Przedmiotem wynalazku jest sposób optycznego zapisu informacji stereofonicznych na filmie ze sciezka dzwiekowa oraz urzadzenie do dokonywa¬ nia optycznego zapisu informacji stereofonicznej na filmie ze sciezka dzwiekowa.Znane sa sposoby optycznego zapisu informacji monofonicznych na sciezce dzwiekowej tasmy fil¬ mowej polegajace na modulacji strumienia swietl¬ nego. Zasadniczo znane sa powszechnie trzy sposo¬ by optycznego zapisu dzwieku na tasmie filmowej, z których dwa znajduja szerokie zastosowanie po dzien dzisiejszy. Sa to nastepujace sposoby zapisu: dwustronny powierzchniowy i gestosciowy. W wy¬ niku realizacji kazdego z wymienionych dwóch spo¬ sobów na sciezce dzwiekowej tasmy filmowej otrzy¬ muje sie slad o regularnym ksztalcie, przy czym przy dwustronnym zapisie powierzchniowym otrzy¬ muje sie slad o zmiennej szerokosci wzdluz osi sy¬ metrii równoleglej do sciezki dzwiekowej, a przy zapisie gestosciowym otrzymuje sie slad prazkowy o stalej szerokosci, lecz o zmiennym stopniu przez¬ roczystosci. W obu przypadkach obwiednia sladów przedstawia soba krzywa symetryczna wzgledem osi symetrii równoleglej do sciezki dzwiekowej.Trzeci sposób optycznego zapisu dzwieku na tas¬ mie filmowej, tak zwany jednostronny zapis po¬ wierzchniowy, obecnie stosowany jest bardzo rzadko.Znane jest, ze informacja stereofoniczna moze byc zapisana na tasmie filmowej na dwóch sciezkach, przy czym informacje z poszczególnych kanalów sa .30 2 zapisywane wówczas na oddzielnych sciezkach dzwiekowych. Jednakze z uwagi na to, ze taki za¬ pis wymaga zwiekszenia pola tasmy filmowej przez¬ naczonego do zapisu informacji dzwiekowej oraz ze wzgledu na to, ze nagrywanie i odtwarzanie dzwie¬ ku moze byc zrealizowane tylko przy zastosowaniu specjalnej aparatury, taki sposób nie znalazl prak¬ tycznego zastosowania przy produkcji filmów z dzwiekiem stereofonicznym.Na jednej sciezce dzwiekowej tasmy filmowej mozna zapisac informacje, przesylana jednym ka¬ nalem. Natomiast z uwagi na ograniczona ilosc miejsca, jakie moze byc przeznaczone na zapis dzwieku, wiecej sciezek nie daje sie umiescic na zwyklej tasmie. Dlatego tez taki sposób zapisu, w którego wyniku na tasmie filmowej otrzymuje sie slad o tradycyjnym ksztalcie, nie nadaje sie do ste¬ reofonicznego zapisu informacji na tasmach o zwy¬ kle stosowanych wymiarach.Znany jest sposób zapisu dzwieku stereofonicz¬ nego na tasmach filmowych, polegajacy na tym, ze dzwiekowa informacja wielokanalowa (4—6) jest zapisywana na warstwie magnetycznej nalozonej na tasme filmowa. W praktyce stosuje sie przewaznie zapis cztero- lub wiecej kanalowy. Kopie filmowe ze sciezkami magnetycznymi nie nadaja sie jednak do wyswietlania w kinach, wyposazonych w trady¬ cyjna aparatue projekcyjna. Takie kopie moga byc wyswietlane tylko tam, gdzie aparatura ta jest wy¬ posazona w specjalne glowice odtwarzajace. 89 47089 470 Doswiadczenia ostatnich lat wskazuja na to, ze odtwarzanie dzwieku zapisanego na sciezkach mag¬ netycznych zdalo egzamin jedynie przy systemie TOPAO opartym na szesciosciezkowym zapisie dzwieku na tasmach 70-ciomilimetrowych.Niedogodnosc zapisu dzwieku stereofonicznego na sciezce magnetycznej polega na tym, ze warstwa magnetyczna jest bardzo nietrwala ,delikatna, latwo scieralna. Dlatego jakosc nagrania bardzo szybko sie pogarsza.Takie tasmy, ze wzgledu na nietrwalosc warstwy magnetycznej, nie moga byc wyswietlane za pomo¬ ca tradycyjnej aparatury projekcyjnej. Aby wyklu¬ czyc mozliwosc zalozenia tasmy filmowej ze sciezka dzwiekowa magnetyczna do projektora tradycyjne¬ go, w tych tasmach, zastosowano inny rodzaj perfo¬ racji, tak zwana perforacje ciszenia. Tasmy z per¬ foracja ciszenia sa produkowane wylacznie na za¬ mówienie i z tegp powodu sa znacznie drozsze od tasmy tradycyjnej. Poza tym przy obróbce labora¬ toryjnej pozytywów tasmy filmowej nalezy zasto¬ sowac inna technologie, niz to ma miejsce przy pro¬ dukcji masowej tasm filmowych.Tradycyjne urzadzenia nie nadaja sie do zastoso¬ wania przy nagrywaniu dzwieku na tasmach filmo¬ wych, kopiowaniu i przy odtwarzaniu dzwieku za¬ pisanego na sciezkach magnetycznych. Zwieksza to koszt produkcji filmów z dzwiekiem stereofonicz¬ nym i hamuje ropowszechnianie takich filmów. To wszystko jest zwiazane z wysokimi kosztami i na¬ kladami, jakie sa zwiazane z wprowadzeniem stereo- fonii do kin z jednej strony, a z drugiej powoduje, ze wyposazenie kin, przystosowane do projekcji fil¬ mów stereofonicznych, nie jest w pelni wykorzy¬ stane.Znany jest sposób zapisu dzwieku stereofoniczne¬ go systemem M-S stosowany przy produkcji nagran plytowych i magnetofonowych. Dzwiek zapisany tym sposobem mozna odtwarzac*za pomoca zarówno urzadzenia monofonicznego, jak i stereofonicznego.Jest to system w pelni kompatibilny. Tak wiec tech¬ nika nagran stereofonicznych i technika odtwarza¬ nia stereofonicznego w przypadku nagran plytowych i magnetofonowych zostala opanowana.Technika korekcji nagrania stereofonicznego w filmie jest trudniejsza do realizacji w porównaniu ze sposobem korekcji elektronicznej stosowanej przy nagraniach systemem M-S (regulacji bazy, mikso¬ wanie kierunkowe) ha tasmach magnetycznych.A ponadto takiego filmu z dzwiekiem stereofonicz¬ nym nie mozna wyswietlac za pomoca urzadzen wyposazonych w aparature przeznaczona do odtwa¬ rzania dzwieku monofonicznego.Czescia wymienna w kamerach filmowych (dzwie¬ kowych kamerach filmowych) jest galwanometr strunowy, za pomoca którego na tasmie filmowej zapisuje sie optyczne odwzorowanie informacji dzwiekowej. Otrzymuje sie na tasmie filmowej optyczny slad dzwiekowy.Szczelina stosowanego galwanometru strunowego jest zmieniana poprzez zmiane odleglosci miedzy umieszczonymi w polu magnetycznym dwoma pola¬ czonymi szeregowo strunami, zmieniajacymi swoje polozenie pod wplywem pradu mikrofonowego.Prad przeplywajacy przez polaczone szeregowo stru¬ ny jest dostarczany transformatorem podlaczonym do ich konców. Znane dotychczas galwanometry strunowe nadaja sie tylko do produkcji filmów z dzwiekiem monofonicznym.Celem wynalazku jest usuniecie niedogodnosci wlasciwych znanym sposobom zapisu informacji stereofonicznych na filmie ze sciezka dzwiekowa.Natomiast zadaniem wynalazku jest opracowanie takiego sposobu zapisu informacji stereofonicznych w postaci sladu optycznego na tasmie filmowej, który zapewnialby zapis dzwieku na malym obsza¬ rze tasmy filmowej i który umozliwilby wykony¬ wanie nagran dzwieku stereofonicznego na tasmach filmowych w kompatibilnym systemie M-S.Sposób optycznego zapisu informacji stereofonicz¬ nych na filmie ze sciezka dzwiekowa wedlug wy¬ nalazku polega na tym, ze do jednego modulatora wiazki swietlnej doprowadza sie jednoczesnie syg¬ naly otrzymywane z dwóch kanalów stereofonicz- nych, w wyniku czego na jednej sciezce dzwiekowej zapisuje sie dzwiek stereofoniczny w postaci jedne¬ go sladu optycznego o niesymetrycznej" wzgledem wzdluznej osi sciezki