Przedmiotem wynalazku jest maszyna rotacyjna lopatkowa przeznaczona do pracy przy zastosowaniu gazowych czynników termodynamicznych lub hydraulicznych.Stan techniki. Znane sa maszyny do przemieszczania plynu na przyklad z opisów patentowych angielskich nr nr 1275915; 1294870 oraz silniki z tlokami obrotowymi, na przyklad z opisu patentowego szwajcarskiego nr 432122.Ponadto znane sa sprezarki rotacyjne, w których lopatki wymagaja stosowania pierscieni oporowych na ich koncach. Sluza one do zmniejszania pracy tarcia lopatek o sciane korpusu, poniewaz przenosza sily odsrodkowe wystepujace przy obracaniu sie bebna.Wada i niedogodnoscia znanych rozwiazan jest to, ze bez pierscieni odciazajacych lopatki sa silnie dociska* ne do korpusu, co powoduje znaczne straty mechaniczne, szybkie zuzycie sie lopatek i scian korpusu. Zastosowa¬ nie pierscieni odciazajacych powoduje stosunkowo trudne wykonanie wymagajace duzej dokladnosci pasowania.Ponadto znane rozwiazania posiadaja ograniczone cisnienie tloczenia, nie przekraczajace w sprezarkach dwustopniowych 8—10 atmosfer, wieksze straty mechaniczne niz w sprezarkach tlokowych, szybkosc* obrotowa moze byc zmniejszona najwyzej do 0,6 wartosci nominalnej, poniewaz predkosc obrotowa lopatek nie moze byc mniejsza niz od 7 do 7,5 m/sek., aby zapewnic wysuwanie sie lopatek i nalezyta szczelnosc, wystepowanie przestrzeni szkodliwej, w której nastepuje rozprezanie gazu zamknietego w tej przestrzeni.Podobne wady i niedogodnosci wystepuja w pompach lopatkowych.Celem wynalazku jest usuniecie znanych wad i niedogodnosci przez opracowanie nowej konstrukcji maszy¬ ny rotacyjnej lopatkowej.Istota rozwiazania. Istota wynalazku polega na tym, ze elementem wirujacym jest tlok osadzony wspól* srodkowo wzgledem korpusu o powierzchni zewnetrznej w ksztalcie spirali najlepiej Archimedesa, na która zejscie zlagodzone jest lukiem schodzacym albo o powierzchniach zewnetrznych w ksztalcie luku, a elementem nieruchomym jest korpus o powierzchni wewnetrznej w ksztalcie spirali Archimedesa, na która zejscie zlagodzo-2 94 274 ne jest lukiem schodzacym lub powierzchnia wewnetrzna korpusu jest w ksztalcie luku. W prowadnicach tloka umieszczone sa lopatki wirujace o powierzchni czolowej wyprofilowanej do profilu uszczelnianej powierzchni, majace krawedzie nachodzace zlagodzone lukiem schodzacym i wchodza one w sklad mechanizmu skladajacego sie z lopatki wirujacej, dociskanej sprezynami umieszczonymi w gniazdach sprezynowych parami wspólsrodko- wo jedna w drugiej, o kierunku skretów zwojów wzgledem siebie przeciwnym, przeciwciezaru odsrodkowego, utrzymywanego przez sprezyny we wlasciwym polozeniu, a masa lopatki i sprezyn dociskajacych jest równa masie przeciwciezaru i sprezyn utrzymujacych, ciegna laczacego lopatke z przeciwciezarem i zawieszonego na rolce osadzonej w trzymadle.Zaleta techniczna maszyny wedlug wynalazku jest wyeliminowanie przestrzeni szkodliwej przez odpowied¬ nie uksztaltowanie powierzchni korpusu i tloka. Ponadto eliminuje on ujemne skutki dzialania sil odsrodko¬ wych, przez zastosowanie przeciwciezarów, których masa lacznie ze sprezynami równa sie masie lopatek wiruja¬ cych lacznie ze sprezynami, zapewnia to calkowite wyeliminowanie ujemnego wplywu sil odsrodkowych dziala¬ jacych na lopatki oraz zapewnia zupelne wywazenie sil masowych i momentów masowych.Zapewnia staly docisk lopatek przez wyeliminowanie ujemnych skutków dzialania sil odsrodkowych, ujemnego wplywu sil pochodzacych od sprezonego (tloczonego i ssanego) doplywowego czynnika i skompen¬ sowania tej sily przez uklad cylindrów kompensacyjnych. W wyniku czego odpada koniecznosc stosowania sztywnych sprezyn dociskajacych. Zastosowanie lukowych zejsc na powierzchnie zewnetrzna tloka i wewne¬ trzna korpusu oraz zlagodzenie krawedzi lopatek lukami, a ponadto umieszczenie w gniezdzie sprezynowym dwu sprezyn powoduje, ze przy zmianach polozenia lopatek i przy ich wzajemnym przemieszczeniu sie bedzie wystepowal prawie staly gradient nacisków czolowych powierzchni lopatek na powierzchnie tloka i korpusu, a w zwiazku z tym otrzymamy cichobiezna prace bez zadnych drgan i wibracji.