Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wyrobu produktów ogniotrwalych i odpor¬ nych na dzialanie kwasów z materjalów wiazanych glinka.Produkty takie wyrabia sie zwykle w ten sposób, ze naprzód miele sie szamote lub podobny materjal chudy, a potem mie¬ sza sie go z odpowiednia iloscia glinki cia¬ zacej, dodajac wody i dokladnie miesza¬ jac otrzymuje sie materjal tlusty, z które¬ go mozna wyrabiac ksztaltówki budowlane lub inne przedmioty.Zaleznie od celu, jako chudy materjal moze byc uzyta glinka (szamota), natural¬ ny albo sizituczny korund, cyanit, chromit, karborund, cyrkpn lub inny odpowiedni materjal.Opisany wyrób ma w praktyce te wa¬ de, ze mniej lub wiecej gruboziarnisty materjal chudy nie daje sie dobrze wy¬ mieszac z glinka, wskutek czego przed¬ mioty wyrobione z tego malerjalu nie sa jednolite, kurcza sie w róznych miejscach rozmaicie i gotowy przedmiot odksztalca sie. Struktura chemiczna i fizyczna takiej ksztaltówki jest równiez nierównomierna, wskutek czego zmniejsza sie jego odpor¬ nosc na dzialanie wysokich temperatur, gwaltownych zmian temperatur, wplywów chemicznych oraz z obciazen mechanicz¬ nych przy wysokich temperaturach. Na¬ wet jezeli wymieszania bedzie lepsize, fo wskutek dodatku wielkiej ilosci glinki wiazacej i wody materjal ten kurczy ?iesilnie w czasie suszenia i wypalania. Po¬ niewaz materjal chudy naprzód sie wy¬ pala, a potem miele i miesza z glinka, wiec przy wypalaniu gotowego produktu materjal chudy wypala sie po raz drugi i ma ólnne wlasciwosci niz glinka, tylko ra^: wypalona. Im wieksiza jest w ksztaltówce procentowa zawartosc glinki, tern bar¬ dziej niekorzystne jest oddzialywanie wymienionych róznic pomiedzy obu sklad¬ nikami Przy uzyciu matarjalów chudych, bardzo ogniotrwalych, jak korund lub kwarcyt, glinka obniza ogniotrwalosc go¬ towego produktu. Jezeli mp. ogniotrwalosc korundu odpowiada S. K. 42, to ognio¬ trwalosc glinki wiazacej najlepiej odpo¬ wiada S. K. 35. Trzeba wziac równiez pod uwage, ze stosowany dotychczas znaczny dodatek glinki podrazal ogniotrwale pro¬ dukty wyrabiane z tanszych materjalów chudych, jak mielone odlamki cegiel lub skorupy kapsli.Celem wynalazku niniejszego jest o- siagnieeie jak najwiekszej spoistosci pro¬ duktów wyrabianych z materjalów chu¬ dych przy jak najmniejszym dodatku glinki, która dodaje sie w postaci rzadko- plytinej.Jak wiadomo glinke mozna przepro¬ wadzic w taki stan przez dodanie niewiel¬ kiej ilosci wolnych alkaljów, sody lub po¬ dobnych substancyj. Z mieszanóny takiej plynttiej glonki i materjalu chudego mozna nawet odlewac niektóre przedmioty; nigdy natomiast nie uzywano plynnej glinki ja¬ ko dodatku do tak wielkiej ilosci chudego materjalu, zeby cala masa stala sie gesta i dawala sie ksztaltowac tylko zapomoca ubijania lub prasowania.Glinka w stanie plynnym jest dosko¬ nale rozdrobniona i wskutek tego jej zdo1- nosc wiazania jest znacznie wieksza, tak ze uzycie jej przy wyrobie przedmiotów ogniotrwalych z materjalów chudych jest znacznie mniejsze, a wymieszanie obu ma¬ terjalów jest dokladniejsze.Przy wyrobie mas ogniotrwalych do¬ tychczasowa metoda dodatek glinki wiaza¬ cej wynosi np. 25—35% wagowych, nato¬ miast przy zastosowaniu sposobu podane¬ go w niniejszym wyamlazku dodatek glinki wynosi 2—5% Wagowych, zaleznie od ro¬ dzaju glinki i cisnienia stosowanego przy wyrobie ksztaltek; jakosc produktów o- trzymanych sposobem nóniejszym jest znacznie lepsza.Calkowity skurcz nowego produktu jest znacznie mniejszy wskutek mniejsze¬ go dodatku glinki, a wewnetrzna struktu¬ ra jest jednolita wskutek dobrego wymie¬ szania glinki z materjalem chudym.Ogniotrwalosc produktów wyrobionych z materjalów chudych o wysokim stopniu ogniotrwalosci (jak np. korund) jest bar¬ dzo dobra równiez wskutek mniejszej za¬ wartosci wiazacej glinki. Nieznaczna do¬ mieszka alkaljów (wynoszaca 1 — \xh% wagowych ilosci glinki), konieczna do prze¬ prowadzenia glinki w stan plynny, nie moze wplynac szkodliwie na korzystne wlasciwosci ostatecznego produktu.Jezeli wyrabia sie produkty ogniotrwa¬ le z kwarcytu, to otrzymuje sie kamienie kwarcowe wiazane glinka, dorównujace w zupelnosci kamieniom kwarcowym wia* zanym wapnem pod wzgledem spoistosci, wytrzymalosci na cisnienie, ogniotrwa¬ losci i wielkiej zawartosci dwutlenku krzemu, a przewyzszajace je pod wzgle¬ dem odpornosci na gwaltowne zmiany