Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do dynamicznej kontroli synchronizacji, zwlaszcza w systemach transmisji danych o sygnalach z synchronizacja ciagla lub start-stopowa w szerokim zakresie szybkosci telegraficznej przy wykorzystaniu momentów charakterystycznych w odbieranych ciagach kodowych.Znane sposoby synchronizacji, stosowane przy odbiorze sygnalów zwlaszcza w systemach transmisji danych, omawiane np. w ksiazce „Transmisja danych" praca zbiorowa pod kierunkiem J.Sochackiego, W.K.i L., Warszawa 1.966 r. w paragrafie 4.1., wykorzystujace informacje o szybkosci modulacji zawarta wciagach kodowych, polegaja na wylawianiu czestotliwosci podstawowej metoda filtracji lub na korekcji fazy impulsów wytwarzanych w lokalnym generatorze impulsów synchronizacji, nastrojonym na czestotliwosc równa znamiono¬ wej szybkosci modulacji, przy czym korekcja ta moze bye plynna lub skokowa i odbywa sie za pomoca specjalnego przesuwnika fazy. Wada metody filtracyjnej, jak i metody korekcji fazy impulsów z generatorem lokalnego, jest maly zakres szybkosci telegraficznej odbieranych ciagów kodowych; sposoby te moga byc zalecane do wykorzystania w systemach ze scisle okreslona szybkoscia modulacji i sa przewidziane dla systemów z synchronizacja ciagla. Ponadto nie mozna ich stosowac w systemach z synchronizacja start-stopowa o dowol¬ nym module telegraficznym, co takze ogranicza zakres mozliwosci ich wykorzystywania. Wady te maja istotne znaczenie, gdy chodzi o kontrole synchronizacji w róznorodnych systemach telegraficznych, zwlaszcza do transmisji danych z rozmaitymi sposobami synchronizacji, ciagla iub start-stopowa i o róznej szybkosci telegra¬ ficznej, Znane urzadzenia do synchronizacji przy odbiorze sygnalów zwlaszcza w systemach transmisji danych, wykorzystujace przedstawione wyzej sposoby synchronizacji, opisane np. w tej samej ksiazce, przy metodzie filtracyjnej maja uklad formujacy do odpowiedniego przeksztalcania sygnalu odebranych ciagów kodowych, filtr waskopasmowy, nastrojony na czestotliwosc podstawowa syzbkosci modulacji i drugi uklad formujacy do ksztaltowania impulsów rozeznajacych. Natomiast przy stosowaniu metody korekcji fazy, urzadzenia te maja wysokostabilny generator nastrojony na znamionowa szybkosc modulacji i przesuwnik fazy, skokowy lub ciagly,2 90 509 który przesuwa faze impulsów rozeznajacych i jest sterowany sygnalem bledu, otrzymywanym z ukladu porównujacego o dzialaniu ciaglym, który porównuje faze impulsów rozeznajacych i faza przejac pomiedzy róznoimiennymi stanami znamiennymi w odebranych ciagach kodowych, przy czym fazy tych przejsc sa nazywane momentami charakterystycznymi ido ich wydzielania sluzy specjalny ukiad. Urzadzenia te nie sa przystosowane do kontroli synchronizacji w szerokim zakresie szybkosci telegraficznej i nie moga byc wykorzys¬ tywane w systemach z synchronizacja start-stopowa o dowolnym module telegraficznym.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu i urzadzenia do dynamicznej kontroli synchronizacji w szero¬ kim zakresie szybkosci telegraficznej i przy dowolnej metodzie synchronizacji, ciaglej lub startstopowej o dowolnym module telegraficznym, przeznaczonego do wykorzystania zwlaszcza w radiowym przechwycic sygnalów róznorodnych systemów transmisji danych oraz do pomiaru szybkosci telegraficznej sygnalów takich systemów.Istota sposobu dynamicznej kontroli synchronizacji zwlaszcza w systemach transmisji danych o sygnalach z synchronizacja ciagla lub start-stopowa o dowolnym module telegraficznym, w szerokim zakresie szybkosci telegraficznej wedlug wynalazku polega na wykorzystywaniu momentów charakterystycznych w odbieranych ciagach