Przedmiotem wynalazku jest wylacznik z urza¬ dzeniem zabezpieczenia nadpradowego, przysto¬ sowanym do wspólpracy z takim wylacznikiem.W znanych typach wylaczników wystepuje ogra¬ niczenie zakresu dzialania mechanizmów i urzadzen wylacznika z uwagi na maksymalny prad, przy którym styki wylacznika moga zostac zamkniete i podtrzymane w stanie zamknietym.Urzadzenie zabezpieczenia nadpradowego lub przekaznik zabezpieczajacy, wspólpracujacy z wy¬ lacznikiem, powinien zapewnic natychmiastowe zwolnienie wylacznika w przypadku, gdy zalaczony zostal prad przekraczajacyvustalona wartosc równa maksymalnemu pradowi, przy którym moze nasta¬ pic zamkniecie i podtrzymanie styków wylacznika.Jednakze kiedy styki wylacznika sa zamkniete i podtrzymane w stanie zamknietym, urzadzenie zabezpieczajace nie musi zwalniac i otwierac sty¬ ków wylacznika natychmiast po wystapieniu zbyt¬ niej duzej, okreslonej uprzednio wartosci pradu, poniewaz urzadzenie wykonawcze wylacznika mo¬ ze podtrzymac styki wylacznika przy takiej wartosci pradu przez krótki okres czasu uzalezniony od krót¬ kotrwalej zwloki urzadzenia zabezpieczajacego.Jednym z rozwiazan postawionego wyzej proble¬ mu jest wylacznik z urzadzeniem zabezpieczajacym zamieszczony w amerykanskim opisie patentowym nr 3.543.094. Opisane tam urzadzenie zabezpieczaja¬ ce zawiera uklad reagujacy na okreslona wartosc pradu, która jest równa maksymalnemu pradowi, który moze byc zalaczony przy pomocy urzadzenia wykonawczego wylacznika. Wylacznik ten zawiera pomocniczy styk polaczony elektrycznie ze wspom¬ nianym urzadzeniem i wzbudzany wtedy, gdy styki wylacznika sa zamkniete i podtrzymywane w sta¬ nie zamknietym powodujac zablokowanie dzialania wspomnianego wyzej urzadzenia. Pewna wada ta¬ kiego rozwiazania jest fakt, ze wymaga ono dodat¬ kowego, pomocniczego styku wzbudzanego przez urzadzenie wykonawcze wylacznika oraz okablowa¬ nia pomiedzy stykiem pomocniczym wylacznika, a urzadzeniem zabezpieczajacym.Innym urzadzeniem rozwiazujacym postawiony problem jest wylacznik z urzadzeniem zabezpiecza¬ jacym wedlug amerykanskiego opisu patentowego nr 3.634.730. Opisane tam urzadzenie zabezpiecza¬ jace zawiera uklad pierwszy reagujacy na okres¬ lony, maksymalny prad, przy którym styki wy¬ lacznika moga byc zamkniete i podtrzymane w stanie zamknietym przez urzadzenie wykonawcze wylacznika. Urzadzenie zabezpieczajace zawiera takze uklad drugi reagujacy na prad w stykach wy¬ lacznika i blokujacy dzialanie ukladu pierwszego przy zamknietych stykach wylacznika na okreslony czas zwloki. Pewna wada takiego ukladu jest fakt, ze dzialanie ukladu drugiego tego urzadzenia zabezpie¬ czajacego zalezy od potencjalów pochodzacych od pradu lub pradów w stykach wylacznika, które sta¬ nowia okolo 30% znamionowego pradu ciaglego wy¬ lacznika. 89 315 '3 8A315 4 Pozadane jest zatem dostarczenie wylacznika z urzadzeniem zabezpieczajacym opisanego typu, który reagowalby na nizsze wartosci pradu w sty¬ kach wylacznika w celu blokowania ukladu reaguja¬ cego na okreslony, maksymalny prad w stykach wy¬ lacznika, przy którym uklad wyzwalania wylaczni¬ ka jest zdolny do wlaczenia i podtrzymywania sty¬ ków wylacznika.W tym wylaczniku zawierajacym trzy zestawy rozdzielnych styków zalaczonych w przewodach li¬ niowych, mechanizm wykonawczy powodujacy uru¬ chomienie styków i urzadzenie zabezpieczenia nad- miaropradowego polaczone z mechanizmem wyko¬ nawczym za pomoca ukladu wyjsciowego przezna¬ czonego do uruchamiania mechanizmu wykonawcze¬ go, urzadzenie zabezpieczenia nadmiarowo-pradowe- go zawiera, uklad wejsciowy wyposazony w obwód licytacyjny zrealizowany w postaci zalaczonych sze¬ regowo ukladów, mostkowych, z których kazdy jest dolaczony odpowiednio do uzwojen transformato¬ rów sprzezonych z przeksztaltnikami pradowymi sprzezonymi odpowiednio z przewodami liniowymi oraz ukladu mostkowego dolaczonego do uzwojenia wtórnego transformatora sprzezonego z przeksztalt¬ nikiem pradowym, sprzezonym z przewodem zero¬ wym.Urzadzenie zabezpieczenia nadmiarowo-pradowe- go zawiera równiez uklad wyzwalania zwlocznego wyregulowany na zwloke dlugookresowa, którego jedno wejscie jest dolaczone do wyjscia ukladu wejsciowego, drugie wejscie — do obwodu licytacyj¬ nego, a wyjscie — do wejscia ukladu wyjsciowego, uklad wyzwalania zwlocznego wyregulowany na zwloke krótkookresowa, zalaczony pomiedzy obwo¬ dem licytacyjnym a