temperatury, ho sa bardziej jednolite.Plynma glinka znajdujaca sie w sta¬ nie koloidalnym tworzy iz drobno zmielo¬ nym kwarcytem rodzaj sztucznego ce¬ mentu, który przy wypalaniu ulega szyb¬ kiej przemianie i ulatwia przemiane mniejszych i wiekszych zdam kwarcytu na inne postacie dwutlenku krzemu, kry- stobalit i trydymit. Wynalazek niniejszy umozliwia wiec wyrób pierwszorzednych kamieni kwarcowych z chemicznie czystych kwarcytów lub z innych materjalów o dur — 2 —zej zawartosci dwutlenku krzemu, bez do¬ datku cementu, jak np. zwir kwarcowy, piasek i poddbne materjaly.Dotychczas nie znano sposobu tax równomiernego wymieszania malej ilosci glinki z wielka iloscia mielonego kwarcy- tu, szamoty lub podobnych materjalów, zeby cala masa byla dobrze (zwiazana, na¬ tomiast jezeli sie dodaje glinke w stanie plynnym, to ona otacza kazde ziarnko materjalu chudego cienka blona materja¬ lu wiazacego. Dodajac do glinki rózne ilo¬ sci wody mozna regulowac stopien jej plynnosci. Nadmiar odciagnac z gotowej juz mieszaniny (przed jej ksztaltowaniem) np. zapomoca ogrzewania. Ilosc glinki potrzebnej do zwiazania chudego materjalu jest znacznie mniejsza od ilosci tej domieszki stosowa¬ nych dotychczas, a mimo to równomiernosc wymieszania obu materjalów i spoistosc gotowego produktu nic na tern nie cierpi.Do ksztaltowania masy ogniotrwalej, wyrobionej w sposób opisany powyzej, mozna zastosowac dowolna metode; moz¬ na ja ubijac w formach albo tez (ksztalto¬ wac (pod wysokiem cisnieniem pras hy¬ draulicznych. Im wyzsze jest cisnienie przy ksztaltowaniu, tern lepsza jest spo¬ istosc ksztaltówki. Po osuszeniu uksztal¬ towanych przedmiotów poddaje sie je wy¬ palaniu przy stosownej temperaturze, aby wiazaca glinka gruntownie sie spiekla.Ogniotrwale ksztaltówki budowlane wyrobione w opisany sposób maja prak¬ tycznie zupelnie jednolita strukture che¬ miczna i fizyczna, ich porowatosc jest mi¬ nimalna tak samo jak stopien kurczenia sue przy suszeniu i wypalaniu; posiadaja wielka spoistosc i wytrzymalosc na cisnie¬ nie tak przy temperaturze normalnej, jak i przy temperaturach wysokich; poniewaz naprezenia wewnetrzne sa mniejsze, wiec ich odpornosc na zmiany temperatury jest równiez znacznie wieksza niz u ksztaltó- wek wyrabianych znanemi sposobami* Przy uzyciu takich materjalów chu¬ dych (jak np, mielone odlamki kamieni, skorupy kapsli i tym podobne materjaly) otrzymuje sie ksztaltówki znacznie tansze z powodu malej ilosci potrzebnej domie¬ szki glinki, która jest droga.Jezeli ksztaltowanie odbywa sie pod wysokiiem cisnieniem, to wytrzymalosc mechaniczna kszlaltówek jest po osusze¬ niu tak wielka, ze wytrzymuja transport i dalsza przeróbke równie dobrze jak ksztaltówki wypalone.Ksztaltówek takich (wyrobionych pod wysokiem cisnieniem) mozna uzyc do mu¬ rowania (pieców nie wypalajac ich wcale, o ile materjal chudy, uzyty do ich wyrobu, nie zmienia swej objetosci przy tempera- turach panujacych w danym piecu, przy- ozem temperatury te powinny byc przy¬ najmniej tak wysokie, zeby nastapilo spie¬ czenie sie glinki wiazacej. Wbudowywanie niewypalonych ksztaltówek jest mozliwe, gdyz ksztaltówki wyrobione podlug wyna¬ lazku niniejszego i ksztaltowane pod wysokiem cisnieniem kurcza sie przy wy¬ palaniu tak malo, ze skurcz ten niema praktycznego znaczenia.Pewna odmiana sposobu niniejszego wyrobu ogniotrwalych mas ,polega na tern, ze do (plynnej glinki dodaje sie czesc ma¬ terjalu chudego, a potem te plynna mie¬ szanine glinki i mielonego materjalu clri- dqgo miesza sie z reszta materjalu chu¬ dego.Mozna przytem postepowac w ten spo¬ sób, ze mieszaninie gliinki i szamoty, kwar- cytu lub innego mielonego materjalu chu¬ dego nadaje sie postac plynna albo tez na¬ przód rozpuszcza sie glinke, a potem do¬ daje sie tyle materjalu chudego, zeby ta mieszanina byla jeszcze plynna.Dodawanie czesci materjalu chudego do plynnej glinki jest o tyle korzystne, ze ziarnka dodanej szamoty, kwarcytu lub materjalu (podobnego (przyczyniaja sie do dokladniejszego rozdrobnienia glinki w — 3 —czasie jej rozrabiania w mieszadle, przy- czem proces mieszania postepuje predzej, wiec wymaga mniej czasiu i jest wskutek tego oszczedniejszy.Wymieszanie czesci materjalu chudego z glinka ulatwia tez pózniejsze mieszanie z glinika reszty materjalu chudego. Do plynnej glinki dodaje sie celowo najdrob¬ niejsze czastki materjalu chudego. PL