Przedmiotem wynalazku jest uklad zabezpieczenia rozcinajacego system elektroenergetyczny w przypadku wystapienia asynchronicznych kolysan mocy.Przy naglych zmianach obciazenia w systemie elektroenergetycznym jeden generator lub pewna grupa generatorów moze wypasc z synchronizmu. Powstaja wówczas asynchroniczne kolysania mocy, które objawiaja sie w postaci okresowych zaników wartosci skutecznej napiecia oraz okresowych wahan wartosci skutecznej- pradu w obwodzie sprzegajacym wspólpracujace generatory synchroniczne. Przetezenia towarzyszace kolysaniom mocy osiagaja wartosci odpowiadajace pradom zwarciowym I maja charakter symetryczny, podobnie jak zwarcia trójfazowe. W przypadku znacznej rozbieznosci miedzy predkosciami katowymi wirników generatorów synchronicznych zachodzi potrzeba rozlaczenia tych generatorów ze wzgledu na niemozliwosc ich dalszej wspólpracy. Aby kazda z wydzielonych czesci systemu elektroenergetycznego mogla samodzielnie pracowac musi ona obejmowac obszar, na którym jest zbilansowana moc wytwarzana i pobierana.W celu umozliwienia wydzielenia takich w przyblizeniu zbilansowanych obszarów, w pewnych specjalnie wybranych punktach systemu elektroenergetycznego instaluje sie zabezpieczenia rozcinajace. Zabezpieczenia te z reguly dzialaja na zasadzie porównywania ilosci nastepujacych po sobie okresów kolysan mocy, których czestotliwosc w praktyce jest zawarta w przedziale 0,4-5 Hz, z nastawiona iloscia okresów kolysan wciagu okreslonego czasu.Znany jest uklad zabezpieczenia rozcinajacego, w którym do zaliczenia poszczególnych okresów kolysan mocy stosuje sie wybierak teletechniczny. Zasadnicza wada tego ukladu jest to, ze w przypadku zaniku kolysan mocy, jeszcze przed zadzialaniem zabezpieczenia, musi uplynac pewien czas zanim wybierak powróci do polozenia wyjsciowego, po obiegnieciu wszystkich pozostalych pozycji. W tym czasie zabezpieczenie nie jest zdolne do powtórnego zadzialania. W ukladzie tym nie ma przekaznika zwlocznego,który kontrolowalby, czy nastawiona liczba kolysan wystapi wciagu okreslonego czasu, poza tym zabezpieczenie to jest uruchamiane wzrostem pradu tylko w jednej fazie, co niepotrzebnie uruchamia go w przypadku niektórych zwarc jednofazowych lub dwufazowych,2 92 305 Celem wynalazku jest uklad zabezpieczenia rozcinajacego o duzej niezawodnosci, zwlaszcza pod wzgledem wykluczania zbednego dzialania/Uklad ten ma zapewnic rozcinanie systemu elektroenergetycznego tylko wówczas, gdy liczba okresów kolysan mocy osiagnie wartosci nastawiona, wciagu okreslonego czasu, zas w przypadku zaniku tych kolysan przed osiagnieciem nastawionej liczby okresów, uklad ma szybko powrócic do stanu wyjsciowego, postawiony cel spelnia uklad zabezpieczenia wedlug wynalazku, którego podstawe stanowi przekaznikowy czlon zliczajacy wyposazony w przelacznik do nastawiania liczby impulsów, po której ma nastapic wyslanie sygnalu rozcinajacego system. Do kontroli czasu miedzy kolejnymi impulsami oraz do kontroli czasu zliczania tych impulsów, uklad ma dwa czlony kontrolne, które w przypadku przekroczenia nastawionego czasu, kasuja licznik czlonu zliczajacego. Uklad zawiera równiez przelacznik sluzacy do odstawiania zabezpieczenia/które wstanie odstawionym mozna sprawdzic impulsujac specjalnie w tym celu zainstalowanym przyciskiem o dzialaniu chwilowym.Uklad wedlug wynalazku jest blizej objasniony na przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku, który przedstawia schemat ideowy zabezpieczenia rozcinajacego system po jednym, dwóch lub trzech okresach kolysania mocy. Pradowe przekazniki 1 zainstalowane w elektroenergetycznej linii 2 laczacej dwie czesci systemu 3 i 4 energetycznego zasilaja nadmiarowo-pradowe przekazniki 5. Zestyki zwierne przekazników 5 sa polaczone szeregowo z cewka przekaznika 6 pomocniczego. Przelaczny zestyk 6a przekaznika 6 jest wlaczony w wejsciowe obwody 7 i 8 zliczajacego czlonu 9, który w tym przykladzie ma