kodowych jednoczesnie do pseudocyklicznej korekcji fazy lokalnego generatora impulsów i do automa¬ tycznego przestrajania czestotliwosci tego generatora w oparciu o sygnal bledu, który otrzymuje sie przez usrednianie w czasie rezultatów odcinkowego badania zgodnosci synchronizacji.Korekcja pseudocykliczna polega tu na tym, ze do korygowania fazy generatora wykorzystuje sie tylko wybrane impulsy momentów charakterystycznych, w powiazaniu z dlugoscia odcinka badania zgodnosci synchronizacji i z modulem telegraficznym, w przypadku sygnalów start-stopowych. Poczatek odcinka badania zgodnosci synchronizacji pokrywa sie z tym momentem charakterystycznym, w którym dokonuje sie korekcji fazy generatora, a dlugosc tego odcinka wybiera sie w zaleznosci od zadaneno zakresu chwytania synchronizacji, przy czym przy sygnalach start-stopowych o module telegraficznym, wyrazajacym sie liczba niecalkowita, nie moze byc dluzszy od czasu trwania jednej kombinacji kodowej. Odcinkowe badanie zgodnosci synchronizacji ma na celu wykrywanie kierunku i stopnia niezgodnosci czestotliwosci generatora i podstawowej czestotliwosci manipulacji odbieranych ciagów kodowych. Usrednianie w czasie rezultatów badania zgodnosci synchronizacji, wykorzystywanych do otrzymywania sygnalu bledu do automatycznego przestrajania generatora lokalnego, ma na celu uniezaleznienie jego czestotliwosci od fluktuacji momentów charakterystycznych, powstajacej w kanale transmisyjnym.Istota urzadzenia do dynamicznej kontroli synchronizacji zwlaszcza w systemach transmisji danych o sygnalach z synchronizacja ciagla lub start-stopowa-polega na tym, ze zawiera ono uklad wydzielania momentów charakterystycznych polaczony bezposrednio z dwiema bramkami, a posrednio, poprzez bramke pierwsza — z przerzutnikiem sterujacym, generatorem impulsów synchronizacji, przerzutnikiem blokujacym i licznikiem impulsów synchronizacji, natomiast poprzez bramke druga — z dyskryminatorem, który jest polaczo¬ ny równiez z generatorem impulsów synchronizacji i z ukladem usredniajacym. Generator impulsów synchroniza¬ cji jest ponadto polaczony bezposrednio z ukladem wyjsciowym impulsów synchronizacji i posrednio, poprzez bramke trzecia — z licznikiem impulsów synchronizacji, a ponadto, poprzez wzmacniacz bledu — z ukladem usredniajacym. Licznik impulsów synchronizacji jest równiez polaczony bezposrednio z dwoma dekoderami, a posrednio, poprzez pierwszy dekoder i pierwszy generator pojedynczego impulsu — z przerzutnikiem steruja¬ cym, który jest ponadto polaczony z bramka pierwsza i druga, natomiast poprzez drugi dekoder i drugi generator pojedynczego impulsu — z przerzutnikiem blokujacym, który jest takze polaczony z bramka pierwsza i trzecia.Zaleta sposobu wedlug wynalazku jest przede wszystkim duzy zakres kontroli synchronizacji. Maksymalny zakres chwytania synchronizacji wyrazony stosunkiem maksymalnej i minimalnej wartosci podstawowej czestotli¬ wosci manipulacji w odbieranych ciagach kodowych, wynosi dwa. Przy tym, stosujac reczne przestrajanie poczatkowej czestotliwosci lokalnego generatora impulsów synchronizacji, mozna uzyskac bardzo szeroki zakres dynamicznej kontroli synchronizacji, np. 50—1200 bodów. Dr<*ga podstawowa zalet:a opracowanego sposobu jest jego uniwersalnosc, w zastosowaniu zarówno do systemów z synchronizacja ciagla jak i start-stopowa- Zalety te maja istotne znaczenie zwlaszcza w przechwycie sygnalów radiotelegraficznych róznorodnych systemów, zarówno z synchronizacja ciagla jak i start-stopowa o rozmaitych szybkosciach telegraficznych.Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku, opsócz mozliwosci wynikajacych z zastosowanego sposobu, jest mozliwosc wykorzystywania go do pomiaru szybkosci telegraficznej w róznorodnych systemach, zwlaszcza radiotelegraficznych przy sygnalach znieksztalconych. W tym przypadku z urzadzeniem bedzie wspólpracowal odpowiedni miernik czestotliwosci lub miernik odstepów czasowych miedzy impulsami.Przedmiot wynalazku jest blizej wyjasniony na przykladzie jego wykonania ria rysunku, przedstawiajacym schemat blokowy urzadzenia.Urzadzenie do stosowania sposobu, jako przyklad jego realizacji do dynamicznej kontroli synchronizacji zwlaszcza' w systemach transmisji danych z synchronizacja ciagna lub start-stopowa posiada uklad 1 do90 509 3 wydzielania momentów charakterystycznych polaczony z bramka pierwsza 2 I bramka druga 4 do przepuszczania wybranych impulsów momentów charakterystycznych, przy czym bramka pierwsza 2 jest ponadto polaczona z przerzutnikiem sterujacym 3 i przerzutnikiem blokujacym 16 oraz z generatorem impulsów synchronizacji 5 i licznikiem impulsów synchronizacji 7. Bramka druga 4 jest ponadto polaczona z przerzutnikiem sterujacym 3 i z dyskryminatorem 10 do badania zgodnosci synchronizacji, który jest równiez polaczony z generatorem impulsów synchronizacji 5, z ukladem 11 do usredniania czasowego i poprzez wzmacniacz bledu 12 takze z generatorem impulsów synchronizacji 5. Licznik impulsów synchronizacji jest polaczony z generatorem 5 a z drugiej strony z dekoderami pierwszym 8 i drugim 14. Pierwszy generator 9 pojedynczego impulsu, który jest polaczony z przerzutnikiem sterujacym 3 wspólpracuje z dekoderem pierwszym 8 a drugi generator 15 pojedynczego impulsu polaczony jest z przerzutnikiem blokujacym 16 oraz z druyim dekoderem 14. Przerzutnik blokujacy 16 wspólpracuje takze z bramka trzecia 6 do przepuszczania impulsów kierowanych do zliczania przez licznik 7. Uklad wyjsciowy 13 wspólpracuje z generatorem impulsów 5 i sluzy do formowania wyjsciowych impulsów synchronizacji.Odbierane sygnaly w postaci binarnych ciagów kodowych podaje sie na wejscie ukladu wydzielania momentów charakterystycznych 1, przy czym sygnaly te moga miec dowolna szybkosc telegraficzna, np. w zakresie 50—1200 bodów, okreslona z dokladnoscia ±30% wzgledem poczatkowej czestotliwosci generatora impulsów synchronizacji 3 oraz moga byc zarówno sygnalami o synchronizacji ciaglej, jak i start-stopowej o dowolnym okreslonym kodzie równomiernym i dowolnym module telegraficznym. Z tych sygnalów, po wzmocnieniu i uksztaltowaniu w ukladzie 1, wydzielane sa momenty charakterystyczne zarówno od przejsc z poziomu wysokiego do niskiego, jak i od poziomu niskiego do wysokiego i maja postac waskich impulsów, przy czym w przypadku sygnalów o synchronizacji ciaglej impulsy obu rodzajów momentów charakterystycznych sumuje sie i kieruje jednoczesnie do bramek 2 i 4, natomiast w przypadku sygnalów start-stopowych, impulsy momentów charakterystycznych od czola impulsu startowego kieruje sie do bramki 2, a sume — do bramki 4.Impuls momentu charakterystycznego, który przejdzie przez bramke 2, swym tylnym zboczem przelacza przerzutnik sterujacy 3, który zablokowuje bramke 2 dla kolejnych impulsów, a odblokowuje bramke 4.Jednoczesnie impuls ten koryguje faze generatora 5, zeruje licznik 7 i przelacza przerzutnik blokujacy 16, który takze blokuje bramke 2, a odblokowuje bramke 6. Generator 5 wytwarza ciagi impulsów o czestotliwosci równej i dwukrotnie wiekszej od czestotliwosci podstawowej. Jest on przestrajany w okreslonym zakresie czestotliwosci sygnalu bledu ze wzmacniacza 12. Z generatora 5, poprzez bramke 6 do licznika 7 sa kierowane impulsy synchronizacji o czestotliwosci równej podstawowej, przesuniete w fazie wzgledem momentu korekcji fazy generatora 5 i zerowania licznika 7 o pól okresu. Licznik 7 zlicza kolejno impulsy synchronizacji. Detektor 8 wykrywa stan „p" licznika, wybrany dla otrzymania zadanego zakresu trzymania automatycznej synchronizacji wedlugzaleznosci * ~ 1 + P ^ Fm~ < 2(1 + p) 1 + 2p Fg 1 .