwsobnie.Komory pradowe stosowane jako detektory promieniowania gamma skladaja sie najczesciej z cylindrycznej obudowy napelnionej gazem pod zwiekszonym cisnieniem z umieszczonymi wewnatrz elektrodami napieciowa i zbiorcza w ksztalcie pojedynczych cylindrów. Zastosowanie znanych komór pracujacych pojedynczo wymaga wprawdzie jednego detektora ale dokladnosci pomiarów mierzonych zmian natezenia promieniowania sa ograni¬ czone ze wzgledu na trudnosci kompensacji wplywów temperatury na wyniki pomiarów. Wada znanych zastoso¬ wan komór pracujacych w ukladzie róznicowym jest koniecznosc stosowania dwu detektorów komorowych, dwu zródel promieniowania i wzorca wielkosci mierzonej. Uklad ten zapewnia wprawdzie wysoka jakosc samego pomiaru, ale jednoczesnie trudnosc lub niemoznosc umieszczenia obydwu detektorów w idendycznych warun¬ kach srodowiskowych komplikuje lub uniemozliwia szersze zastosowanie.Jonizacyjna komora wedlug wynalazku zawiera kompensujaca czesc komory i komore wlasciwa o wspól¬ nej elektrodzie zbiorczej umieszczone w jednej wspólnej obudowie cylindrycznej. Podstawowa czesc komory czula na promieniowanie gamma posiada osiowo koncentryczne trzy cylindry elektrody napieciowej i dwa cylin¬ dry^ elektrody zbiorczej umieszczone tez koncentrycznie miedzy cylindrami elektrody napieciowej. Wewnetrzny2 94 304 cylinder elektrody zbiorczej posiada plaskie dno wykonane korzystnie ze stopów aluminium z wkladka olowiana o grubosci od 1 do 2 mm. We wnetrzu zaslepionego cylindra elektrody zbiorczej umieszczona jest równolegle do dna osiowo koncentrycznie elektroda napieciowa kompensujacej czesci komory w ksztalcie pierscienia metalo¬ wego zamknietego cienka folia; metalowa.W dnie obudowy komory umieszczona jest osiowo cylindryczna wneka, zamknieta cienkim oknem, korzys¬ tnie ze stali dla napromieniania kompensujacej czesci komory. W otworze wneki na zewnatrz komory umieszczo¬ ny jest trzpien, w którym zamocowane jest standardowe zródlo promieniowania beta dla napromieniania poprzez otwór kolimujacy, kompensujacej czesci komory. Odleglosc zródla kompensujacego od czolowego okna wneki jest regulowana trzpieniem. Wewnetrzna objetosc komory wypelniona jest gazem szlachetnym. Laczna gestosc powierzchniowa pomiedzy kompensujacym zródlem promieniowania jonizujacego, a objetoscia czynna kompen¬ sujacej czesci komory wynosi od 100 do 250 mg/cm2.Zaleta komory wedlug wynalazku jest mozliwosc jej stosowania jako wysokoczulego detektora promienio¬ wania gamma w radioizotopowych miernikach przemyslowych, która majac zalety wyzej opisanego ukladu róznicowego dodatkowo jest systemem prostszym i tanszym oraz umozliwia czesciowa kompensacje wplywu temperatury na wynik pomiaru. Inna zaleta jest mozliwosc kompensacji zmian napromieniania podstawowej czesci komory wskutek stalej pólrozpadu uzytego zródla podstawowego przez odpowiedni dobór zródel pod¬ stawowego i kompensujacego, korzystnie Sr20 dla Cs137. W komorze wedlug wynalazku czulosc podstawowej czesci komory na promieniowanie zródla kompensujacego jest mala i podobnie czulosc kompensujacej czesci komory na promieniowanie mierzone jest tez mala co nie powoduje istotnych bledów pomiaru przy zmianie natezenia promieniowania mierzonego.Wynalazek jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku przedstawiajacym przekrój osiowy wysokoczulej jonizacyjnej komory pradowej promieniowania gamma z kompensacja pradu.Komora w ksztalcie cylindra sklada sie z obudowy 1 i ma umieszczone wewnatrz osiowo koncentrycznie cylindryczne elektrody, napieciowa 2 skladajaca sie z trzech cylindrów koncentrycznych i zbiorcza 3 skladajaca sie z dwu cylindrów koncentrycznych umieszczonych miedzy cylindrami elektrody napieciowej 2. Wewnetrzny cylinder elektrody zbiorczej 3 w odleglosci 10 mm od krawedzi elektrod jest zamkniety denkiem 4 ze stopu aluminium z 2 mm wkladka olowiana wewnatrz o lacznej grubosci 4,5 mm. W zaslepiona czesc cylindra elektro¬ dy zbiorczej 3 wbudowana jest w odleglosci 5 mm od dna, pierscieniowa elektroda napieciowa 5 kompensujacej czesci komory 11 o srednicy 24 mm z otworem 16 mm zamknietym folia ze stali nierdzewnej o grubosci 0,01 mm stanowiaca okienko 6 elektrody napieciowej 5. W odleglosci 1,5 mm od plaszczyzny okienka 6 elektro¬ dy napieciowej 5 kompensujacej czesci komory 11 znajduje sie okno 9 wneki 10 o srednicy 10 mm i grubosci 0,1 mm wykonane ze stali nierdzewnej, stanowiace czesc hermetycznej obudowy 1 komory, wypelnionej argo¬ nem, o cisnieniu 50 atmosfer. W osiowa wneke 10 wprowadzone jest kompensujace zródlo 7 promieniowania beta Sr90 w standardowej obudowie o aktywnosci 400 -s- 600 mikro Ci, zamocowane na regulowanym trzpieniu 8. Trzpien 8 umozliwia regulacje odleglosci kompensujacego zródla 7 promieniowania jonizujacego od okna 9 w granicach od 2 do 100 mm.Dzialanie komory wedlug wynalazku jest nastepujace. Zródlo mierzonego promieniowania gamma napro¬ mieniajac objetosc czynna 13 podstawowej czesci komory wywoluje powstawanie pradu jonizacji w obwodzie elektrody zbiorczej 3 i napieciowej 2. Kompensujace zródlo 7 promieniowania jonizujacego napromieniajac poprzez przestrzen martwa wneki 10, poprzez okno 9 wneki 10, poprzez objetosc martwa kompensujacej czesci komory 12 i poprzez okienko 6 elektrody napieciowej 5, wywoluje w objetosci czynnej kompensujacej czesci komory 11 prad jonizacji, którego wartosc jest tak dobrana regulacja zródla kompensujacego 7 promieniowania jonizujacego, azeby róznicowy prad w obwodzie elektrody zbiorczej 3 stanowil 0,01 -r 0,001 wartosci pradu jonizacji w czesciach komory.Dla tego celu obie czesci komory powinny byc polaczone przeciwsobnie, czyli polaryzacje elektrod napie¬ ciowych musza byc rózne.Pomiar pradu skompensowanego oraz interpretacja wyników pomiarów dokonywane sa znanymi sposoba¬ mi. Dobrana geometria kompensujacej czesci komory umozliwia otrzymanie malego wplywu zmian temperatury na wielkosc pradu jonizacji kompensujacej czesci komory. PL