Przedmiotem wynalazku jest uklad cewek obwo¬ du rezonansowego* zwlaszcza do oscylatora wobu- lacyjneco, w ktÓTym obwód magnetyczny magne¬ sowanego wstepnie rdzenia ferromagnetycznego m. cz., na którym jest umieszczona cewka magne¬ sowania wstepnego, jest przerwany przez szcze¬ line z umieszczonym w niej rdzeniem w. cz.W znanym ukladzie z cewkami w. cz. strojony¬ mi przez magnesowanie wstepne, cewke w. cz. two¬ rzy solenoid, którego walcowy rdzen jest umiesz¬ czony w szczelinie obwodu magnetycznego wytwa¬ rzajacego pole magnesowania wstepnego. Zasad¬ nicza wada ukladu z solenoidem polega na tym, ze linie natezenia pola magnetycznego w. cz. wycho¬ dzace z solenoidu i zamykajace sie w powietrzu, wnikaja na krótkim odcinku w pobudzajacy rdzen ferromagnetyczny m. cz. Magnesujacy wstepnie rdzen ferromagnetyczny m. cz. posiada w zasadzie duza przenikalnosc i jest wykonany z materialu o malej czestotliwosci granicznej, wskutek czego powyzsze sprzezenie linii natezenia pól magnetycz¬ nych powoduje zwiekszenie strat cewki w. cz. oraz zmniejszenie wspólczynnika dobroci cewki. Dalsza wada polega na tym, ze pole magnetyczne cewki sprzegajacej moze ulec sprzezeniu z zewnetrz¬ nym i wewnetrznym polem magnetycznym sole¬ noidu. Ze wzgledu na to, ze kierunki obu powyz¬ szych pól magnetycznych sa przeciwnie skierowa¬ ne, nastepuje wzajemne znoszenie ich dzialania.W przypadku obnizenia wspólczynnika dobroci, zawartosc harmonicznych oscylatora wobulacyjne¬ go z cewka jest duza i dla skrajnych stosunków przestrajania czestotliwosci (np. dla stosunku przy¬ strajania czestotliwosci o wartosci 2:1) niemozli¬ we jest uzyskanie tlumienia harmonicznych prze¬ kraczajacego 30 dB. Nalezy zauwazyc, ze uzyska¬ nie lepszego tlumienia harmonicznych nie jest mo¬ zliwe, nawet za pomoca oscylatorów z diodami waraktorowymi.Celem wynalazku jest opracowanie ukladu cewek obwodu rezonansowego, zwlaszcza do oscylatora wobulacyjnego, umozliwiajacego obnizenie zawar¬ tosci harmonicznych oscylatora, zmniejszenie sprze¬ zenia pola magnetycznego w. cz. z pobudzajacym polem magnetycznym m. cz. oraz opracowanie cew¬ ki w. cz. o indukcyjnosci zmienianej w wyniku magnesowania wstepnego, posiadajacej duzy wspól¬ czynnik dobroci i znajdujacej zastosowanie w ob¬ wodach filtrujacych harmoniczne oscylatora wobu¬ lacyjnego.Cel ten zostal osiagniety wedlug wynalazku dzie¬ ki temu, ze uklad cewek obwodu rezonansowego zawiera cewki filtru nawiniete na rdzeniach ferro¬ magnetycznych wielkiej czestotliwosci o ksztalcie pierscieniowym dla tlumienia harmonicznych os¬ cylatora wobulacyjnego i umieszczone w szczelinie magnesujacego-wstepnie rdzenia ferromagnetycz¬ nego o malej czestotliwosci. 917613 Wedlug wynalazku os rdzenia ferromagnetyczne¬ go wielkiej czestotliwosci cewki wielkiej czestotli¬ wosci oscylatora wobulacyjnego z obwodem rezo¬ nansowym jest ustawiana zasadniczo prostopadle •do osi.. drugiego' rdzenia ferroimagnetycznego o 5 ksztalcie pierscieniowym, umieszczonego w szczeli¬ nie powietrznej.Tak wykonana cewka w. cz. po wlaczeniu w ob¬ wód pradowy okreslajacy czestotliwosc oscylato¬ ra wobulacyjnego, wskutek duzego wspólczynnika 10 dobroci cewki powoduje wzrost amplitudy oraz wartosci mozliwego do uzyskania stosunku prze¬ strajania czestotliwosci, przy czym zawartosc har¬ monicznych ulega zmniejszeniu. Uklad wedlug wy¬ nalazku umozliwia znaczne obnizenie zawartosci 15 harmonicznych równiez w przypadkach, gdy sto¬ sunek przestrajania czestotliwosci wynosi 2:1 lub wiecej.Mala zawartosc harmonicznych posiada znacze¬ nie przy regulacji sygnalu wyjsciowego nadajni- 20 ków wobulacyjnych, a ponadto przy wykluczaniu blednych pomiarów.Uklad wedlug wynalazku moze byc stosowany do okreslania czestotliwosci w pólprzewodniko¬ wych nadajnikach wobulacyjnych o duzej dewiacji 25 czestotliwosci. Jest on szczególnie przydatny w ob¬ wodach pradowych wielkiej czestotliwosci, w któ¬ rych jest wymagana reaktancja o zmiennej in- dukcyjnosci.