Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie elektromecha¬ niczne do pomiaru ilosci paliwa w zbiornikach statku powietrznego, wyposazonych w plywakowe nadajniki po¬ ziomu paliwa z przetwornikami potencjometrycznymi.Znane jest rozwiazanie paliwomierza z plywakowymi nadajnikami poziomu opisane w pracy: „Pribory i datcziki letatielnych aparatów"-D.A. Braslawskij- Moskwa 1970.Wskaznikiem ilosci paliwa w tym paliwomierzu jest miernik Iogometryczny, którego cewki tworza uklad most¬ kowy wraz z polaczonymi szeregowo przetwornikami po¬ tencjometrycznymi nadajników. Miernik mierzy zatem bezposrednio opornosc polaczonych szeregowo potencjo¬ metrów. Aby wychylenie wskazówki miernika bylo propo¬ rcjonalne do calkowitej objetosci paliwa w zbiornikach, to opornosc kazdego potencjometru pomiedzy slizgaczem a koncem musi byc proporcjonalna do objetosci paliwa w danym zbiorniku, a przy tym wspólczynniki proporcjo¬ nalnosci musza byc jednakowe dla wszystkich potencjo¬ metrów. Spelnienie pierwszego warunku wymaga odpo¬ wiedniego profilowania potencjometrów dla uzyskania liniowej zaleznosci jego opornosci od objetosci paliwa, natomiast spelnienie drugiego warunku wymaga aby cal¬ kowita opornosc potencjometru byla proporcjonalna do objetosci danego zbiornika. Pomiar ilosci paliwa w po¬ szczególnych grupach zbiorników np. po lewej i prawej stronie samolotu oraz calkowitej ilosci paliwa wymaga stosowania w opisanym urzadzeniu przelacznika, którym wlacza sie do ukladu mostkowego poszczególne grupy przetworników potencjometrycznych. Wskaznik paliwo¬ mierza posiada jedna wskazówke i rózne skale odpowiada¬ lo jace poszczególnym polozeniom przelacznika. Stanowi to wade przyrzadu poniewaz obciaza pilota czynnoscia prze¬ laczenia oraz zmniejsza czytelnosc wskaznika. Opisany wskaznik jest pokazany w pracy pt. „Lotnicze przyrzady pokladowe"-D.A. Braslawskij, S.S. Logunow, D.S. Pelpor -Warszawa 1957.Znana jest równiez inna konstrukcja paliwomierza, któ¬ ra jest opublikowana w opisie patentowym ZSRR Nr 194346 pt. „Ustrojstwo dla izmierenija koliczestwa topli- wa w bakach letatielnych aparatów". W rozwiazaniu tym poszczególne potencjometry nadajników zasilane sa z od¬ dzielnych uzwojen transformatora napieciami proporcjo¬ nalnymi do objetosci odpowiednich zbiorników. W takim przypadku potencjometry musza zapewniac jedynie linio¬ wa zaleznosc opornosci - pomiedzy koncom a slizgaczem- od objetosci paliwa w danym zbiorniku, natomiast ich opornosci calkowite moga bycjednakowe. Równosc wspól¬ czynników proporcjonalnosci pomiedzyopornosciaa obje¬ toscia paliwa dla wszystkich nadajników zapewnia zasila¬ nie potencjometrów róznymi napieciami. Wskaznik ilosci paliwa w opisanym paliwomierzu uruchomiany jest przez serwomechanizm, który porównuje napiecie zsumowane ze slizgaczy poszczególnych potencjometrów z napieciem odniesienia. Wada ukladu jest koniecznosc stosowania wielouzwojeniowego transformatora dla zasilania po¬ szczególnych potencjometrów, który przy wiekszej liczbie zbiorników wypada duzy i ciezki.Osobnym problemem w konstrukcji paliwomierzy jest sygnalizacja spadku ilosci paliwa ponizej wartosci kryty¬ cznej ustalonej dla danego typu samolotu, czyli sygnaliza- 9073890738 3 cja „reszty paliwa*'. W znanych konstrukcjach paliwomie- rzy sygnalizacja rozwiazana jest w ten sposób, ze w najni¬ zej polozonym zbiorniku (zbiorniku opadowym) znajduje sie wylacznik uruchomiany dzwignia plywaka przy pozio¬ mie paliwa odpowiadajacym objetosci krytycznej. Wylacz¬ nik ten zamyka obwód lampki sygnalizacyjnej