+ 2p rozpoczynajac od p = 1, gdzie we wzorze powyzszym Fm oznacza podstawowa czestotliwosc manipulacji odbieranego sygnalu, natomiast Fg — biezaca czestotliwosc podstawowa generatora 5. Zakres poczatkowego chwytania synchronizacji wyraza sie taka sama zaleznoscia z tym jednak, ze zamiast biezacej czestotliwosci Fg generatora 5 nalezy wziac wartosc poczatkowa Fg, która odpowiada zerowemu sygnalowi bledu ze wzmacniacza 12. Wybór wartosci „p" ma wplyw na czulosci i dokladnosc automatycznej synchroniza¬ cji. W przypadku sygnalów start-stopowych o module telegraficznym, wyrazajacym sie liczba niecalkowita, „p" nie moze byc wieksze od czesci calkowitej liczby modulu, zmniejszonej o jeden. W momencie wykrycia przez detektor 8 stanu „p" licznika 7, generator pojedynczego impulsu 9 wytwarza krótki impuls, który przelacza przerzutnik sterujacy 3 wstan wyjsciowy, w którym blokuje on bramke 4 i jednoczesnie ze swej strony odblokowuje bramke 2, na która takze dziala przerzutnik blokujacy 16. Powrót przerzutnika sterujacego 3 do stanu wyjsciowego oznacza zakonczenie odcinka badania zgodnosci synchronizacji. Detektor 14 natomiast wykrywa stan „s" licznika 7, wybierany w zaleznosci od modulu telegraficznego sygnalów start-stopowych, s ='M—1 (gdzie M — czesc calkowita liczby, okreslajacej modul telegraficzny). Generator pojedynczego impulsu , w momencie wykrycia przez detektor 14 stanu „s" licznika 7 wytwarza krótki impuls, który przelacza przerzutnik blokujacy 16 wstan wyjsciowy, w którym blokuje on bramke 6, a odblokowuje bramke 2. Powrót przerzutnika blokujacego 16 do stanu wyjsciowego oznacza gotowosc ukladu do rozpoczecia kolejnego odcinka badania zgodnosci synchronizacji. W przypadku sygnalów o synchronizacji ciaglej ustawia sie s = p. Impulsy momentów charakterystycznych, które przejda przez bramke 4, wraz z impulsami z generatora 5, sa kierowane do dyskryminatora 10. W przypadku niezgodnosci synchronizacji, z dyskryminatora 10 otrzymuje sie ciag impulsów obu polaryzacji, którego skladowa stala jest miara bledu synchronizacji, przy czym jej polaryzacja4 90 509 zalezy od kierunku niezgodnosci synchronizacji. Wydzielanie skladowej stalej bledu synchronizacji odbywa sie w ukladzie usredniajacym 11. Sygnal bledu z ukladu 11, po odpowiednim wzmocnieniu we wzmacniaczu 12 sluzy do regulacji czestotliwosci generatora 5. Impulsy synchronizacji, które urzadzenia ma wydac na zewnatrz sa pobierane z generatora 5 oraz odpowiednio wzmacniane i ksztaltowane w ukladzie wyjsciowym 13. Jesli urzadzenie mialoby byc stosowane tylko do sygnalów o synchronizacji ciaglej, dekoder 14, generator pojedynczego impulsu 15 i przerzutnik blokujacy 16 sa zbedne, natomiast bramke 6 nalezy polaczyc z wyjsciem przerzutnika sterujacego 3, polaczonym równiez z bramka 4; ponadto, z ukladu wydzielania momentów charakterystycznych 1 potrzebna jest tylko suma wszystkich impulsów momentów charakterystycznych, które kieruje sie jednoczesnie do bramek 2 i 4.Urzadzenie moze sluzyc zarówno do kontroli synchronizacji urzadzen odbiorczych róznorodnych syste¬ mów transmisji danych, stosujacych synchronizacje ciagla lub start-stopowa, jak ido pomiaru szybkosci telegraficznej w róznorodnych systemach zwlaszcza radiowych z kodami równomiernymi, przy czym do pomiaru nalezy dodatkowo uzyc odpowiedni miernik czestotliwosci lub miernik odstepów czasowych, który moze byc równiez wbudowany do urzadzenia. PL