Przedmiotem wynalazku jest zespól dlawnicowy do maszyn i urzadzen, stosowany jako zespól doprowadzajacy czynnik smarujacy lub tym podobny do walów maszyn lub urzadzen ze szczególnym zastosowaniem w sprezarkach tlokowych.Stan techniki. Dotychczas znany zespól dlawnicowy, opisany w podreczniku pt. „Porszniewyje kompre¬ sory"; autor MJ.Frienkjel, wydawnictwo „Maszinostrojenije", Leningrad 1969 r., na stronach od 462 do 466, sklada sie z drazonej tulei róznicowej, której kolnierz jest przymocowany srubami do gniazda znajdujacego sie w czole drazonego walu korbowego. Tuleja ta posiada zalozona obejme z lozyskami slizgowymi, do której doprowadzany jest poprzez uklad przewodów czynnik smarujacy. Wada tego zespolu jest skomplikowana konstrukcja wynikajaca z zastosowania duzej ilosci elementów ruchowych pracujacych tarciowo oraz konie¬ cznosc wspólosiowego wykonania drazonej tulei róznicowej z kolnierzem a takze gniazda w czole walu i panewek obejmy. Zespól taki doprowadzajacy czynnik smarujacy do sprezarki nie zapewnia szczelnosci ukladu, poniewaz nastepuje zbyt szybkie zuzycie panewek co z kolei prowadzi do wytworzenia sie zbyt duzego luzu miedzy panewkami obejmy a wirujaca drazona tuleja róznicowa, przez który to luz wycieka czynnik smarujacy a w wyniku tego stanu nastepuje zatarcie sprezarki. Opisany zespól rzutuje takze niekorzystnie na sprawnosc energetyczna sprezarki oraz jest kosztowny w eksploatacji.Znany jest takze uklad do czolowego doprowadzania czynnika smarujacego lub innego do walów maszyn, skladajacy sie z ruchomej drazonej tulei róznicowej, której czolo przylega do czcla wirujacego drazonego walu, natomiast czesc cylindryczna znajduje sie w drazonym gniezdzie obudowy walu. Wada tego rozwiazania jest potrzeba prostopadlego wykonania czola tulei róznicowej przylegajacej do walu oraz prostopadlego wykonania czola walu wzgledem wirujacej jego osi. Wszelkie odchylenia od prostopadlosci tych czól do osi wirujacego walu sa przyczyna powstawania szczelin miedzy nimi, przez które nastepuje niepozadany, nadmierny przeciek czynnika smarujacego, bedacy powodem zatarcia sprezarki.Cel wynalazku. Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad znanych zespolów dlawnicowych. Zagadnie¬ niem technicznym wymagajacym rozwiazania jest opracowanie konstrukcji zespolu dlawnicowego zapewniaja¬ cego ciagly doplyw czynnika smarujacego do wirujacego walu oraz eliminujacego przecieki i spadek cisnienia tego czynnika. •2 90833 Jstota wynalazku. Zespól dlawnicowy maszyn i urzadzen wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze ma cylindryczna wkladke wewnatrz drazona wykonana najkorzystniej z materialu niemetalowego, która z jednej strony posiada zakonczenia w formie czaszy kulistej, przylegajacej do kulistego gniazda wykonanego w znanym wale, zas druga strone wkladki stanowi mankietowa dlawnica, która umieszczona jest w otworze wykonanym w obudowie dlawnicy, przy czym mankietowa dlawnica utworzona jest z zewnetrznej powierzchni stozkowej oraz pocienionego wienca i walcowego gniazda a dodatkowo dlawnica ta ma od strony czolowej co najmniej dwa wyciecia równolegle do osi wkladki.Zespól dlawnicowy wedlug wynalazku charakteryzuje sie takze tym, ze cylindryczna wkladka zakonczona jest