Przedmiotem wynalazku jest sposób oraz uklad do pomiaru czasu drgan zestyków elektrycznych, zwlaszcza przekaznika. Jako czas drgan zestyków liczy sie okres, w którym rezystancja po raz pierwszy i po raz ostatni staje sie mniejsza lub wieksza od pewnej wybranej progowej wartosci rezystancji. Dotychczasowe sposoby pomiaru czasu drgan zestyków elektrycznych zwlaszcza przekazników polegaly na pomiarze czasu drgan metoda oscyloskopowa. W metodzie tej stosuje sie oscyloskop o wyzwalanej podstawie czasu. Wyzwalanie dokonuje sie napieciem przylozonym na cewke wzbudzajaca przekaznika. Zwarcie lub rozwarcie badanych zestyków zmienia potencjal przylozony na wejscie wzmacniacza pionowego oscyloskopu, co uwidocznione zostaje na ekranie oscyloskopu. Na osi czasu na ekranie oscyloskopu umieszczona jest podzialka, na której odczytuje sie czas trwania tych zmian. Czas ten to czas drgan zestyków. Przez okresowe polaczenie cewki przekaznika do zródla zasilania uzyskuje sie trwaly obraz na ekranie oscyloskopu, przy czym wykazany czas jest srednim czasem drgan zestyków w serii wlaczen.Wadami tych sposobów sa: wynik pomiaru malo dokladny, trudna obsluga aparatury pomiarowej, brak mozliwosci okreslenia i dokladnego nastawienia progowej wartosci rezystancji, uwazanej jako wartosc graniczna stanu zwarcia i rozwarcia, wynik pomiaru przedstawiony w postaci analogowej i w zwiazku z tym nieunikniony blad subiektywny odczytu.Znany jest takze sposób cyfrowy z opisu patentowego ZSRR, nr 436321, polegajacy na tym, ze drgajace zestyki uwaza sie jako generator paczki impulsów. Impulsy te formowane sa w ukladzie formujacym na postac standardowa. Pierwszy z impulsów sluzy do otwarcia bramki czasomierza. Nastepne impulsy zeruja kazdora¬ zowo klucz oraz licznik pomocniczy. Po ustapieniu ostatniego impulsu licznik pomocniczy zlicza impulsy zegarowe az do przepelnienia, po czym zamyka bramke czasomierza.Wada opisanego sposobu jest to, ze precyzuje on kryterium, wzgledem którego styk uwaza sie za zwarty lub rozwarty. Ponadto sposób pomiaru czasu drgan za pomoca dwóch liczników jest skomplikowany.Celem wynalazku jest usuniecie znanych wad i niedogodnosci przez opracowanie nowego sposobu pomiaru czasu drgan zestyków przekazników oraz uklad do stosowania tego sposobu.2 94 065 Istota wynalazku polega na tym, ze rezystancje zestyków laczy sie jako galaz mostka pomiarowego, przy czym mostek zeruje sie dla dowolnie wybranej wartosci rezystancji zestyków uwazanej jako wartosc progowa, która nastawia sie w aparaturze pomiarowej, a nastepnie powoduje sie zadzialanie zestyków, które wykonuja drgania w ciagu pewnego czasu, przy czym rezystancja zestyków zmienia swoja wartosc i oscyluje wokól wartosci progowej, a kazdorazowe przejscie przez wartosc progowa generuje impuls w komparatorze, pierwszy impuls oznacza poczatek mierzonego czasu drgan oraz kasuje na zero dekady przelicznika elektrycznego czasomierza, który od momentu skasowania mierzy czas, podczas gdy urzadzenie odczytowe czasomierza zablokowuje sie przez uklad blokujacy tak, ze nie wykazuje stanu dekad licznika, a nastepnie impulsy powstale w komparatorze wyzwalaja uklad blokujacy dajac rozkaz wyswietlenia w polu odczytowym licznika aktualnego w danej chwili stanu dekad, przy