Przedmiotem wynalazku jest warstwowy sposób eksploatacji grubych pokladów, zwlaszcza wegla, gwarantujacy bezpieczne warunki pracy i ograniczajacy do minimum straty substancji weglowej.Znane dotychczas sposoby wybierania grubych pokladów polegaja na ich eksploatacji z podsadzka hydrauliczna warstwami z dolu do góry. Kazde wybranie warstwy dolnej stanowi podebranie pozostalej, wyzej lezacej czesci pokladu. W wyniku podebrania zachodzi osiadanie skal i ich spekanie. Wybranie pierwszej warstwy powoduje wiec okreslony stan spekan i zwiazany z tym stan oslabienia stropu to jest wyzej lezacej czesci pokladu. Wybranie kazdej nastepnej warstwy powoduje zwiekszenie stanu oslabienia stropu. Przy wybieraniu wielowarstwowym, górne warstwy wegla sa juz tak oslabione, ze stan ich jest czesto zblizony do gruzowiska.Znacznie silniejsze spekanie obserwuje sie w plonnych skalach stropowych. Wybieranie w tych warunkach jest wiec niebezpieczne, ze wzgledu na duze zagrozenie zawalami. Dlatego, czesto zachodzi koniecznosc pozosta¬ wienia znacznych ilosci wegla, co znowu wiaze sie z powaznymi stratami eksploatacyjnymi. Ponadto szczelinami silnie spekanego wegla migruje powietrze, powodujac przy weglach sklonnych do samozapalenia dodatkowe zagrozenie pozarami endogenicznymi.Poza powyzszymi podstawowymi zagrozeniami, dotychczasowy sposób wybierania pokladu grubego charakteryzuje sie droga i malo wydajna technologia eksploatacji. Mianowicie calkowity koszt podsadzki zwieksza znacznie koszta wlasne kazdej wydobytej tony wegla. Wydajnosc pracy jest równiez znacznie nizsza niz w scianach prowadzonych z zawalem stropu. Wydobycie ze sciany maleje szczególnie silnie w warstwach wyzszych, gdzie oslabiony strop wyrobiska zmusza do stosowania zmniejszonych odcinków podsadzania, to znaczy do zwiekszenia czestotliwosci podsadzania. Czestsze budowanie tamy i scianowej instalacji podsadzkowej dodatkowo podwyzsza koszt eksploatacji i obniza jej efektywnosc.Ze wzgledu na to, ze grube poklady wegla z zasady sa zagrozone tapaniami, wybieranie w omawianej kolejnosci warstw z podsadzka hydrauliczna tylko nieznacznie odpreza ten poklad i jego strop. W warstwach wyzszych nie uzyskuje sie wyeliminowania tego zagrozenia, wskutek czego bezpieczne wybieranie warunkowane jest spelnieniem szeregu rygorów ograniczajacych mozliwosc rozwiniecia efektywnej eksploatacji* Próby wybierania jako pierwszej w pokladzie tapiacym warstwy przystropowej z zawalem, nie daly pozadanego2 89 761 rezultatu. Odprezenie warstw stropowych w tym przypadku jest równiez niewystarczajace dla wyeliminowania zagrozenia tapaniami warstw nizszych pokladu grubego.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad dotychczasowych sposobów eksploatacji pokladów grubych, a wiec umozliwienie bezpiecznego i ekonomicznie efektywnego wybrania bez strat substancji uzytecznej lub tez przy jej minimalnych stratach oraz przy skutecznym odprezeniu pokladu, eliminujacym koniecznosc stosowania rygorów krepujacych eksploatacje.Cel ten osiagnieto przez zastosowanie zgodnie z wynalazkiem wielowarstwowej kombinowanej eksploatacji zawalowo-podsadzkowej. Istota sposobu eksploatacji grubych pokladów wedlug wynalazku polega na tym, ze najpierw wybiera sie z góry na dól co najmniej dwie przystropowe warstwy pokladu z zawalem stropu, a nastepnie pozostale warstwy substancji weglowej z dolu do góry rozpoczynajac od wybierania warstwy przyspagowej z podsadzka hydrauliczna. Przy dogodniejszych warunkach eksploatacyjnych, mozna równiez warstwe wegla pomiedzy gruzowiskiem zawalowym w jej stropie a materialem podsadzkowym w jej spagu wybierac systemem zawalowym. Taki sposób eksploatacji calkowicie odpreza poklad i eliminuje zagrozenie tapaniami, a ponadto nie zachodzi niszczenie struktury wegla. Eksploatacja dolnej czesci pokladu prowadzona jest w warunkach odprezonego wegla, a równoczesnie nie poddanego wiekszym deformacjom. Zachowanie pierwotnej struktury, pozwala na bezpieczne utrzymanie wyrobisk, a tym samym i na zastosowanie efektywnych technologii wybierania. Calkowicie odprezona dolna czesc pokladu wybiera sie warstwami z dolu do góry z podsadzka hydrauliczna. Warstwy takie moga byc wybrane systemem blokowym, przy zachowaniu okreslonej odleglosci pomiedzy frontami scian w poszczególnych warstwach lub tez kolejno poszczególnych warstw.Zapewniajac odpowiednie srodki techniczne wybranie ostatniej warstwy w pokladzie a mianowicie po¬ miedzy gruzowiskiem skalnym w jej stropie a piaskiem podsadzkowym w jej spodku, moze byc dokonane z podsadzka hydrauliczna lub z zawalem stropu. W obu przypadkach, eksploatacja moze byc prowadzona pod sztucznym stropem, lub tez stosownie do warunków przy pozostawieniu w stropie ostatniej warstwy odpowied¬ niej grubosci laty weglowej.Sposób wedlug wynalazku jest przykladowo opisany nizej w oparciu o rysunek, na którym fig. 1 przedstawia przekrój pionowy pokladu w pierwszej fazie eksploatacji, fig. 2 — przekrój pionowy pokladu w drugiej fazie eksploatacji to jest czesci dolnej pokladu weglowego, a fig. 3 — przedstawia czesc przekroju pokladu, w którym srodkowa warstwa substancji weglowej wybierana jest na zawal.Zgodnie z przykladem eksploatacji uwidocznionym na rysunku, poklad weglowy dzieli sie na piec warstw 1 — 5, z których warstwa 1 przystropowa wybierana jest z zawalem stropu 6. Podobnie warstwa 2 majaca w stropie gruzowisko skalne 8 wybierana jest systemem zawalowym, powodujac calkowite odprezenie pozosta¬ lych warstw pokladu, to znaczy warstw 3, 4 i 5. Warstwy te wybierane sa z dolu do góry w kolejnosci warstw 3, 4 i 5 rozpoczynajac od warstwy 3 przy spagu 7 pokladu. Zgodnie z rysunkiem przedstawionym na fig. 2 warstwy te moga byc wybierane z podsadzka hydrauliczna, a wiec warstwa 3 jest prowadzona po spagu pokladu, natomiast warstwy 4 i 5 w spodku beda posiadaly piasek podsadzkowy 9. W czesci srodkowej moze byc pozostawiona pólka weglowa, najkorzystniej o grubosci 0,4 m do 0,8 m. Ostatnia warstwa 5 zalegajaca pomiedzy gruzowiskiem skalnym 8 w stropie a piaskiem podsadzkowym 9 w jej spodku moze tez byc wybierana systemem zawalowym, co przedstawiono na fig. 3; PL