ukladem wyjsciowym, uklad wyzwalania bezzwlocznego zalaczony miedzy obwo¬ dem licytacyjnym a ukladem wyjsciowym, drugi uklad wyzwalania bezzwlocznego zalaczony miedzy obwodem licytacyjnym a ukladem wyjsciowym .Przy tym uklad wejsciowy z obwodem licytacyjnym, uklad wyzwalania bezzwlocznego i uklad wyjscio¬ wy sa zalaczone tak, ze tworza pierwszy obwód za¬ bezpieczajacy sprzezony ze stykami wylacznika po¬ przez mechanizm wykonawczy powodujacy bez¬ zwloczne uruchomienie mechanizmu wykonawczego w zaleznosci od wartosci natezenia pradu w prze¬ wodach liniowych.Uklad wejsciowy z obwodem licytacyjnym, uklad wyzwalania zwlocznego wyregulowany na zwloke dlugookresowa oraz uklad wyjsciowy sa zalaczone tak, ze tworza drugi obwód zabezpieczajacy sprze¬ zony ze stykami wylacznika poprzez mechanizm wykonawczy powodujacy zwloczne uruchomienie mechanizmu wykonawczego z uprzednio ustalonym dlugookresowym opóznieniem zaleznym od wartosci natezenia pradu w przewodach liniowych. Uklad wejsciowy z obwodem licytacyjnym, drugi uklad wyzwalania bezzwlocznego oraz uklad wyjsciowy sa zalaczone tak, ze tworza trzeci obwód zabezpiecza¬ jacy sprzezony ze stykami wylacznika poprzez me¬ chanizm wykonawczy przeznaczony do niezalezne¬ go natychmiastowego uruchomienia mechanizmu wykonawczego po uplywie uprzednio ustalonego okresu czasu. Natomiast uklad wejsciowy z obwo¬ dem licytacyjnym, uklad wyzwalania zwlocznego wyregulowany na zwloke krótkookresowa oraz uk¬ lad wyjsciowy sa zalaczone tak, ze tworza czwarty obwód zabezpieczajacy .sprzezony ze stykami wy¬ lacznika zalaczonymi w przewodach liniowych po- przez mechanizm wykonawczy powodujacy zablo¬ kowanie trzeciego obwodu zabezpieczajacego i uczy¬ nienie go niezdolnym do zamkniecia styków po uplywie uprzednio ustalonego okresu czasu, który to okres czasu jest wystarczajacy na to, aby umoz- • liwic mechanizmowi wykonawczemu zamkniecie i zaryglowanie styków tak, ze mechanizm wyko¬ nawczy, sprzezony ze stykami, w warunkach zmien¬ nego natezenia pradu w przewodach liniowych utrzymuje styki w pozycji zamkniecia albo rozwar¬ cia.Uklad wyzwalania bezzwlocznego zawiera detek¬ tor poziomu sprzezony z przewodami liniowymi za pomoca obwodu licytacyjnego ukladu wejsciowego, a uklad wyzwalania zwlocznego wyregulowany na zwloke krótkookresowa zawiera detektor poziomu zrealizowany na dwóch tranzystorach zalaczony do obwodu licytacyjnego oraz uklad czasowy zlozony z rezystora regulacyjnego, rezystora i kondensatora czasowego.Miedzy obwodem licytacyjnym ukladu wejsciowe¬ go a wyjsciem ukladu wyjsciowego jest zalaczony uklad przeznaczony do uruchamiania mechanizmu wykonawczego sprzezonego ze stykami wylacznika w przypadku pojawienia sie pradu ziemnozwarcio¬ wego w przewodzie zerowym. Uklad przeznaczony do uruchamiania mechanizmu wykonawczego w przypadku pojawienia sie pradu ziemnozwarciowe¬ go w przewodzie zerowym jest polaczony z wejs¬ ciem ukladu wyzwalania zwlocznego wyregulowa¬ nego na zwloke dlugookresowa oraz z drugim ukla¬ dem wyzwalania bezzwlocznego.Urzadzenia wedlug wynalazku maja kilka zalet.Na przyklad, wylacznik z urzadzeniem zabezpiecza¬ jacym opisanego typu rozróznia stan roboczy otwar¬ ty i zamkniety wylacznika, a charakterystyki robo¬ czej urzadzenia zabezpieczajacego uzaleznione sa od tego czy styki wylacznika sa zamkniete czy tez ot¬ warte. Wylacznik moze wylaczac wieksze prady niz maksymalny prad, przy którym mechanizm wyko¬ nawczy wylacznika jest* zdolny do zamkniecia i pod¬ trzymania styków wylacznika.Konstrukcja wylacznika z opisanym urzadzeniem zabezpieczajacym uzalezniona jest w poszczególnych zastosowaniach od wymagan dotyczacych zamyka¬ nia i otwierania wylacznika. Sily zamykajace wy¬ stepujace w czasie dzialania wylacznika moga byc zatem zmniejszone, co zmniejsza wymagania na mechanizm wykonawczy lub zamykajacy do samej tylko funkcji zamkniecia styków. Zaleta wylacznika z urzadzeniem zabezpieczajacym jest to, ze wylacz¬ nik moze byc uzyty do zabezpieczania sieci elek¬ trycznej o duzo wiekszej obciazalnosci pradem zwarciowym w porównaniu z maksymalnym pra¬ dem, przy którym mozna zamknac wylacznik, co w pewnych zastosowaniach jest wymaganiem istotnym oraz to, ze w wylaczniku brak jest jakichkolwiek polaczen elektrycznych ze stykami pomocniczymi wylacznika i brak jakichkolwiek dodatkowych urzadzen dolaczanych do urzadzenia zabezpieczaja¬ cego. 40 45 50 55 605 