z jednej strony powierzchnia kulista, zas z drugiej strony ma dlawnice utworzona z powierzchni stozkowej, przechodzacej w dalszej czesci w powierzchnie kulista, a ponadto wyposazona w pierscieniowy rowek dla osadzania w nim znanego uszczelnienia o przekroju kolowym oraz zawiera rowki, które ustalaja wkladke przed obrotem za pomoca znanego elementu ustalajacego.Zespól dlawnicowy wedlug wynalazku sklada sie z plywajacej wkladki oraz dlawnicowej tulei osadzonej w otworze wykonanym w obudowie, przy czym plywajaca wkladka posiada z jednej strony plaskie czolo przylegajace do powierzchni czolowej walu a z drugiej strony ma czolo kuliste wspólpracujace z kulistym gniazdem wykonanym w tulei, która zaopatrzona jest w pierscieniowy rowek dla osadzania w nim uszczelki o kolowym przekroju oraz w gniazdo, w którym umieszczona jest sprezyna sluzaca do wstepnego docisku. ¦ Zaleta zespolu dlawnicówego wedlug wynalazku jest technologiczna konstrukcja, dzieki zastosowaniu jednego elementu laczacego w postaci wkladki wykonanej korzystnie z tworzywa niemetalowego. Wkladka ta umozliwia latwy i prosty montaz i demontaz maszyny oraz pozwala na szybkie sprawdzenie stanu powierzchni pracujacych tarciowo, które sa jednoczesnie powierzchniami nosnymi wkladki. Najwazniejsza cecha rozwiazania jest szczelnosc zespolu: miedzy powierzchniami ruchomymi walu jak i obudowy zespolu, tak w wykonaniu mankietowym jak i w wykonaniu przy zastosowaniu uszczelnien o przekroju kolowym, przy czym wstepna szczelnosc w czasie rozruchu maszyny, miedzy walem a wkladka, zabezpiecza sila sprezyny, natomiast w miare wzrostu cisnienia czynnika smarujacego, szczelnosc ta jest jeszcze bardziej podwyzszona na skutek proporcjonal¬ nych zaleznosci sily dociskajacej wkladke dc powierzchni ruchowych walu korbowego od cisnienia czynnika smarujacego. Rozwiazania te dopuszczaja znaczne odchylki wspólosiowosci wirujacego walu korbowego wzgledem otworu pokrywy jak równiez dopuszczaja znaczne odchylenia prostopadlosci plaszczyzny czolowej tegoz walu korbowego wzgledem osi otworu, przy zachowaniu szczelnosci zespolu dlawnicówego.Przyklady wykonania wynalazku. Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zespól dlawnicowy w przekroju wzdluznym, fig. 2 — zespól dlawnicowy w przekroju wzdluznym z uwidoczniona dlawnica utworzona z powierzchni stozkowej, a fig. 3 przedstawia zespól dlawnicowy w prze¬ kroju wzdluznym z uwidoczniona wkladka plywajaca.Zespól dlawnicowy sklada sie z cylindrycznej wkladki 1 wewnatrz drazonej, wykonanej najkorzystniej z materialu niemetalowego. Wkladka 1 jest z jednej strony zakonczona czasza kulista 2 przylegajaca do gniazda kulistego 3 wykonanego w znanym wale korbowym 4 a z drugiej strony zakonczona jest dlawnica mankietowa 5, która umieszczona jest w otworze 6 wykonanym w obudowie 7, zespolu dlawnicówego, przy czym dlawnica mankietowa 5 utworzona jest z zewnetrznej powierzchni stozkowej 8 oraz pocienionego wienca 9 i walcowego gniazda 10 przechodzacego ku koncowi w wewnetrzna powierzchnie stozkowa 11. Dodatkowo dlawnica mankietowa 5 od strony czolowej ma co* najmniej dwa wyciecia 12 równolegle do osi cylindrycznej wkladki 1. < Wkladka 1 posiada równiez otwór 13 skojarzony ze znanym elementem ustalajacym 