Przedmiotem wynalazku jest turbinkowy czujnik przeplywu z kompensacja sily poosiowej wywolanej przeplywem cieczy, dzialajacej na wirnik czujnika.Stosowane dotychczas rozwiazania konstrukcyjne majace na celu skompensowanie dzialania sily na lozys¬ ko posiadaly pewne niedogodnosci. Jednym j* takich rozwiazan, majacych na celu kompensacje sily poosiowej, jest odpowiednie uksztaltowanie krawedzi obejmy mocujacej tylne lozysko wirnika. W czujniku przeplywomie¬ rza podanym w opisie patentowym WRL nr 152984 wykonano obejme lozyska od strony wylotu cieczy o srednicy nieco wiekszej niz srednica podstawy stóp lopatek wirnika. W obejmie uksztaltowano pierscieniowe wciecie powodujace zawirowanie cieczy i wzrost cisnienia w szczelinie pomiedzy wirnikiem a oslona lozyska.Wada tego rozwiazania jest duzy wzrost oporu hydraulicznego czujnika ze wzgledu na gwaltowna zmiane prze¬ kroju w miejscu elementu konstrukcyjnego zapewniajacego kompensacje sily poosiowej.W innym znanym rozwiazaniu kompensacje uzyskuje sie przez odpowiednie uksztaltowanie cylindra stano¬ wiacego podstawe stóp lopatek turbiny. Jednakze w czujniku tym stozkowa czesc wirnika powoduje wydluzenie sie calej konstrukcji czujnika przeplywomierza jak równiez zwieksza koszty wykonania takiego zespolu turbiny.Innym znanym rozwiazaniem jest konstrukcja polegajaca na wykonaniu otworów w osi wirnika i wprowa¬ dzeniu cieczy do komory odciazajacej. Rozwiazanie to ma ograniczony zakres stosowania poniewaz w przypadku lozysk turbiny o malych wymiarach calkowite skompensowanie sily poosiowej jest niemozliwe.Inne jeszcze rozwiazanie, opublikowane w opisie patentowym PRL nr 56525, posiada komore polaczona z obszarem przeplywajacej cieczy za pomoca kanalów wykonanych w nieruchomej obejmie lozyska. Strumien cieczy jest rozdzielony pierscieniem rozdzielajacym, wchodzacym w szczeliny na obwodzie lopatek. Niedogod¬ noscia tego rozwiazania jest to, ze nadaje sie ono zastosowac tylko w czujnikach do duzych natezen przeplywu.W czujniku przeplywomierza turbinowego z jednym tylko lozyskiem osadzonym po stronie wplywu cieczy odciazenie sily dzialajacej na wirnik uzyskano przez zastosowanie wydluzonego stozka i zwiekszenie srednicy wewnetrznej wyplywu. Stozkowa oslona jest wydrazona wewnatrz, zas w samym wierzcholku posiada otwór wykonany wzdluz osi symetrii. Przeplyw cieczy powoduje, ze cisnienie w szczelinie po stronie wylotu pomiedzy wirnikiem a oslona jest nizsze niz w punkcie, w którym znajduje sie wierzcholek stozka z otworem.89 333 Na skutek tego wewnatrz stozkowej oslony wystepuje przeplyw cieczy w kierunku od wierzcholka do szczeliny i tym samym wzrasta cisnienie pomiedzy oslona a wirnikiem. Cisnienie to wywoluje sile dzialajaca na wirnik w kierunku przeciwnym do sily dzialajacej na lopatki wirnika wywolanej przeplywem cieczy przez czujnik przeplywomierza. Rozwiazanie to jest podane w opisie patentowym USA nr 1054891. Podstawowa wada tego rozwiazania polega na wrazliwosci czujnika na drgania, poniewaz wirnik jest osadzony w lozysku wysiegnikowo.Celem wynalazku bylo uzyskanie maksymalnej kompensacji sily poosiowej wywolanej przeplywajacym czynnikiem.W czujniku przeplywomierza wedlug wynalazku wirnik jest wyposazony w pompe osiowa polaczona sztywno z turbina i usytuowana wewnatrz niej wspólosiowo, przy czym kierunek podawania cieczy przez pompe jest zgodny z kierunkiem przeplywu mierzonego czynnika przez turbine.Przy odpowiednim doborze szczelin pomiedzy wirnikiem i oslonami lozysk oraz wydatku pompy osiowej mozna uzyskac calkowita kompensacje sily poosiowej dzialajacej na turbine. Wykonanie czujnika przeplywo¬ mierza wedlug wynalazku jest proste i nie wymaga specjalnych obrabiarek. Zwiekszone koszty wykonania wyno¬ sza kilka procent, a trwalosc czujnika, ograniczona dotychczas trwaloscia lozysk, wzrasta kilkakrotnie. Moze on ^ *jjyj& stertowany w czujnikach przeplywu o róznych zakresach natezenia przeplywu.,./ **V * r Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia czujnik w przekroju wzdluz jego osi symetrii, a fig. 2-ten sam czujnik w przekroju wzdluz linii A-A zaznaczonej na fig. 1.W obudowie 1 umieszczony jest wirnik 2, który sklada sie z turbiny osiowej 3 umieszczonej na jego obwodzie zewnetrznym oraz pompy osiowej 4 umieszczonej ponizej srednicy cylindra stanowiacego podstawe stóp lopatki turbiny 3. Pompa 4 posiada kanaly srubowe 5 o kierunku skrecenia zgodnym z kierunkiem skrece¬ nia lopatek turbiny osiowej 3. Wirnik 2 ma po obu stronach czopy 6 i 7, które spoczywaja w lozyskach 8 i 9 z plytkami oporowymi 10 i 11. Pomiedzy wirnikiem 2 i oprawami lozyskowania 12 i 13 sa zachowane szczeliny 14115.Przeplywajaca ciecz przez czujnik przeplywomierza turbinkowego, zgodnie z kierunkiem oznaczonym strzalkami a, obraca wirnik 2 powodujac jednoczesnie zabieranie przez pomope 4 cieczy ze szczeliny 14 i pompo¬ wanie jej do przestrzeni w szczelinie 15. Pompowana ciecz przy stalej szczelinie 15 powoduje wzrost cisnienia w tej przestrzeni. Róznica cisnien pomiedzy szczelina 14 i szczelina 15 powoduje powstawanie sily poosiowej skierowanej przeciwnie do kierunku przeplywu cieczy. Sila ta dziala na wirnik 2 i przeciwstawia sie sile dociska¬ jacej czop 7 do plytki oporowej 11. PL