czym ostatni impuls serii drgan daje rozkaz wyswietlenia stanu dekad po uplywie czasu drgan, a wynik ten pozostaje w polu odczytowym licznika dowolnie dlugo.Uklad do stosowania sposobu pomiaru czasu drgan zestyków sklada sie z podwójnego mostka pomiarowego utworzonego z trzech galezi rezystancyjnych, z galezi pomiarowej zawierajacej szeregowo polaczone: rezystancje stala oraz rezystancje zestyków przekaznika, pierwszej galezi odniesienia zawierajacej szeregowo polaczone dwie rezystancje oraz drugiej galezi odniesienia zawierajacej równiez dwie rezystancje polaczone szeregowo. Galezie te polaczone równolegle i zasilane ze zródla napiecia stalego tworza dwa mostki pomiarowe, w których galaz pomiarowa jest wspólna. Na przekatne wyjsciowe tych mostków zalaczone sa wzmacniacze, a na wyjsciu tych wzmacniaczy zalaczone sa komparatory z ukladami formujacymi impulsy. Poza tym w znanym liczniku elektronicznym stanowiacym czesc skladowa czasomierza pomiedzy wejsciami dekad liczacych a wejsciami wskaznika cyfrowego umieszczony jest uklad pamieciowy i blokujacy.Zaleta sposobu i ukladu jest to, ze pozwalaja one na jednoznaczne i precyzyjne oznaczenie czasu drgan zestyków przekaznika za pomoca impulsów oraz na dokladny pomiar tego czasu metoda numeryczna. Mozliwe jest równiez w aparaturze pomiarowej dokladne nastawienie progu rezystancji, przy czym w wykonaniu podstawowym ukladu pomiarowego mozliwe jest jednoczesne nastawienie minimalnej i maksymalnej wartosci tego progu. Urzadzenie takie pozwala okreslic podzial rezystancji zestyków, które nalezy uwazac jako progowe.Sposób i uklad umozliwiaja dokonanie indywidualnego pomiaru czasu drgan dla pojedynczego zwarcia lub rozwarcia zestyków. Uklad umozliwia wykonywanie innych pomiarów, jak pomiar ilosci drgan w czasie drgan i pomiar czasu zadzialania przekaznika. Obsluga aparatu pomiarowego jest latwa.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ukladu do pomiaru czasu drgan zestyków przekaznika i do pomiaru ilosci drgan zestyków, fig. 2 przedstawia schemat polaczen ukladu pamieciowego i blokujacego, zapalajacego oraz wyswietlacza w czasomierzu.Uklad do pomiaru czasu drgan zestyków sklada sie z mostka pomiarowego I, zespolu wytwarzania impulsów sterujacych i kasujacych II, zespolu czasomierza III oraz licznika ilosci drgan zestyków IV. Mostek pomiarowy utworzony jest z trzech galezi, z których jedna zawiera rezystancje stala R0 - oraz rezystancje Z zestyków. Galaz ta oznaczona jest GO. Galaz druga G1 zawiera szeregowe polaczenie rezystancji stalych Ri i R'i,agalaz trzecia G2 szeregowe polaczenie stalych rezystancji R2 i RV Wartosc rezystancji R0, Rlr R'1# R2 oraz R'2 moga byc dobierane w zaleznosci od warunków pomiaru. Galezie GO i G1 tworza mostek pomiarowy M01, a galezie GO i G2 tworza mostek pomiarowy M02. Mostek zasilany jeslze zródla napiecia stalego, którego biegunowosc mozna zmieniac za pomoca przelacznika Si. Do zacisków X i N mostka przylacza sie zestyki badanego przekaznika. Do zacisków wyjsciowych XY mostka pomiarowego przylaczone jest wejscie wzmacnia- cza W1, a do wyjscia tego wzmacniacza przylaczony jest komparator K1. Za komparatorem K1 przylaczony jest uklad formujacy impulsy UF1. Do zacisków wyjsciowych XZ mostka