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy- 30 kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat obu sprzegajacych rdzeni fer¬ romagnetycznych, fig. 2 — wstepnie magnesujacy rdzen ferromagnetyczny m. cz. sprzezony z kilko¬ ma rdzeniami ferromagnetycznymi w. cz. w wi- 35 doku z przodu i z boku oraz fig. 3 — uklad polaczen oscylatora wobulacyjnego wedlug wyna¬ lazku.Na fig. 1 jest przedstawiony schematycznie rdzen ferromagnetyczny m. cz. 3 wykonany z zelaza, ó 40 malej czestotliwosci granicznej, korzystnie w po¬ staci rdzenia ferrytowego o przekroju prostokat¬ nym. Dla uproszczenia nie pokazano cewki ma¬ gnesujacej wstepnie rdzen ferromagnetyczny m. cz. 3. Obwód magnetyczny m. cz. jest przerwany 45 przez szczeline, w której zostaje wzbudzone w przyblizeniu jednorodne pole magnetyczne prosto¬ padle do przekroju rdzenia ferromagnetycznego 3.Na rdzeniu ferromagnetycznym w. cz. 1 o ksztal¬ cie pierscieniowym jest nawinieta cewka w. cz. 4.Rdzen ferromagnetyczny w. cz. 1 jest tak umiesz¬ czony w szczelinie powietrznej wstepnie magnesu¬ jacego rdzenia ferromagnetycznego- m. cz. 3, ze jego os jest prostopadla do linii natezenia pola magnetycznego* malej czeistotliwosci. Wymiary szczeliny rdzenia ferromagnetycznego m. cz. 3 sa 55 tak dobrane, ze pierscieniowy rdzen ferromagne¬ tyczny w. cz. jest w niej luzno osadzony.Przy wzbudzaniu cewki 4 napieciem w. cz. w rdzeniu ferromagnetycznym w. cz. 1 zostaje wy¬ tworzone polo magnetyczne o zamknietych liniach 0O natezenia pola 2 równoleglych do obwodu pier¬ scienia. Na rdzeniu w. cz. 1 znajduje sie równiez cewka rozsprzegajaca 5, której liczba zwojów i wymiary sa dostosowane do impedancji obciaze¬ nia. Przy zmianie magnesujacego wstepnie pola 65 4 magnetycznego malej czestotliwosci rdzenia m. cz. 3 ulega zmianie magnesowanie wstepne rdzenia zelaznego w. cz. 1 i tym samym ulega zmianie przenikalnosc odwracalna. Zmiana przenikalnosci odwracalnej wplywa bezposrednio na indukcyjnosc cewki w. cz. 4. Przez namagnesowanie wstepne rdzenia m. cz. 3 oddzialywuj e sie wiec na induk¬ cyjnosc cewki w. cz. 4.. Fig. 2 przedstawia rdzen ferromagnetyczny ni. cz. wraz z umieszczonymi w szczelinie powietrznej kil¬ koma cewkami nawinietymi na pierscieniach rdze¬ nia. Dzieki zamknietemu przebiegowi linii nateze¬ nia pola magnetycznego cewki posiadaja niewiel¬ kie pole rozproszenia. Sprzezenie miedzy cewka¬ mi moze ulec zmniejszeniu, jezeli plaszczyzny pier¬ scieniowych rdzeni ferromagnetycznych zostana obrócone wzgledem siebie o 90°. Zgodnie z powyz¬ szym rdzen ferromagnetyczny w. cz. • 1 cewki w, cz. 4 jest umieszczony prostopadle do rdzeni w. cz. 6 cewek w. cz. 7.Fig. 3 przedstawia schematycznie znany uklad oscylatora wobulacyjnego, w którym indukcyjnosc okreslajacego czestotliwosc obwodu rezonansowego jest okreslana przez strojona wstepnym namagneso¬ waniem cewke w. cz. 4, dzieki czemu obwód mo¬ ze byc wykorzystany jako nadajnik wobulacyjny w. cz.Zawartosc harmonicznych w nadajniku wobula¬ cyjnym moze zostac znacznie obnizona, jezeli w obwodzie wyjsciowym zostanie umieszczony filtr dolno przepustowy o odpowiedniej czestotliwosci granicznej. Ze wzgledu na to, ze wartosc stosunku przestrajania czestotliwosci nadajnika wobulacyj¬ nego wynosi 2 :1 lub wiecej, druga górna harmo¬ niczna oscylatora, która powinna byc wytlumiona, znajduje sie w granicach mozliwego pasma pracy.Skuteczne tlumienie harmonicznych uzyskuje sie, gdy cewki filtru dolnoprzepustowego sa umiesz¬ czone w tym samym magnesujacym wstepnie p5- lu, w którym jest umieszczona cewka oscylatora.W przedstawionym przykladzie wykonania, cew¬ ki w. cz. 7 filtru dolnoprzepustowego sa nawinie¬ te na pierscieniowe rdzenie w. cz. 6 i osadzone w szczelinie powietrznej rdzenia m. cz. 3 w sposób przedstawiony na fig. 2.Czestotliwosc graniczna filtru dolnoprzepustowe¬ go dla najmniejszej czestotliwosci nadajnika wo¬ bulacyjnego lezy w pasmie oscylatora wobulacyj¬ nego. W przypadku wzrostu czestotliwosci oscy¬ latora wobulacyjnego wskutek namagnesowania wstepnego rdzenia ferrytowego 3, ulega zwieksze¬ niu czestotliwosc graniczna filtru dolnoprzepusto¬ wego.Za pomoca obwodu przedstawionego na fig. 3 mozliwe jest na przyklad przy przestrajaniu cze¬ stotliwosci pasma 40—110 MHz uzyskanie tlumie¬ nia harmonicznych przekraczajacego 40 dB.Uklad wedlug wynalazku moze znalezc zastoso¬ wanie nie tylko w oscylatorach wobulacyjnych, lecz równiez moze byc stosowany we wszystkich obwodach, w których sa wymagane cewki w. cz. o duzej dobroci i, których indukcyjnosc jest stro¬ jona w wyniku namagnesowania wstepnego.91 701 6 PL