14, który zabezpiecza wkladke 1 przed obrotem wzgledem obudowy 7. Ponadto w walcowym gniezdzie 10 wkladki 1 osadzona jest sprezyna 15, która swoimi powierzchniami oporowymi 16 i 17 przylega do powierzchni oporowej 18 gniazda 10 oraz do powierzchni oporowej 19 pokrywy 20 obudowy 7, przy czym sprezyna 15 powoduje wstepny docisk wkladki 1 do walu korbowego 4, uszczelniajac tym samym powierzchnie ruchowe czaszy kulistej 2 i kulistego gniazda 3, natomiast ostateczny docisk tych powierzchni jest zalezny od cisnienia czynnika roboczego przeplywajacego wzdluz osi obrotu 21 walu korbowego 4 i kierunku ,,W" oraz jest zalezny od róznicy powierzchni przekroju otworu 6 i rzutu powierzchni przylegania czaszy kulistej 2 do gniazda kulistego 3, przy czym powierzchnia otworu 6 jest znacznie wieksza od powierzchni przylegania czaszy kulistej 2 do kulistego gniazda 3, a w zwiazku z tym docisk wkladki 1 do wirujacego walu korbowego 4 jest wprost proporcjonalny do cisnienia czynnika roboczego znajdujacego sie w otworze 6.Zespól dlawnicowy wedlug wynalazku w odmiennym wykonaniu sklada sie z cylindrycznej wkladki 1, zakonczonej z jednej strony czasza kulista 2, zas z drugiej strony ma dlawnice 22 skladajaca sie z powierzchni stozkowej 23, przechodzaca w dalszej czesci w powierzchnie kulista 24, która posiada pierscieniowy rowek 25 dla osadzania w nim znanego uszczelnienia 26 oraz zawiera rowek 27, w którym jest osadzony kolek lub sworzen90833 3 28, którego powierzchnie oporowe przylegaja do znanego elementu 29 zabezpieczajacego wkladke 1 przed obrotem wzgledem obudowy 7. < Zespól dlawnicowy wedlug wynalazku winnym odmiennym wykonaniu sklada sie takze z drazonej plywajacej wkladki 30 wykonanej korzystnie z materialu niemetalowego, która posiada czolo plaskie 31 przylegajace do plaskiej powierzchni 32 przynaleznej do wirujacego walu korbowego 4 oraz ma takze czolo kuliste 33 przylegajace do kulistego gniazda 34 wykonanego wdlawnicowej tulei 35, która zabudowana jest w otworze 6 wykonanym w obudowie 7. Dlawnicowa tuleja 35 zaopatrzona jest w pierscieniowy rowek 25 dla osadzenia w nim znanego uszczelnienia 26. Dlawnicowa tuleja 35 zaopatrzona jest w kolek 36, który swoimi powierzchniami oporowymi 37 przylega do powierzchni gniazda 38 znajdujacego cie w pokrywie 20 obudowy 7, zabezpieczajac te wkladke 35 przed obrotem wzgledem obudowy 7.Dzialanie zespolu dlawnicowego wedlug wynalazku przedstawionego na fig. 1, fig. 2 i fig. 3 polega na uszczelnieniu powierzchni przylgowych wystepujacych miedzy cylindryczna wkladka 1 lub drazona plywajaca wkladka 36 a walem korbowym 4 podczas przeplywu, przez wydrazenia wystepujace w wymienionych elementach czynnika roboczego, na przyklad czynnika smarujacego pod cisnieriem. Plywajaca wkladka 30 dodatkowo zaopatrzona jest w druga powierzchnie wymagajaca uszczelnienia, to znaczy powierzchnie przylgowa, znajdujaca sie miedzy czolem kulistym 33 a kulistym gniazdem 34, przy czym konstrukcja plywajacej wkladki zabezpiecza wiekszy poslizg miedzy plaskim czolem 31, a plywajaca wkladka 30, a praska powierzchnia 32 walu korbowego 4, w zwiazku z tym ewentualne zuzycie tej wkladki ?"* bedzie wystepowalo na powierzchni latwej do regeneracji, czyli powierzchni czola plaskiego 31. PL