Przedmiotem wynalazku jest jednokanalowy analizator amplitudy zwlaszcza dla potrzeb fizyki jadrowej przystosowany do selekcji wybranych impulsów wejsciowych, o amplitudzie okreslonej od dolu wartoscia tzw progu oraz od góry druga wartoscia progowa, tzw. oknem.Znane analizatory amplitudy» zwykle j^dnokanalowe, dziela sie na dwie podstawowe grupy Do jednej z nich naleza proste konstrukcje tych urzadzen, w których impuls wyjsciowy nie jest precyzyjnie okreslony w czasie, a proces analizowania odbywa sie w okresie narastania lub opadania impulsu wejsciowego.Analizatory grupy drugiej, stosowane w pomiarach czasowych, stanowia urzadzenia bardziej rozbudowane zapewniajace okreslenie analizowanego impulsu wyjsciowego w czasie z dokladnoscia do kilku lub kilkunastu nanosekund. Pracuja one w oparciu o zasade stalofrakcyjna, badz tez wykorzystuje sie w nich punkt przejscia przez zero wejsciowego impulsu bipolarnego-Przyrzady te wyposazone sa zwykle na wejsciu w diodowe uklady ograniczajaco-zabezpieczajace, wtórniki wejsciowe oraz wdyskryminatory progu i okna. Inne typowo stosowane uklady to: bramka antykoincydencyjna pracujaca w ukladzie okna analizatora oraz inwertery, uklady formujace, uniwibratory, uklady opózniajace i inne.Wada analizatorów grupy pierwszej sa ograniczone mozliwosci zastosowania w pomiarach z powodu malo precyzyjnego okreslenia w czasie impulsu wyjsciowego przyrzadu.Analizatory grupy drugiej pozbawione wyzej wymienionej wady z reguly moga pracowac tylko z jednym typem impulsu wejsciowego, a jest to najczesciej impuls bipolarny Jakkolwiek dzialaja one równiez przy wprowadzeniu impulsu unipolarnego, to jednak parametry czasowe przyrzadu sa wówczas znacznie gorsze od wymaganych.Wspólna wada wszystkich wymienionych analizatorów jest znaczny stopien komplikacji ukladowej Celem wynalazku jest opracowanie takiego prostego konstrukcyjnie analizatora amplitudy który wykorzystany do pomiarów koincydencyjnych zapewnilby mozliwosc wybierania w czasie impulsu wyjsciowego z dokladnoscia co najmniej do 20 ns, przy wprowadzeniu na wejscie zarówno impulsu bipolarnego, jak i unipolarnego. Cel ten zostal osiagniety zgodnie z wynalazkiem, poprzez rozwiazanie analizatora amplitudy2 89 588 w którym wyjscie dyskryminatora progu jest polaczone poprzez pierwszy przerzutnik bistabilny z wejsciem strobujacym ukladu porównujacego wartosc amplitudy wejsciowego impulsu bipolarnego dostarczanego z ukladu formowania tego impulsu z regulowanym napieciem ze zródla odniesienia. Wyjscie ukladu porównujacego jest polaczone bezposrednio z wejsciem ukladu opózniajacego. Steruje ono równiez poprzez uklad separujacy wejscie zerujace pierwszego przerzutnika bistabilnegó. a przez linie opózniajaca wejscie zerujace drugiego przerzutnika bistabilnegó, polaczonego na wejsciu z dyskryminatorem okna Drugie wyjscie ukladu separujacego steruje pierwsze wejscie bramki antykoincydencyjnej której drugie wejscie jest polaczone z wyjsciem drugiego przerzutnika .bistabilnegó Impulsy z wyjscia tej bramki sa przekazywane do wejscia trzeciego przerzutnika bistabilnegó, którego wyjscie jest polaczone z pierwszym wejsciem ukladu bramkujacego. Drugie wejscie tego ukladu polaczone jest z wyjsciem ukladu opózniajacego, a z wyjscia ukladu bramkujacego jest przekazywany sygnal do wejscia zerujacego trzeciego przerzutnika bistabilnegó i do czlonu koncowego formowania impulsów wyjsciowych.Przedmiot wynalazku jest blizej omówiony w oparciu o przyklad wykonania analizatora, którego schemat blokowy ilustruje rysunek.Jak to uwidoczniono w schemacie analizatora jest on wyposazony w zródlo napiec progowych 1 oraz na wejsciu wtórnik 2, polaczone z ukladami dyskryminatorów okna 3 i progu 9. Tor analizatora polaczony z wyjsciem dyskryminatora okna 3 zawiera polaczone kolejno ze soba: drugi przerzutnik bistabilny 4, uklad bramki anty koincydencyjnej 5, trzeci przerzutnik bistabilny 6 polaczony na wyjsciu z pierwszym wejsciem drugiej bramki antykoincydencyjnej 7, której wyjscie jest polaczone z wejsciem zerujacym przerzutnika bistabilnegó 6 oraz z wejsciem czlonu koncowego formowania impulsów wyjsciowych 8.Dyskryminator progu 9 jest polaczony poprzez pierwszy przerzutnik bistabilny 10 z wejsciem strobujacym S ukladu porównujacego 14. Do dwu pozostalych wejsc tego ukladu sa dolaczone: zródlo napiecia odniesienia 13 oraz uklad formowania 12 impulsu wejsciowego, laczacy uklad 14 z wejsciem analizatora.Wyjscie ukladu porównujacego 14 jest polaczone bezposrednio z wejsciem ukladu opózniajacego 16 oraz steruje poprzez uklad separujacy 15 wyjscie zerujace pierwszego przerzutnika bistabilnegó 10, a przez, linie opózniajaca 11 wejscie zerujace