Wynalazek jest blizej objasniony na przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia uproszczony schemat czesciowo w postaci blokowej wylacznika z przekaznikowym urzadzeniem zabezpieczania nadpradowego wedlug wynalazku, który wspólpracuje z siecia elektryczna, fig. 2A i 2B — szczególowe schematy czesci prze¬ kaznikowego urzadzenia zabezpieczajacego pokaza¬ nego w postaci bloków na fig. 1, fig. 3 — graficzna zaleznosc pomiedzy napieciem baza-emiter a pra¬ dem zlacza baza-emiter tranzystora, stanowiacego czesc przekaznikowego urzadzenia zabezpieczajace¬ go z fig. 1.Fig. 1 przedstawia wylacznik CB z przekaznikiem lub urzadzeniem zabezpieczania nadpradowego, wspólpracujacym z przewodami liniowymi Lx, L2 i L8 elektrycznej sieci zasilajacej lub zabezpieczo¬ nego systemu. Siec elektryczna moze byc dowolne¬ go typu, na przyklad w systemie jednofazowym lub" wielofazowym, przy czym niniejszy opis dotyczy trójfazowej sieci pradu przemiennego przedstawio¬ nej w postaci przewodów liniowych Li, L2 i L8 o czestotliwosci okolo 60 Hz. Wylacznik CB sluzy -do odizolowania lub odlaczenia róznych czesci sieci elektrycznej w pewnych nienormalnych lub niepra¬ widlowych warunkach, na przyklad w warunkach przeciazenia pradowego. Wylacznik CB zawiera pewna liczbe oddzielonych styków liniowych BC1, BC2 i BC3 które sa zamkniete, gdy wylacznik jest zamkniety i które sa otwarte gdy wylacznik CB jest otwarty. Wylacznik CB zawiera takze cewke wy¬ zwalania 36, która pobudzona przy zamknietych stykach wylacznika powoduje zwolnienie lub otwar¬ cie wylacznika CB.Pobudzenie cewki (fig. 1) wyzwalania 36 moze spowodowac pobudzenie wyzwalacza 32, który zwal¬ nia zapadke 38 powodujac otwarcie glównych lub liniowych styków BC1, BC2 i BC3 pod wplywem odpowiedniego urzadzenia wykonawczego, na przy¬ klad sprezyny otwierajacej 34, która moze byc po¬ laczona ze wspomnianymi stykami liniowymi.Urzadzenie zabezpieczajace pokazane na fig. 1 po¬ myslane jest tak, by reagowalo jedynie na naj¬ wiekszy z pradów liniowych w przewodach LI, L2 i L3 i wytwarzalo sygnal wyjsciowy do wzbudza¬ nia cewki wyzwalania lub wyzwalacza 36 i wyzwa¬ lalo lub otwieralo wylacznik CB w pewnych okres¬ lonych warunkach roboczych zwiazanych z wylacz¬ nikiem CB. Urzadzenie zabezpieczajace (fig. 1) za¬ wiera uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200, który reaguje na najwiekszy z pradów linio¬ wych w przewodach LI, L2 i L3 i powoduje wy¬ tworzenie przez uklad zabezpieczajacy wspomnia¬ nego wyzej sygnalu wyjsciowego, który pobudza cewke wyzwalania 36 po czasie zwloki rozpoczyna¬ jacym sie od momentu, gdy najwiekszy z pradów liniowych przekroczy okreslona wartosc, przy czym czas zwloki jest odwrotnie proporcjonalny do kwad¬ ratu najwiekszego z pradów we wspomnianych przewodach w okreslonym zakresie przeciazen pra¬ dowych.Urzadzenie zabezpieczajace pokazane na fig. 1 za¬ wiera takze uklad wyzwalania 300 z krótkim cza¬ sem zwloki reagujacy na najwiekszy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 i wytwarzajacy wspom- 315 6 niany sygnal wyjsciowy do wzbudzania cewki wyz¬ walania 36 po okreslonym czasie zwloki rozpoczy¬ najacym sie wtedy, gdy najwiekszy prad liniowy przekracza okreslona wartosc. Urzadzenie zabezpie- 6 czajace pokazane na fig. 1 zawiera takze uklad wy¬ zwalania natychmiastowego 400 reagujacy na naj¬ wyzszy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 i wytwarzajacy wspomniany sygnal wyjsciowy do wzbudzenia urzadzenia zabezpieczajacego i cewki l0 wyzwalania 36 w sposób natychmiastowy bez zad¬ nego celowo wprowadzanego czasu zwloki wtedy tylko, gdy styki wylacznika CB sa zamkniete, a najwazniejszy prad liniowy we wspomnianych przewodach przekracza okreslona wartosc. Urzadze- nie zabezpieczajace (fig. 1) zawiera takze drugi uk¬ lad wyzwalania z zadzialaniem natychmiastowym 500, który moze byc jedynym ukladem wyzwalania o dzialaniu natychmiastowym stosowanym w nie¬ których przypadkach i reaguje na najwyzszy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 oraz wytwarza wspomniany sygnal wyjsciowy wzbudzajacy cewke wyzwalania 36 w czasie operacji zamykania wy¬ lacznika CB poprzedzajacej zamkniecie i podtrzy¬ manie styków liniowych wylacznika CB.Dodatkowo urzadzenie zabezpieczajace pokazane na fig. 1 moze takze zawierac uklad wyzwalania ^ dla pradu w przewodzie zerowym 700. Reaguje ori na okreslona wartosc pradu