pomocniczego przylaczone jest wejscie wzmacniacza W2, a do wyjscia tego wzmacniacza przylaczony jest komparator K2. Za komparatorem K2 przylaczony jest uklad formujacy impulsy UF2. Wyjscie ukladu formujacego UF1 polaczone jest z zaciskiem b przelacznika S2X, a wyjscie ukladu formujacego UF2 przylaczone jest do zacisków c i d przelacznika S2i.Kontakt ruchomy a tego przelacznika wlaczony jest do wejscia a przerzutnika bistabilnego PB, a na wyjscie tego przerzutnika wlaczony jest uklad formujacy UF1a. Zespól wytwarzania impulsów sterujacych i kasujacych zawiera zaciski A i B, do których przylacza sie zródlo zasilajace cewke wzbudzajaca CW przekaznika. Cewke te wlacza sie na zaciski C i D. Miedzy zaciskami A i C umieszczony jest wylacznik przyciskowy WP. Na zaciski C i D zalaczony jest takze dzielnik napiecia zlozony z rezystorów r!....r4. Odczepy tego dzielnika polaczone sa z przekaznikiem S3, przy czym druga strona tego przelacznika polaczona jest z wejsciem ukladu formujacego UF4. Wejscie ukladu UF1a przylaczone jest do zacisków b i c przelacznika S22, a wyjscie ukladu formujacego UF4 polaczone z zaciskiem d tego przelacznika oraz z wejsciem b przerzutnika bistabilnego PB. Kontakt ruchomy a przelacznika S22 przylaczony jest do wejsc kasujacych dekad liczacych DL oraz do wejscia r ukladuf4p$5^ 3 pamieciowego i blokujacego UPB czasomierza oraz do wejscia kasujacego licznika ilosci zwarc LIZ. Wyjscie ukladu formujacego UF2 przylaczone jest ponadto do wejscia ukladu formujacego UF3, a do wyjscia UF3 przylaczony jest licznik ilosci zwarc. Wyjscie ukladu formujacego UF2 przylaczone jest do wejscia T ukladu pamieciowego i blokujacego UPB. Zespól czasomierza zawiera generator G generujacy impulsy o czestotliwosci wzorcowej, do wyjscia tego generatora przylaczone jest wejscie dekad liczacych DL. Wyjscia dekad liczacych polaczone sa z wejsciami deszyfratora DE, a wyjscia tego deszyfratora polaczone sa z wejsciami D ukladu pamieciowego i blokujacego, a wyjscia O tego ukladu polaczone sa z wejsciami ukladu zaplonowego UZ.Wyjscia ukladu zaplonowego polaczone sa z wejsciami wskaznika cyfrowego WC Winnym wykonaniu ukladtj nie zawiera galezi G1 wzmacniacza W1, komparatora K1 oraz ukladu formujacego UF1. W przypadku pomiaru czasu drgan zestyków zwieranych przekaznika za pomoca aparatu w wersji podstawowej (mostek o trzech galeziach) nastawia sie w mostku minimalna wartosc rezystancji progowej za pomoca rezystancji R0 iRt, a maksymalna wartosc rezystancji progowej za pomoca regulacji rezystancji R2. Nastepnie zalacza sie cewke wzbudzajaca przekaznik na zaciski C i D aparatu oraz napiecie zasilania tej cewki na zaciski A i B. Przelacznik S1 ustawia sie w polozeniu b (+) oraz przelacznik S2 w polozeniu b. Polozenie przelacznika S3 wybiera sie w zaleznosci od napiecia zasilajacego cewke. Badane zestyki zalacza sie na zaciski X i N w mostku. Po wlaczeniu aparatury pod napiecie generator G pracuje w sposób ciagly wysylajac impulsy o wzorcowej czestotliwosci powtarzania. Impulsy te dochodza do dekad liczacych. Uklad blokujacy uniemozliwia przekazywanie stanów deszyfratorów tych dekad do ukladu zaplonowego ido wskazników. W chwili wlaczenia WP w ukladzie formujacym UF4 zostaje uformowany impuls, który kasuje