cztery pary pomocniczych przekazników 10r17 których konce cewek sa polaczone ze soba i poprzez zestyk rozwierny 18a pomocniczego przekaznika 18 z jednym biegunem zródla zasilania. Poczatki cewek przekazników 11-M 7 sa polaczone, poprzez diody i styki zwierne poprzedzajacego przekaznika, na przemian z wejsciowymi obwodami 7 i 8 zliczajacego czlonu 9 a ponadto, w celu samopodtrzymania sie, sa polaczone z drugim biegunem zródla zasilania poprzez styki zwierne wlasnych przekazników. Poczatek cewki pierwszego przekaznika 10 czlonu 9 zliczajacego jest polaczony z obwodem 8 wejsciowym zliczajacego czlonu 9, poprzez diode oraz zwiemy zestyk 19a pomocniczego przekaznika 19 opóznionego na odpadanie za pomoca zwoju zwartego oraz opóznionego na zadzialanie za pomoca znanego ukladu RC, Zasilanie cewki pomocniczego przekazrika 18 odbywa sie poprzez równolegle polaczone i opóznione na zwieranie zestyki 20a i21a zwierne zwlocznych przekazników 20 i 21, których konce cewek sa polaczone z jednym biegunem zródla zasilania poprzez równolegle polaczone zestyki 10c-M7c pomocniczych przekazników 10-H7. Natomiast poczatek cewki zwlocznego przekaznika 20 jest polaczony z drugim biegunem zródla zasilania poprzez równolegle polaczone zwierne zestyki 19b i 20b oraz przez przelaczalny zestyk 6b pomocniczego przekaznika 6.Poczatek cewki zwlocznego przekaznika 21 jest bezposrednio polaczony z drugim biegunem zródla zasilania, Wyprowadzenia z poczatków cewek przekazników 13, 15 i 17 stanowia wyjscie ukladu 9 zliczajacego i sa one doprowadzone do przelacznika 22, którym zadaje sie ilosc okresów kolysan mocy, po których zabezpieczenie ma wyslac sygnal rozlaczajacy system. Wyjscie przelacznika 22 jest polaczone z cewka samopodtrzymujacego sie przekaznika 23 i poprzez styki 24a przelacznika 24 z ukladem wylaczania wylacznika mocy. W obwodzie samopodtrzymania przekaznika 23 jest wlaczony kasujacy przycisk 26* Zwiemy zestyk 23b przekaznika 23 jest wlaczony w obwód lampki 27 sygnalizacyjnej, Zwiemy przycisk 28 wlaczony jest w obwód cewki pomocniczego przekaznika 6 przy ustawieniu przelacznika 24 w pozycji w „wylaczone".Przelacznik 24 na rysunku przedstawiony jest w pozycji z, w której zabezpieczenie rozcinajace jest przygotowane do dzialania.Dzialanie zabezpieczenia w ukladzie wedlug wynalazku rozpoczyna sie z chwila pojawienia sie asynchronicznych kolysan mocy, którym towarzyszy jednoczesny wzrost pradu we wszystkich trzech fazach zabezpieczanej linii 2. Wówczas nastepuje zadzialanie nadmiarowo pradowych przekazników 5 zamykajacych obwód pomocniczego przekaznika 6, który przelaczalnym zestykiem 6b uruchamia pomocniczy przekaznik 19 z opóznieniem okreslonym ukladem RC a zestykiem 6a przekazuje impulsy na przekaznikowy licznik zlozony z przekazników 1CK17* Jezeli ilosc okresów kolysan mocy, których dlugosc okresów kontroluje zwloczny przekaznik 20 a calkowity czas trwania - przekaznik 21, przekroczy ilosc nastawiona przelacznikiem 22, nastepuje wyslanie Impulsu wylaczajacego wylacznik 25. W przypadku, gdy dlugosc okresów kolysan mocy przekroczy czas nastawiony na zwlocznym przekazniku 20, badz gdy czas trwania tych kolysan bedzie wiekszy od nastawionego na przekaznik 21, to przekaznik ten poprzez pomocniczy przekaznik 18 skasuje licznik i przygotuje zabezpieczenie do ponownego dzialania.Zabezpieczenie w ukladzie wedlug wynalazku charakteryzuje sie duza niezawodnoscia dzialania • zwlaszcza bezblednym odróznianiem kolysan mocy od najczesciej wystepujacych zwarc niesymetrycznych w systemie elektroenergetycznym. Uzyskano to dzieki zastosowaniu kontroli pradu w trzech fazach oraz kontroli dlugosci okresu i czasu trwania kolysan mocy. Ponadto zastosowanie przekaznikowego licznika okresów kolysan92 305 3 mocy umozliwia bardzo szybki powrót ukladu do stanu gotowosci do zadzialania w przypadku przekroczenia zadanej dlugosci tych okresów badz ustania kolysan przed zadzialaniem zabezpieczenia. PL