w przewodzie zerowym w sieci elektrycznej z przewodami LI, L2 i L3 wte- dy, gdy najwiekszy prad liniowy jest mniejszy od okreslonej wartosci lub na okreslona wartosc pradu w przewodzie zerowym zalezna od najwiekszego pradiu liniowego, gdy tenze najwiekszy prad linio¬ wy przekroczy okreslona wartosc powodujac, po 3 okreslonym czasie zwloki, wzbudzenie urzadzenia zabezpieczajacego i wytworzenie sygnalu wejscio¬ wego, który wzbudza cewke wyzwalania 36. Prze¬ kroczenie przez prad w przewodzie zerowym okres¬ lonej wartosci zaleznej od tego, czy najwiekszy prad M liniowy jest wiekszy czy mniejszy od okreslonej poprzednio wartosci inicjuje czas zwloki w dziala¬ niu ukladu wyzwalania dla pradu w przewodzie zerowym 700.W celu uzyskania wielu pradów wyjsciowych pro- 45 porcjonalnych do pradów liniowych w przewodach liniowych LI, L2 i L3 w ukladzie znajduja sie czuj¬ niki lub przeksztaltniki pradowe CT1, CT2 i CT2t (lig. 1). Uzwojenie pierwotne przeksztaltników pra¬ dowych wzbudzane sa pradami liniowymi w prze- 50 wodach liniowych LI, L2 i L3. Ponadto, azeby uzy¬ skac prad wyjsciowy wprost proporcjonalny do pra¬ du w przewodzie zerowym N, zastosowano prze¬ ksztaltnik pradowy CT4 (fig.l), którego uzwojenie wzbudzane jest pradem w przewodzie zerowym N. 55 Uzwojenia wyjsciowe przeksztaltników pradowych CT1, CT2 i CT3 polaczone sa w gwiazde pomiedzy przewód zerowy NT1 i odpowiednie koncówki wyjs¬ ciowe 52, 62 i 72 i dostarczaja prad wyjsciowy dla transformatora pradu zerowego T4, przy czym prad J0 ten zmienia sie w zaleznosci od stopnia niezrówno^ wazenia pradu w przewodaeh liniowych LI, L2 i L3, jesli pozadane jest zabezpieczenie przed nadmier¬ nym pradem zerowym.Dla czteroprzewodowej sieci pradu przemiennego i5 (fig. 1), w przewodzie zerowym N plynie prad na-7 89 315 8 wet przy braku zwarcia do ziemi, jesli tylko nie¬ zrównowazone obciazenie powoduje nierównosc trzech faz lub pradów liniowych. W takim przy¬ padku prad w przewodzie zerowym N nie bylby wykrywany przez przeksztaltniki pradowe CT1, CT2 i CT3 i poplynalby prad nadmiarowy z prze¬ wodu NT1 do uzwojenia pierwotnego transforma¬ tora pradu zerowego T4, który móglby niewlasciwie wykazac prad ziemnozwarciowy. Do uzwojenia pierwotnego transformatora pradu zerowego T4 jest zatem podlaczone uzwojenie wyjsciowe dodatkowe¬ go przeksztaltnika pradowego CT4 jak pokazano na fig. 1 w celu skompensowania pradu wejsciowego transformatora T4 dla pradu w przewodzie zero¬ wym N. Dzieki przeksztaltnikowi pradowemu CT4 kazdy prad w przewodzie zerowym N pojawia sie na uzwojeniu pierwotnym transformatora T4 i w ten sposób wszystkie prady skladowe przylozone • do transformatora pradu zerowego T4 z przeksztalt¬ ników pradowych CT1, CT2, CT3 i CT4 znosza sie,, gdy obciazenie przewodów liniowych jest niezrów¬ nowazone, ale nie wystepuje prad ziemnozwarcio¬ wy. W przypadku wystapienia zwarcia na ziemie w sieci pradu przemiennego z fig. 1, zaklócenie poja¬ wiajace sie w przewodzie zerowym N -zostanie przeniesione tylko na uzwojenie pierwotne transfor¬ matora pradu zerowego T4 i na uzwojeniu wtórnym transformatora T4 wystapi wyjsciowy prad prze¬ mienny proporcjonalny'wylacznie do pradu ziemno¬ zwarciowego w sieci pradu przemiennego pokazanej na fig. 1.W celu dalszego obnizenia pradów wyjsciowych z przeksztaltników pradowych CT1, CT2 i CT3 za¬ stosowano transformatory posredniczace Tl, T2 i T3, które moga pracowac w nasyceniu. Wlaczone sa one pomiedzy uzwojenia wtórne wspomnianych przeksztaltników pradowych, a koncówki wejsciowe wejsciowego obwodu 100 urzadzenia zabezpieczaja¬ cego przedstawionego na fig. 1. Uzwojenia pierwot¬ ne transformatorów Tl, T2 i T3 polaczone sa w gwiazde utworzona miedzy koncówkami wyjsciowy¬ mi 52, 62 i 72 odpowiednich przeksztaltników pra¬ dowych CT1, CT2 i CT3, a przewodem zerowym NT2 z koncówka zerowa NT2 polaczona z konców¬ ka zerowa NT1 wspomnianych przeksztaltników pradowych poprzez uzwojenie pierwotne transfor¬ matora pradu zerowego T4. Uzwojenia wtórne transformatorów posredniczacych Tl, T2 i T3 po¬ laczone sa z wejsciowymi koncówkami 112 i 114, 122 i 124 oraz 132 i 134 wejsciowego ukladu'zasila¬ nia 100 urzadzenia zabezpieczajacego z fig. 1 w celu uzyskania trzech pradów przemiennych, które z ko¬ lei sa wprost proporcjonalne do pradów liniowych w przewodach LI, L2 i L3 sieci elektrycznej. Uzwo¬ jenie wtórne transformatora pradu