drugiego przerzutnika bistabilnegó 4. Drugie wyjscie ukladu separujacego 15 steruje pierwsze wejscie bramki antykoincydencyjnej 5, którego drugie wejscie jest polaczone z drugim przerzutnikiem 4.Impulsy z wyjscia bramki antykoincydencyjnej 5 sa przekazywane do jednego wejscia trzeciego przerzutnika bistabilnegó 6, którego drugie wejscie jest sterowane z wyjscia drugiej bramki antykoincydencyjnej 7. Drugie wejscie tej bramki jest polaczone z wyjsciem ukladu opózniajacego 16.Dzialanie opisanego wyzej ukladu jest nastepujace. Dodatni, lub bipolarny impuls wejsciowy jest wprowadzony poprzez wtórnik 2 na wspólne wejscie dyskryminatorów okna 3 i progu 9. W dyskryminatorach tych nastepuje porównanie amplitudy impulsu wejsciowego z wartosciami napiecia okreslonymi przez zródlo napiec progowych 1. Jedno z tych napiec, podawane do ukladu dyskryminatora progu 9 jest regulowanym napieciem progu analizatora. Sygnal wejsciowy z wielkosci amplitudy przewyzszajacej napiecie progu, powoduje uruchomienie dalszych ukladów analizatora. Drugie napiecie z ukladu 1 podawane do dyskryminatora okna 3 jest regulowanym napieciem okna analizatora. Sygnal wejsciowy o amplitudzie przewyzszajacej napiecie okna nie powoduje zadzialania dalszych czlonów analizatora.Róznica potencjalów pomiedzy wartoscia napiec progu i okna okresla zakres amplitud impulsów wejsciowych podlegajacych analizowaniu W przypadku, gdy amplituda impulsu wejsciowego miesci sie w zakresie napiecia okna, na wyjsciu dyskryminatora 9 pojawia sie impuls, który uruchamia pierwszy przerzutnik bistabilny 10. Impuls wyjsciowy z tego przerzutnika, podany do wejscia strobujacego S ukladu porównujacego 14 odblokowuje ten uklad.W chwili, gdy na wejsciu inwersyjnym ukladu 14 pojawia sie jednoczesnie ujemna czesc impulsu wejsciowego z ukladu formowania 12 impulsu, na przyklad z ukladu rózniczkujacego, nastepuje porównanie amplitudy tego impulsu zwartoscia napiecia na wejsciu nieinwersyjnym ukladu porównujacego okreslona przez zródlo napiecia odniesienia 13. Uklad ten umozliwia plynna regulacje potencjalu na wejsciu nieinwersyjnym ukladu 14, stosowana przy precyzyjnym okresleniu w czasie impulsu wyjsciowego. Impuls wyjsciowy z ukladu porównujacego 14 zostaje przekazany do ukladu opózniajacego 16 oraz do ukladu separujacego 15, zmieniajac stan pierwszego przerzutnika 10 do stanu poczatkowego. Ponadto sygnal wyjsciowy z ukladu separujacego 15 jest podawany na jedno z wejsc ukladu bramki antykoincydencyjnej 5.W przypadku, gdy impuls wejsciowy analizatora przewyzsza wartosc progowa napiecia okna wówczas dyskryminator okna 3 uruchamia uklad drugiego przerzutnika bistabilnegó 4, zerowanego z ukladu separujacego poprzez linie opózniajaca 11. Impuls blokujacy z przerzutnika 4, podany do ukladu bramki antykoincydencyjnej 5 jednoczesnie z impulsem z ukladu separujacego 15 nie powoduje pojawienia sie impulsu wyjsciowego na wyjsciu tej bramki, a w konsekwencji równiez i na wyjsciu analizatora..89 588 3 Wówczas, gdy na wyjsciu przerzutnika 4 nie pojawia sie impuls blokujacy bramka antykoincydencyjna 5 zostaje uruchomiona impulsem z ukladu separujacego 15, a jej impuls wyjsciowy uruchamia trzeci przerzutnik bistabilny 6. Impuls wyjsciowy z tego przerzutnika podany do drugiej bramki anty koincydencyjnej 7 jednoczesnie z impulsem z ukladu opózniajacego 16 o regulowanym czasie opóznienia powoduje zadzialanie tej bramki i pojawienie sie na jej wyjsciu impulsu, który przelacza przerzutnik 6 do pozycji wyjsciowej za posrednictwem wejscia zerujacego. Podawany jest on do wejscia czlonu wyjsciowego 8, zawierajacego przerzutnik monostabilny i wtórnik emiterowy.O czasie trwania impulsu na wyjsciu bramki 7 i na wyjsciu ujemnym analizatora decyduje czas propagacji ukladów 6 i 7. Czas trwania impulsu na wyjsciu dodatnim analizatora jest okreslony przez przerzutnik monostabilny czlonu 8.Regulacja czasu opóznienia ukladu opózniajacego 16 umozliwia dokonanie wyboru opóznienia impulsu wyjsciowego w stosunku do wejsciowego analizatora, które moze byc zmieniane plynnie w zakresie 0,2 do 5 jis.Analizator rozwiazany zgodnie z wynalazkiem, o prostej konstrukcji i niewielkiej liczbie wykorzystanych podzespolów i elementów, znajduje szerokie zastosowanie w laboratoryjnych zestawach pomiarowych w spektroskopii jadrowej, przenaczonych miedzy innymi do badania widm czasowych i energetycznych.W zestawach tych analizator jest przystosowany do wspólpracy z takimi przyrzadami jak: uklady koincydencyjne, konwertery czas—amplituda oraz wielokanalowe analizatory amplitudy Uklad wedlug wynalazku moze równiez pracowac w laboratoriach izotopowych, radiochemicznych i fizyki reaktorowej. PL