w polozenie spoczynkowe przerzutnik bistabilny PB. Po wlaczeniu wylacznika WP przekaznik zadziala i badane zestyki zostaja zwarte. W chwili gdy rezystancja Z zestyków stanie sie równa wartosci progowej nastawionej w mostku M01 napiecie na przekatnej wyjsciowej XY mostka przejdzie przez poziom zerowy. Chwila ta zostanie oznaczona impulsem wygenerowanym w komparatorze K1 i uformowanym w ukladzie formujacym UF1. Impuls ten dochodzi przez styk ab przelacznika S2t do przerzutnika bistabilnego PB, przerzuca jego stan i z wyjscia PB dochoozi do ukladu formujacego UF1a, skad po uformowaniu dochodzi do dekad liczacych DL i urzadzenia pamieciowego i blokujacego UPB czasomierza oraz licznika ilosci zwarc LIZ, które kasuje na zero. Nastepnie impulsy dochodzace do przerzutnika bistabilnego PB nie powoduja dalszych przerzutów, dopóki przerzutnik nie pozostanie skasowany na zero impulsem zainicjowanym przez ponowne wlaczenie wylacznika WP. Dzieki temu, ze w ukladzie pomiarowym istnieja dwa mostki, istnieje mozliwosc nastawienia dwóch wartosci progowych odpowiadajacych na przyklad minimalnej i maksymalnej dopuszczalnej wartosci rezystancji zestyków w trakcie zwierania lub rozwierania.Przejsciem przez zero napiecia na przekatnej XZ mostka M02 w chwili przejscia rezystancji zestyków Z przez druga wartosc progowa nastawiona w mostku powoduje powstanie impulsu w komparatorze K2.W dalszej czesci aparatury wykorzystane sa tylko te impulsy, które powstaly przy zawieraniu zestyków. Impulsy te dochodza do ukladów formujacych UF3 i UF2. Po uformowaniu w UF3 impulsy sa liczone przez licznik ilosci zwarc LIZ. W ukladzie formujacym UF2 formowane sa impulsy taktujace. Impulsy te dochodza do ukladu pamieciowego i blokujacego UPB, odblokowuja go i umozliwiaja wpis aktualnego stanu dekad wdanym momencie do ukladu pamieciowego, co jednoczesnie umozliwia wyswietlenie tego stanu przez wyswietlacz.Poniewaz generator G pracuje w sposób ciagly, stan dekad zmienia sie i w kazdej chwili jednoznacznie odpowiada czasowi, jaki uplynal od chwili skasowania dekad impulsem powstalym w komparatorze K1, czyli od chwili pierwszego zwarcia zestyków. Nastepny impuls jaki przejdzie z ukladu formujacego UF2 odpowiadajacy powtórnemu zwarciu zestyków odblokuje ponownie uklad blokujacy i stan dekad zostaje wpisany do pamieci i wyswietlony. Proces ten powtarza sie tyle razy ile bylo drgan zestyków. Ostatni impuls oznacza koniec czasu drgan zestyków. Wartosc tego czasu pozostaje uwidoczniona w wyswietlaczu, dopóki uklad pamieciowy riie zostanie skasowany przy nastepnym pomiarze. Przy badaniu zestyków rozwieranych przebiegi sa analogiczne, lecz przelacznik S1 nalezy ustawic w polozenie c. W rozwiazaniu dla mostka o dwóch galeziach impuls do kasowania dekad, licznika ilosci zwarc i ukladu pamieciowego pobierany jest z ukladu formujacego UF2.Przelacznik S2 jest polaczony w polozeniu c. Gdy przelacznik S2 znajduje sie w polozeniu d, wówczas impuls kasujacy dekady liczace, licznik ilosci zwarc oraz uklad pamieciowy pobierany jest z ukladu formujacego UF4.Poniewaz impuls w tym przypadku pojawia sie w chwili wlaczenia napiecia na cewke wzbudzajaca przekaznika, czas mierzony czasomierzem jest równy czasowi zadzialania przekaznika.4 94 065 PL