zerowego T4 jest polaczone z wejsciowymi koncówkami 142 i 144 wejsciowego ukladu zasilania 100 w celu zyskania pradu przemiennego wprost proporcjonalnego do pradu ziemnozwarciowego w sieci pradu przemien- go zawierajacej przewody LI, L2 i L3 oraz prze¬ wód zerowyN. ^ W celu wyprostowania przemiennego pradu wyjs¬ ciowego iz transformatorów Tl, T2, T3 i T4 w wejs¬ ciowym ukladzie zasilania 100 urzadzenia zabezpie¬ czajacego z fig. 1 zastosowano pelnookresowe pro¬ stowniki mostkowe, ocfcpowiednio 50, 60, 70, 80 przed¬ stawione na fig. 2A. Jak wynika z fig. 2A, koncówki wejsciowe pelnookresowego prostownika 50 pola¬ czone-sa z koncówkami 112 i 114, które z kolei la¬ cza sie z uzwojeniem wtórnym transformatora Tl.Podobnie koncówki wejsciowe pelnookresowych pro¬ stowników 60, 70 i 80 sa polaczone z koncówkami 122 i 124, 132 i 134, 142 i 144 oraz uzwojeniami wtórnymi transformatorów T2, T3 i T4.W celu uzyskania jednokierunkowego pradu pro¬ porcjonalnego jedynie do najwiekszego z pradów li¬ niowych w przewodach LI, L2 i L3 uklady pelno¬ okresowych prostowników mostkowych 50, 60 i 70 wejsciowego ukladu zasilania 100 polaczone sa w uklad licytacyjny pradowy 110. Obwody mostkowe 50, 60, 70 polaczone sa w uklad szeregowy utworzo¬ ny przy pomocy przewodów 82 i 4J4, przy czym wyjs¬ ciowe koncówki odpowiednich obwodów mostko- * wych polaczone sa tak, aby wyjsciowe prady wy¬ prostowane przez obwody mostkowe 50, 60 i 70 ply¬ nely w tym szeregowym ukladzie w jednym kie¬ runku. Wyjsciowy prad licytacyjnego ukladu prador wego 110 wystepuje pomiedzy dodatnia koncówka wyjsciowa ukladu mostkowego 50, a ujemna kon¬ cówka ukladu mostkowego 70. Pomiedzy dodatnia koncówka wyjsciowa ukladu mostkowego 50, a prze¬ wodem ~P1, w licytacyjnym ukladzie pradowym 110 znajduje sie rezystor Ri, w którym odklada sie jed¬ nokierunkowe napiecia proporcjonalne do najwiek¬ szego chwilowego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3. Pomiedzy przewód PI, a ujemna kon¬ cówke wyjsciowa ukladu mostkowego 70, który po¬ laczony jest z kolei ze wspólnym przewodem NI statycznego urzadzenia zabezpieczajacego z fig. 1, moze byc wlaczony jeden lub wiecej kondensatorów filtrujacych Cl. Dla równowagi urzadzenia zabez¬ pieczajacego nalezy zapewnic, by jednokierunkowe napiecia w ukladzie byly stabilizowane i filtrowane.W tym celu zastosowano bocznikowy stabilizator napiecia 140 wlaczony równolegle do kondensatora Cl pomiedzy przewód PI, a wspólny przewód NI, który zostanie szczególowo opisany.W czasie dzialania pradowego ukladu licytacyj¬ nego 110, mostkowe uklady prostownikowe 50, 60 i 70 w polaczeniu z wspólpracujacymi z nimi trans¬ formatorami Tl, T2 i T3 i przeksztaltnikami pra¬ dowymi CT1, CT2 i CT3 tworza^ zespól zródel sta- lopradowych napiecia pulsujacego zalaczonych szeregowo. Szeregowe polaczenie ukladów mostko¬ wych 50, 60 i 70 pozwala jedynie najwiekszemu wy¬ prostowanemu pradowi ze wspomnianych ukladów mostkowych plynac pomiedzy dodatnia koncówka ukladu mostkowego 50, a ujemna koncówka ukladu mostkowego 70 z uwagi na opisane juz, staloprado- we charakterystyki pradowego ukladu licytacyjne¬ go 110. Innymi slowy, gdy jednokierunkowy prad wyjsciowy z jednego z ukladów mostkowych 50, 60 i 70 jest chwilowo wzglednie wiekszy od pozo¬ stalych pradów ukladów mostkowych, przez rezy¬ stor Rl poplynie jedynie najwiekszy jednokierunko¬ wy prad chwilowy z ukladów mostkowych 50, 60 i 70 odlozy na nim napiecie jednokierunkowe pro¬ porcjonalne do najwiekszego chwilowego prjadu li¬ niowego plynacego w przewodach LI* L2 j:L3. Za¬ leznie od wzglednych wielkosci wyiscioWYch pra- 40 45 50 55 6089 clów ukladów mostkowych 50, 60 i 70, stosowane sa odpowiednie diody zalaczone w galezie obwodów mostkowych 50, 60 i 70.W tych ukladach mostkowych, których prady wyjsciowe sa wzglednie mniejsze niz prady wyjs¬ ciowe ukladu mostkowego dajacego chwilowo naj¬ wiekszy prad wyjsciowy, stosuje sie spolaryzowany w kierunku przewodzenia bocznik lub uklad rów¬ nolegly miedzy koncówkami wyjsciowymi ukladu mostkowego w celu odprowadzenia róznicy miedzy najwiekszym pradem otrzymanym na koncówkach wyjsciowych pradowego ukladu licytacyjnego 110, a pradem wyjsciowym ukladu mostkowego, przez który ten najwiekszy prad musi poplynac, aby dotrzec do koncówek wyjsciowych pradowego uk¬ ladu licytacyjnego 110. Górna koncówka rezystora Rl, polaczona z dodatnia koncówka