dzwiekowej obwiedni.Do jednego modulatora wiazki swietlnej dopro- wadza sie jednoczesnie sygnaly z wyjsc dwóch ka¬ nalów stereofonicznych M i S, w wyniku czego za¬ pewnia sie mozliwosc odtwarzania dzwieku mono¬ fonicznego z zapisu stereofonicznego.Sposób optycznego zapisu informacji stereofonicz- nych na filmie ze sciezka dzwiekowa jest realizo¬ wany za pomoca urzadzenia do dokonywania optycz¬ nego zapisu informacji stereofonicznych na filmie ze sciezka dzwiekowa.Urzadzenie do optycznego zapisu informacji ste- reofonicznych na tasmie filmowej ze sciezka dzwie¬ kowa zawiera galwanometr strunowy ze szczelina swietlna, której szerokosc jest regulowana za po¬ moca dwóch polaczonych ze soba szeregowo strun umieszczonych w polu magnetycznym. Struny sa 40 dolaczone do transformatora, doprowadzajacego do strun sygnaly zawierajace informacje akustyczna! Wedlug wynalazku do dwóch konców szeregowo polaczonych ze soba strun dolaczonych do transfor¬ matora sa dolaczone dwa polaczone ze soba szere¬ gowo rezystory.Wspólny punkt polaczenia tych rezystorów oraz wspólny punkt polaczenia dwóch strun sa dolaczo¬ ne do drugiego transformatora.Filmy ze sciezka dzwiekowa, na której dzwiek 5o stereofoniczny jest zapisany sposobem wedlug wy¬ nalazku odznacza sie wieksza zywotnoscia nagra¬ nia dzwiekowego w porównaniu z filmem, na któ¬ rym dzwiek stereofoniczny jest zapisany na sciez¬ kach magnetycznych, nalozonych na tasme filmowa. 55 Wytwarzanie takich filmów nie wymaga zastoso¬ wania specjalnej technologii obróbki tasm filmo¬ wych. Przy sporzadzaniu kopii filmów jednoczesnie dokonuje sie równiez kopiowanie sladu dzwiekowe¬ go. Zapisu dzwieku stereofonicznego sposobem we- 60 dlug wynalazku dokonuje sie na powierzchni nie wiekszej, niz to ma miejsce przy zwyklym zapisie dzwieku monofonicznego. Poza tym istnieje mozli¬ wosc monofonicznego odtworzenia zapisanego tym sposobem dzwieku stereofonicznego. Tak wiec film 65 z zapisanym tym sposobem dzwiekiem stereofo- 4589 470 6 sygnalów z dwóch kanalów M i S jedna obwiednia sladu odpowiada sygnalowi sumarycznemu M+S, a druga obwiednia odpowiada sygnalowi róznico¬ wemu M—S. Linia srodkowa bedaca geometrycz- nym miejscem srodków odcinków laczacych na¬ przeciwlegle punkty lezace na obwiedniach sladu stanowi odwzorowanie optyczne informacji, przeka¬ zywanej kanalem S.Na fig. 2 przedstawiono uklad urzadzenia wedlug io wynalazku przeznaczonego do dokonywania optycz¬ nego zapisu informacji stereofonicznych na tasmie filmowej. Urzadzenie zawiera dwie struny Hj i H2 umieszczone w polu magnetycznym. Szeregowo po¬ laczone struny Ht i H2 sa zalaczone do transforma- tora Tm, do którego sa doprowadzane informacje przekazywane pierwszym kanalem M. Równolegle do polaczonych^ szeregowo strun Ht i H2 sa zalaczo¬ ne polaczone szeregowo rezystory R1? R2. Miedzy wspólnym punktem polaczenia rezystorów Rx i R2 oraz wspólnym punktem polaczenia strun Ht i H2 jest zalaczony transformator Ts, do którego sa do¬ prowadzane informacje przekazywane drugim kana¬ lem S.Projekcja filmu z odtwarzaniem dzwieku stereo- fonicznego zapisanego na tasmie filmowej sposo¬ bem wedlug wynalazku moze byc realizowana za pomoca konwencjonalnego projektora filmowego, przeznaczonego do wyswietlania filmów z dzwie¬ kiem monofonicznym. Nalezy wówczas jedynie wy- mienic odpowiednie elementy wymienne, a miano¬ wicie glowice odtwarzajace.Na fig. 3 przedstawiono w sposób schematyczny zasade odtwarzania dzwieku