powodujac jej zapalenie. Jednakze w instalacjach paliwowych cha¬ rakteryzujacych sie plaskim ukladem zbiorników i posia¬ dajacych zbiornik opadowy o objetosci mniejszej od obje¬ tosci krytycznej paliwa, tego rodzajuprostyuklad sygnali¬ zacji nie moze byc zastosowany, poniewaz krytyczna obje¬ tosc paliwa moze byc róznie rozlozona w poszczególnych zbiornikach.Celem wynalazku bylo uzyskanie jednoczesnego wska¬ zywania ilosci paliwa w poszczególnych zbiornikach oraz calkowitej ilosci paliwa, a takze sygnalizacji minimalnej jej ilosci.W urzadzeniu do pomiaru ilosci paliwa w zbiornikach statków powietrznych, zawierajacym plywakowe nadajni¬ ki poziomu paliwa z przetwornikami potencjometryczny- mi, wedlug wynalazku potencjometry przetworników sa zasilane ze wspólnego zródla napiecia poprzez rezystory, których rezystancje sa tak dobrane, aby stosunek napiecia zasilajacego potencjometry do objetosci poszczególnych zbiorników byl jednakowy.Napiecia ze wszystkich poten¬ cjometrów sa sumowane w sumatorze i porównywane za posrednictwem transformatora z napieciem zadanym za pomoca potencjometru, zas róznica tych napiec steruje poprzez wzmacniacz silnikiem dwufazowym, który zmie- . nia kierunek wytwarzanego momentu w zaleznosci od znaku tej róznicy, przy czym dzwignia zwiazana z walkiem silnika opiera sie o zderzak lub o styk wylacznika zamyka¬ jacego obwód lampki sygnalizacyjnej, co odpowiada za¬ wartosci krytycznej ilosci paliwa w zbiornikach. Ponadto napiecia wyjsciowe przetworników sa sumowane oddziel¬ nie dla lewych i prawych zbiorników statku powietrznego oraz steruja serwomechanizmami, które napedzaja od¬ dzielne tasmowe uklady wskazujace, a ponadto przeklad¬ nie mechaniczne tych serwomechanizmów sa zwiazane z sumujaca przekladnia obiegowa uruchamiajaca skale bebnowa.Zasilanie potencjometrów nadajników równolegle ze wspólnego zródla napiecia umozliwia jednoczesny pomiar ilosci paliwa w poszczególnych grupach zbiorników. Pod¬ stawowa wiec zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest ciagla i jednoczesna kontrola wizualna stanu paliwa w po¬ szczególnych zbiornikach wzglednie grupach zbiorników, rozmieszczonych w róznych partiach statku powietrznego.Ma to niezmiernie istotne znaczenie nie tylko z uwagi na latwa orientacje w samym zuzyciu paliwa, ale i ze wzgledu na orientacje w rozkladzie obciazen paliwem statku po¬ wietrznego. Ulatwia to pilotaz i zwieksza w konsekwencji w sposób zasadniczy bezpieczenstwo lotu. Uklad sygnali¬ zacji „reszty paliwa", w jaki zostalo zaopatrzone urzadze¬ nie wedlug wynalazku, rozwiazuje problem prawidlowej i dokladnej sygnalizacji pozostalosci paliwa znajdujacej sie w wielu zbiornikach rozmieszczonych w samolocie na jednym poziomie.Przedmiot wynalazku jest pokazany w przykladzie wy¬ konania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia sche¬ mat ukladu pomiarowego i wskazujacego paliwomierza, a fig. 2 - wskaznik paliwa.Potencjometry 1 t 6 nadajników poziomupaliwa zasila¬ ne sa ze zródla napiecia 7 poprzez rezystory 8 r 13.Rezystory te dobrane sa tak, abywspólczynniki proporcjo- 4 nalnosci pomiedzy napieciami wyjsciowymi ze slizgaczy potencjometrów 1 + 6 a objetoscia paliwa odpowiadajaca polozeniu plywaków zwiazanych zeslizgaczami potencjo¬ metrów w poszczególnych zbiornikachbylyjednakowe dla wszystkich nadajników. Potencjometr 14 w nadajniku zbiornika o najwiekszej objetosci zasilany jest pelnym napieciem zródla. Najczesciej jest to zbiornik srodkowy umieszczony w osi symetrii samolotu. W obwodach zasila¬ jacych pozostale