wyjsciowa uk¬ ladu mostkowego 50, laczy sie z przewodem lub szyna wyjsciowa VI poprzez spolaryzowana w kie¬ runku przewodzenia diode D19 i koncówke 113.Chwilowa wartosc jednokierunkowego napiecia na rezystorze Rl bedzie równa napieciu miedzy przer wodami VI a PI zmniejszonemu o spadek napiecia na spolaryzowanej w kierunku przewodzenia dio¬ dzie D19.Z powodów, które zostana pózniej wyjasnio¬ ne, wazny jest fakt, ze wyprostowane napiecie »wyjsciowe miedzy przewodami VI i PI jest filtro¬ wane. Górna koncówka rezystora Rl jest takze po¬ laczona z szyna wyjsciowa V3 poprzez spolaryzo¬ wana w kierunku przewodzenia dioda D20.Szyna wyjsciowa V2 jest polaczona z katoda dio¬ dy D19, a napiecie miedzy przewodami V2 i PI jest równe chwilowej wartosci napiecia wyjsciowego z ukladu licytacyjnego 110, pojawiajacej sie na re¬ zystorze Rl minus spadek napiecia na spolaryzowa¬ nej w kierunku przewodzenia diodzie D19. Napiecie to takze jest niefiltrowane.Górna koncówka rezystora Rl jest takze polaczo¬ na z szyna wyjsciowa V3 poprzez spolaryzowana w kierunku przewodzenia diode D20. Wartosc chwi¬ lowa napiecia z ukladu licytacyjnego 110 pojawia sie zatem pomiedzy przewodami V3 i PI. Napiecie miedzy przewodami V3 i PI jest' równe jednokie¬ runkowemu napieciu na rezystorze Rl pomniejszo¬ nemu o spadek napiecia na spolaryzowanej w kie¬ runku przewodzenia diodzie D20. Jednokierunkowe napiecie wyjsciowe pomiedzy przewodami V3 i Pi jest filtrowane przy pomocy kondensatora C6 wla¬ czonego miedzy przewody V3 i PI.Kondensator C6 zapewnia, ze uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 reaguje tylko na naj¬ wiekszy z pradów liniowych plynacych w przewo¬ dach LI, L2 i L3, któremu odpowiada chwilowe na¬ piecie na rezystorze Rl. Szczególowo bedzie to wy¬ jasnione pózniej.Bocznikowy stabilizator napiecia 140 jest pola¬ czony równolegle z filtrujacym lub magazynujacym energie kondensatorem Cl. Bocznikowy stabilizator 140 zawiera obwód szeregowy wlaczony równoleg¬ le do kondensatora Cl miedzy przewód PI, a wspól¬ ny przewód NI. W sklad tego obwodu szeregowego wchodza spolaryzowane w kierunku przewodzenia diody D17 i D18, spolaryzowane w kierunku zapo¬ rowym diody Zenera Zl i Z2, -ebwód bazy tranzy- 315 stora Q2, który zapewnia wzmocnienie pradowe oraz rezystor obciazenia R2 w obwodzie emitera. Baza tranzystora n-p-n Q2 jest polaczona z przewodem NI przez rezystor R3 ograniczajacy prad, kolektor tranzystora Q2 polaczony jest ze wspólnym punktem diody D18 i diody Zenera Zl. Stabilizator boczni¬ kowy 140 zawiera takze drugi stopien wzmocnienia pradowego na tranzystorze n-p-n Ql, którego baza polaczona jest z emiterem tranzystora Q2 i górna io koncówka rezystora R2, emiter tranzystora Ql jest polaczony ze wspólnym przewodem NI (fig. 2A).Kolektor tranzystora Ql jest polaczony z kolektorem tranzystora Q2 i punktem wspólnym diody D18 i diody Zenera Zl.W ezasie dzialania stabilizatora bocznikowego 140, gdv wejsciowy uklad zasilania 100 jest sterowany z przeksztaltników pradowych CT1, CT2 i CT3 i transformatorów Tl, T2 i T3 prad wyjsciowy z pradowego ukladu licytacyjnego 110 zawierajace- go uklady* mostkowe prostownikowe 50, 60 i 70 plynie przez rezystor Rl odkladajac na nim jedno¬ kierunkowe napiecie proporcjonalne do najwieksze¬ go pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3 oraz ladujac kondensator Cl. W trakcie ladowania sie kondensatora Cl z pradowego ukladu licytacyjnego 110, napiecie na nim rosnie dopóty, dopóki nie na¬ stapi przebicie diod Zenera Zl i Z2. Nastapi wtedy ograniczenie napiecia na kondensatorze Cl do war¬ tosci równej sumie spadków napiec na diodach D17 j D18 spolaryzowanych w kierunku przewodzenia, spadków napiec na diodach Zenera Zl i Z2 i spad¬ ku napiecia na tranzystorach Ql i Q2. Stabilizowa¬ ne i filtrowane napiecie na kondensatorze Cl wy¬ stepujace miedzy przewodami PI i NI moze byc rzedu na przyklad 33 woltów, a napiecie miedzy przewodem P2 wlaczonym miedzy diode D18 a dio¬ de Zenera 21 a wspólnym przewodem NI jest mniejsze od napiecia miedzy przewodami PI i NI o spadek napiecia na spolaryzowanych w kierunku 40 przewodzenia diodach D17 i D18. Napiecie miedzy przewodami P2 i NI moze byc na przyklad rzedu 31,5 wolta. Podobnie napiecia stabilizowane miedzy przewodem P3, polaczonym z wspólnym punktem diod Zenera Zl i Z2, a wspólnym przewodem NI 45 jest mniejsze od napiecia miedzy przewodami PI i NI o spadek napiecia na spolaryzowanych w kie¬ runku przewodzenia diodach D17 i D18 i napiecie przebicia diody Zenera Zl i moze byc na przyklad rzedu 16 woltów. 