stereofonicznego zapi¬ sanego w postaci optycznego sladu dzwiekowego sposobem wedlug wynalazku. Urzadzenie odtwarza¬ jace jest wyposazone w dwie fotokomórki FEt i FE2, na które pada strumien swiatla ze sciezki dzwieko¬ wej wyswietlanego filmu. Na wyjsciach fotokomó¬ rek 1, 2, 3 otrzymuje sie sygnal elektryczny odpo- 40 wiadajacy informacji zapisanej na optycznym sla¬ dzie dzwiekowym. nicznym moze byc wyswietlany w dowolnym kinie wyposazonym w tradycyjna aparature projekcyjna.Budowa i dzialanie urzadzenia do dokonywania zapisu stereofonicznego na tasmach filmowych ze sciezka dzwiekowa odznaczaja sie prostota i pew¬ noscia dzialania. Galwanometry strunowe stosowa¬ ne dotychczas, moga byc przy minimalnych nakla¬ dach przebudowane tak, ze beda w stanie zrealizo¬ wac sposób zapisu wedlug wynalazku. Przesluchy miedzy kanalami sa niewielkie dlatego, ze informa¬ cje sa doprowadzane do dwóch przekatnych mostka, utworzonego strunami i rezystorami.Rozwiazanie ukladowe urzadzenia do stereofonicz¬ nego zapisu dzwieku na tasmie filmowej wedlug wynalazku nie jest obarczone kompromisem tech¬ nicznym, a z teoretycznego punktu widzenia stano¬ wi rozwiazanie optymalne. Urzadzenie to stwarza mozliwosc wykorzystania w pelnym zakresie apa¬ ratury przystosowanej do produkcji filmów z dzwie¬ kiem monofonicznym do wytwarzania filmów z za¬ pisanym dzwiekiem stereofonicznym.Przedmiot wynalazku jest blizej objasniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. la przedstawia dwustronny slad powierzchniowy otrzymywany przy realizacji znanego sposobu za¬ pisu optycznego dzwieku monofonicznegp, fig. Ib — slad gestosciowy, fig. lc — slad powierzchniowy otrzymywany przy realizacji sposobu wedlug wy¬ nalazku, odpowiadajacy zapisowi informacji stereo¬ fonicznej, fig. 2 — uklad polaczen modulatora swietlnego urzadzenia do zapisywania informacji stereofonicznych na filmach ze sciezka dzwiekowa wedlug wynalazku, a fig. 3 przedstawia schema¬ tycznie zasade odtwarzania dzwieku stereofoniczne¬ go zapisanego sposobem wedlug wynalazku.Na fig. 1 sa uwidocznione fragmenty optycznych sladów dzwiekowych otrzymywanych na tasmach filmowych w wyniku realizacji róznych sposobów zapisu dzwieku. Pole niezakreskowane ograniczone liniami ciaglymi jest optycznym sladem dzwieko¬ wym. Przy tym obydwie granice sladu sa ksztalto¬ wane odpowiednio strunami H± i H2 modulatora swietlnego. Sklad dzwiekowy przedstawiony na fig. la jest dwustronnym modulowanym amplitudowo sladem dzwiekowym, otrzymywanym przy zapisie monofonicznym. Obwiednie tego sladu sa* symetrycz¬ ne wzgledem osi wzdluznej równoleglej do krawe¬ dzi tasmy filmowej.Szerokosc sladu jest proporcjonalna do natezenia dzwieku. Siad dzwiekowy przedstawiony na fig. Ib jest modulowanym czestotliwosciowo sladem dzwie¬ kowym o stalej szerokosci miedzy dwoma naprze¬ ciwleglymi punktami obwiedni tego sladu. Odleglosc mierzona od punktu na obwiedni sladu do linii srodkowej sciezki dzwiekowej jest proporcjonalna do natezenia dzwieku. Siad dzwiekowy przedsta¬ wiony na fig. lc jest sladem powierzchniowym otrzymywanym w wyniku realizacji sposobu zapisu optycznego informacji stereofonicznych na tasmie filmowej, wedlug wynalazku. Obwiednie tego sladu nie sa symetryczne w przypadku, gdy zapisuje sie sygnaly z dwóch kanalów. Jedynie w przypadku skrajnym, gdy informacja z jednego kanalu jest równa zeru, otrzymuje sie slad taki, jaki jest przed¬ stawiony na fig. la. Przy zapisie stereofonicznym PL