potencjometry znajduja sie rezystory 8 + 13, tym wieksze im mniejsza jest objetosc zbiornika. Wszy¬ stkie potencjometry 1 -r 6 i 14 maja charakterystyki takie, * aby zaleznosc napiecia wyjsciowego ze slizgacza od obje¬ tosci paliwa w zbiorniku byla liniowa. Napieciawyjsciowe ze slizgaczy potencjometrów 1-3-6sumowanesaw sumato- rach 15 i 16 oddzielniedla lewej iprawejgrupyzbiorników.Napiecie ze slizgacza potencjometru 14 nadajnika zbiorni¬ ka srodkowego umieszczonego w osi symetrii samolotu podawane jest na oba sumatory 15 i 16przy czym sumatory i 16 sa tak skonstruowane, ze jedynie polowa wartosci tego napiecia jestdodawana do pozostalych napiec. Napie¬ cie wyjsciowe z sumatora 15 proporcjonalne do calkowitej ilosci paliwa w danej grupie zbiorników 1 t 3 i 14 porów¬ nywane jest nastepnie z napieciem sprzezenia zwrotnego serwomechanizmu wystepujacym na slizgaczu potencjo- metru 17. Potencjometr nastawny 18 sluzy do skalowania ukladu. Róznica tych napiec, czyli napiecie uchybu serwo¬ mechanizmu otrzymywanezwtórnego uzwojenia transfor¬ matora 19, podawane jest nawejscie wzmacniacza elektro¬ nicznego 20, który steruje silnikiem dwufazowym 21. Sil- nik ten za posrednictwem przekladni mechanicznej 22 porusza slizgacz potencjometru 17 dotad, az sygnal uchybu bedzie równy zeru. Slizgacz potencjometru 17 zwiazany jest mechanicznie z tasmowym ukladem wskazujacym 23, który na pionowej skali wskazuje stan paliwa w danej grupie zbiorników 1 t 3 i polowe 14. Dla drugiej grupy zbiorników sygnaly z potencjometrów 4 -s- 6 i 14 sa poda¬ wane na identyczny tor pomiarowy skladajacy sie z suma¬ tora 16, potencjometru 24 i potencjometru nastawnego 25, transformatora 26, wzmacniacza elektronicznego 27, silni- 40 ka dwufazowego 28, przekladni mechanicznej 29 i ukladu wskazujacego 30. Przekladnie 22 i 29 obu serwomechaniz¬ mów napedzajacych tasmowe uklady wskazujace 23 i 30 dla lewych i prawych zbiorników uruchomiaja obiegowa przekladnie sumujaca 31, która porusza skale 32 wskazu- 45 jaca sume objetosci paliwa we wszystkich zbiornikach.Napiecia wyjsciowe ze slizgaczy wszystkich potencjo¬ metrów 1 -r 6 i 14 podawane sa jednoczesnie do sumatora 33 ukladu sygnalizujacego „reszte paliwa". Napiecie wyj¬ sciowe z tego sumatora proporcjonalnedo calkowitej ilosci 50 paliwa we wszystkich zbiornikach, porównywane jest w transformatorze 34 z napieciem zadanym na potencjo¬ metrze nastawnym 35. Napiecie zadane na slizgaczu pote¬ ncjometru 35 odpowiada krytycznej ilosci paliwa. Róznica tych napiec otrzymywana z wtórnego uzwojenia transfor- 55 matora 34 podawana jest na wejscie wzmacniacza elektro¬ nicznego 36, który steruje silnikiem dwufazowym 37.Sil- \ nik pracuje w staniezahamowanym. Gdy napiecie wyjscio¬ we z sumatora 33 jest wyzsze od napiecia zadanego na potencjometrze 35 silnik wywiera moment obrotowy w ta- 60 kim kierunku, ze dzwignia 38 zwiazana z walkiem silnika 37 przyciskana jest clo zderzaka 39. Gdy calkowita ilosc paliwa w zbiornikach bedzie mniejsza od ilosci krytycznej, napiecie wyjsciowe z sumatora 33 stanie sie mniejsze od napiecia zadanego na potencjometrze 35. Wtedy faza na- 65 piecia wyjsciowego wzmacniacza 36 zmienia sie na prze-90738 ciwna i silnik 37 zmienia kierunek wytwarzanego momen¬ tu obrotowego. Dzwignia 38 powoduje wtedy zamkniecie styków wylacznika 40 zamykajac obwód zasilania lampki sygnalizacyjnej 41.Cale urzadzenie zasilanejestnapieciem stalym a potrzebne napiecie przemienne do zasilania pote¬ ncjometrów i silników dwufazowych wytwarzane jest w generatorze elektronicznym 7. PL