50 W trakcie dzialania ukladu stabilizatora boczniko¬ wego 140, po przebiciu diod Zenera Zl i Z2, w czasie poczatkowego ladowania kondensatora Cl, wszelkie zmiany pradu plynacego przez diody Ze¬ nera Zl i Z2 beda wzmacniane przez tranzystory 55 Ql i Q2 pracujace jako wzmacniacze pradu. Prad plynacy przez diody Zenera Zl i Z2, plynie takze przez obwód bazy tranzystora Q2 i kazda zmiana pradu diod Zenera jest wzmacniana i objawia sie jako wieksza zmiana pradu kolektor-emiter tranzy- 60 stora Q2, a to powoduje zmiane spadku napiecia na obciazeniu R2 w obwodzie emitera. Zmiana pra¬ du diod Zenera Zl i Z2 jest dalej wzmacniana, po¬ niewaz ze zmiany napiecia na rezystorze R2 wynika zmiana pradu bazy tranzystora Ql, powodujaca 65 z kolei zmiane pradu kolektora tranzystora Ql.89 315 11 12 Istotne jest, ze opisany bocznikowy stabilizator na¬ piecia 140 zmniejsza termiczne wymagania doty¬ czace Zenera Zl i Z2, poniewaz kazda zmiana pra¬ du niezbedna do utrzymania odpowiednich po¬ tencjalów przewodów PI, P2, P3, które musza byc dobrze stabilizowane, jest wzmacniana przez tran¬ zystory Ql i Q2.Aby zapobiec dzialaniu urzadzenia zabezpieczaja¬ cego przedstawionego na fig. 1 i 2 przed okresem, w którym kondensator Cl zastepowany w niektó¬ rych zastosowaniach zespolem kondensatorów, na¬ laduje sie w pelni, lub w przypadku, gdy konden¬ sator Cl nie powinien sie pelni ladowac w czasie dzialania urzadzenia zabezpieczajacego przedstawio¬ nego na fig. 1, wejsciowy juklad zasilajacy 100 za¬ wiera uklad sterujacy 1$0 zawierajacy tranzystory n-p-n 1C1 —.'Ol, stanowiacy pólprzewodnikowa strukture scalona.Uklad sterujacy 159 wejsciowego ukladu zasilania 100 zapewnia, ze kondensator Cl magazynuje do¬ stateczny ladunek do wzbudzania cewki wyzwala¬ jacej 36 wylacznika. Uklad sterujacy 150 wejscio¬ wego ukladu zasilania 100 zawiera dzielnik napie¬ cia zlozony z tranzystorów K4 i R5 i diody Zenera Z3 polaczonych szeregowo ze soba. Ten uklad R4, B3, R5 jest wlaczony miedzy przewód P3 i wspólny przewód NI.W celu przylozenia do bazy tranzystora IC1 — Ql pradu sterujacego wtedy, gdy kondensator Cl jest calkowicie naladowany, baza tranzystora IC1 — Ql jest polaczona ze wspólnym punktem rezystora R5 i diody Zenera Z3, a emiter tranzystora IC1 — Ql jest polaczony ze wspólnym przewodem NI. Kolek¬ tor tranzystora IC1 — Ol* jest polaczony z przewo¬ dem Pl^ poprzez obdazenie_kolektorowe w postaci rezystora R6 i bezposrednio polaczony z baza tran¬ zystora Q3, Emiter tranzystora Q3 jest bezposred¬ nio polaczony ze wspólnym przewodem NI, a ko¬ lektor tranzystora Q3, przewodem 234 polaczony jest z baza tranzystora 014 przez diode D25, stanowiac — element ukladu wyzwalania 200 z dlugim czasem zwloki, przedstawionego na fig. 2A* Ponadto kolek¬ tor tranzystora Q24, który stanowi czesc ukladu wyjsciowego 000 jrzedstawionego na fig. 2B jest takze polaczony z kolektorem tranzystora Q3 przy pomocy przewodu 234 poprzez diode D34. Do ko¬ lektora tranzystora 024 dolaczono takze rezystory R52 i R53 a do ich punktu wspólnego górna kon¬ cówke kondensatora C22. Rola tych elementów zo- 1 stanie wyjasniona w dalszej czesci opisu, W czasie dzialania ukladu sterujacego 150, przed zaladowaniem sie kondensatora Cl do napiecia do¬ statecznego do przebicia diod Zenera Zl i Z2 zala¬ czonych w kierunku zaporowym lub wtedy, gdy w trakcie dzialania ukladu zabezpieczajacego, napie¬ cie na kondensatorze Cl jest niedostateczne do prze¬ bicia diod Zenera, prad plynacy w obwodzie bazy tranzystora IC1 — Ql jest zbyt maly, by wprowa¬ dzic tranzystor IC1 — Ql w stan nasycenia i tran¬ zystor IC1 — C^l znajduje sie w stanie nieprzewo¬ dzenia lub zatkania. Kiedy tranzystor IC1 — Ql jest zatkany lub odciety i na przewodzie PI wystepuje wyprostowane napiecie wyjsciowe, miedzy przewo¬ dami PI i NI poplynie prad poprzez rezystor R6 i obwód bazy, tranzystora Q3. Tranzystor 03 znaj¬ duje sie w stanie nasycenia, przy którym napiecie kolektor-emiter tranzystora Q3 jest stosunkowo ma¬ le lub pomijalne. Napiecie na przewodzie 234 be¬ dzie wówczas zblizone do napiecia na wspólnym przewodzie NI. Poniewaz napiecie na przewodzie 234 jest zblizone do napiecia na wspólnym przewo¬ dzie NI, napiecie na bazie