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia maszyne rotacyjna lopatkowa w przekroju poprzecznym, a fig. 2 maszyne rotacyjna lopatkowa w prze¬ kroju podluznym. Maszyna rotacyjna lopatkowa sklada sie z nieruchomego korpusu 1, zamknietego pokrywami 2, w których znajduja sie lozyska 3, w których osadzony jest wal 4, na którym umieszczony jest wirujacy tlok 5 o powierzchni zewnetrznej w ksztalcie spirali Archimedesa 6, na która zejscie zlagodzone jest lukiem schodza¬ cym 7, w którym sa umieszczone trzy lopatki 10 o powierzchni czolowej wyprofilowanej do profilu powierzchni 8 i 9, majaca krawedz nachodzaca zlagodzona lukiem nachodzacym 11 i krawedz schodzaca, zlagodzona lu¬ kiem schodzacym 12. Wchodzi ona w sklad mechanizmu skladajacego sie z lopatki 10, dociskanej sprezynami 13, przeciwciezaru 14 utrzymywanego przez sprezyny 15, ciegna 16 laczacego lopatke 10 z przeciwciezarem 14 i zawieszonego na rolce 17 osadzonej w trzymadle 18.W prowadnicy korpusu umieszczona jest lopatka 19 o powierzchni czolowej wyprofilowanej do profilu powierzchni 6, majaca krawedz nachodzaca zlagodzona lukiem nachodzacym 20 i krawedz schodzaca zlagodzo¬ na lukiem schodzacym 21. Wchodzi ona w sklad mechanizmu skladajacego sie z lopatki 19, sprezyn dociskaja¬ cych 22, wstawki ograniczajacej 23. Po stronie schodzacej lopatki 19 znajduje sie kanal ssacy S, a po stronie nachodzacej kanal tloczacy T. Krawedzie kanalów sa zlagodzone lukami 24. Uszczelnienie tloka 5 stanowia listwy uszczelniajace wzdluzne 25 i listwy boczne 26. Lopatka korpusu uszczelniona jest listwami wzdluznymi 27 i listwami poprzecznymi 28 oraz listwami promieniowymi 29. Lopatka tloka uszczelniona jest listwami poprzecznymi 30 i listwami promieniowymi 31. W lopatkach 10 sa wykonane cylindry 32, w których sa tloczki 33 zamocowane w trzymadle 18 uszczelnione pierscieniami 34. Cylinder 32 ma polaczenie kanalem 35 wycho¬ dzacym na luk nachodzacy 11.W lopatkach 19 sa wykonane cylindry 36, w których sa tloczki 37 zamocowane we wstawce 23 uszczelnio¬ ne pierscieniami 38. Cylinder 36 ma polaczenie kanalem 39 wchodzacym na luk nachodzacy 20. Olej doplywa kanalami 40, 41, 42, 43 i 44 do schodzacej listwy smarujacej wzdluznej 45, a nastepnie listwami smarujacymi bocznymi 46 do nachodzacej listwy smarujacej wzdluznej 45. Z przestrzeni pomiedzy nachodzacymi listwami 47 olej doplywa kanalami 48 do przestrzeni pomiedzy cylindrami 32, tloczkami 33 i pierscieniami zgarniajacymi 49, kanalami 50 do kanalu 51 smarujacego powierzchnie 8.Nadmiar oleju pomiedzy listwami smarujaca boczna 46 i zgarniajacymi bocznymi 52 jest zgarniany listwa zgarniajaca 53 dociskana do przestrzeni pomiedzy wewnetrzna listwa zgarniajaca boczna 52 i pierscieniem uszczelniajacym 54, skad przez listwe zgarniajaca 55 dociskana listwa 56 jest zgarniany do kanalu odplywowego 57. Olej doplywa kanalami 58, 59 i 60 do poprzecznej listwy smarujacej 61 a nastepnie listwami smarujacymi wzdluznymi 62. Z przestrzeni ograniczonej listwami zgarniajacymi wzdluznymi 63, olej doplywa kanalami 64 do przestrzeni pomiedzy cylindrami 36, tloczkami 37 i pierscieniem zgarniajacym 65, kanalami 66 do kanalu 67. Nadmiar deju zgarniajacego splywa kanalem odplywowym 68.94 274 3 Zasada dzialania. Powietrze przez filtr 69, jednokierunkowy zawór wlotowy 70, kanat ssacy Sjest zasysane do przestrzeni pomiedzy strona schodzaca lopatki 10, strona schodzaca lopatki 19, powierzchnia 6 i 8 oraz powierzchniami tarcz bocznych 2 z chwila, gdy druga lopatka 10 minie lopatke 19 nastepuje sprezanie powie¬ trza w przestrzeni ograniczonej strona schodzaca pierwszej lopatki 10 i strona nachodzaca drugiej lopatki 10.Gdy cisnienie przewyzszy cisnienie otoczenia, jednokierunkowy zawór wlotowy 70 odetnie doplyw powietrza.Przy dalszym obrocie pierwsza lopatka 10 odsloni kanal tloczacy T, a w chwile potem minie druga lopatke 19, która zasloni kanal ssacy S, nastepuje tloczenie powietrza z przestrzeni ograniczonej strona nachodzaca drugich lopatek 10 i 19 poprzez kanal tloczacy T i jednokierunkowy zawór wylotowy 71, Uklad chlodzenia korpusu 1 powietrzem lub woda na skutek wirowania tloka czynnikiem cieklym lub powietrznym nastepuje za posrednic¬ twem przewodu doplywowego 72, komory chlodzacej 73 i przewodu odplywowego 74* PL