tranzystora Q14 ukladu wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 i na kolek¬ torze tranzystora Q24 ukladu wyjsciowego 800 be- dzie utrzymywac sie na tym samymx potencjale za¬ pobiegajac zadzialaniu albo ukladu wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 albo ukladu wyjscio¬ wego 600 urzadzenia zabezpieczajacego przedstawio¬ nego na fig. 1.W czasie dzialania ukladu sterujacego 150, kiedy^ kondensator Cl jest w pelni lub calkowicie nalado¬ wany, lub naladowany dostatecznie na to, by prze¬ bite zostaly diody Zenera Zl i Z2, lub tez wtedy, gdy ladunek na kondensatorze Cl, a wiec i napiecie na nim, jest dostateczne do przebicia diod Zenera Zl i Z2, poplynie prad droga poprzez diody D17 i D18, diode Zl Zenera, rezystor R4, diode Zenera Z3 oraz obwód bazy tranzystora IC1 — Ql. Prad ten jest wystarczajacy do wprowadzenia tranzystora IC1 — . Ol w stan nasycenia, w którym prad plynacy w ob¬ wodzie kolektora tranzystora IC1 — Ql jest ogra¬ niczony jedynie wartoscia rezystancji rezystora R6, wlaczonego szeregowo z kolektorem tranzystora IC1 — Ql i napieciem miedzy przewodami PI i NI. so Kiedy tranzystor IC1 — Ql jest wprowadzony w stan nasycenia, co wlasnie opisalismy, potencjal na bazie tranzystora Q3 zmieni sie do wartosci zblizo¬ nej do potencjalu przewodu wspólnego NI i prad •« w obwodzie bazy tranzystora Q3 zmniejszy sie do wartosci mniejszej niz ta, która jest niezbedna do utrzymania go w stanie nasycenia. Tranzystor 03 bedzie zatem wprowadzony w stan zatkania lub od¬ ciecia. Kiedy tranzystor Q3 jest wprowadzony w stan zatkania lub odciecia, potencjal na przewodzie ^ 234, w stosunku do potencjalu na przewodzie NI podniesie sie na tyle, ze mozliwa bedzie normalna praca ukladu wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 i ukladu wyjsciowego 600 urzadzenia zabezpie¬ czajacego, przedstawionego na fig. 1, poniewaz kon- 4B densatbr Cl bedzie mial dostateczny ladunek i za¬ pewni dostateczne napiecie do wzbudzenia cewki wyzwalania 36 wylacznika CB kiedy jest do tego powolany w czasie dzialania ukladu zabezpieczaja¬ cego przedstawionego na fig. 1. Wartosc rezystora 50 R5, stanowiacego element ukladu sterujacego 150 jest tak dobrana, ze prad bazy tranzystora IC1 — Ql jest minimalnym pradem, który jest niezbedny do wprowadzenia tranzystora IC1 — Ql ze stanu odciecia do stanu nasycenia. W ten sposób zmniej- 55 sza sie czulosc ukladu sterujacego 150, jesli jest to pozadane w pewnych zastosowaniach.Uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 jest wlaczony pomiedzy wejsciowy uklad zasilania 100 i uklad wyjsciowy 600 urzadzenia zabezpieczajace- c« go przedstawionego na fig. 1 i reaguje na jednokie- runkowe napiecia wyjsciowe na rezystorze Rl ukla¬ du licytacyjnego 110 i napiecia na przewodach VI i V4 powodujac wzbudzenie wyjsciowego ukladu 600, pobudzenie cewki wyzwalania 36 wylacznika fl_ CB, zwalnia i otwiera wspominany wylacznik, gdy„ 0089 315 13 14 tylko najwiekszy fcrad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 przekracza okreslona wartosc po czasie zwloki, który zalezy odwrotnie proporcjonalnie od kwadratu przetezenia w pewnym okreslonym za¬ kresie przetezen i który rozpoczyna sie w momen¬ cie, gdy najwiekszy z pradów liniowych we wspom¬ nianych przewodach przekracza okreslona wielkosc progowa. Uklad wyzwalania z dlugim czasem zwlo¬ ki 200 zawiera zródlo stalopradowe 210 polaczone z przewodem wyjsciowym V4 ukladu licytacyjnego 110 w celu przetworzenia jednokierunkowego na¬ piecia na rezystorze Rl na pierwszy, ustalony jed¬ nokierunkowy prad wyjsciowy, utrzymywany na stalym poziomie niezaleznie od zmian obciazenia na wyjsciu wspomnianego ukladu stalopradowego.Jednokierunkowy prad wyjsciowy ze staloprado¬ wego ukladu 210, który jest proporcjonalny do naj¬ wiekszego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3 jest nastepnie przylozony do ukladu 220 w ce¬ lu wytworzenia drugiego, jednokierunkowego pra¬ du wyjsciowego zaleznego od kwadratu pierwszego jednokierunkowego pradu wyjsciowego z ukladu stalopradowego 210. Uklad 220 zawiera pierwszy stopien 220A polaczony ze stalopradowym ukladem 210 w celu wytworzenia napiecia wyjsciowego zmieniajacego sie z logarytmem kwadratu pierwsze¬ go, jednokierunkowego pradu wyjsciowego ze stalo¬ pradowego ukladu 210 i drugi stopien 22ÓB. Napie¬ cie wyjsciowe ze stopnia 220A jest przylozone do stopnia 220B sprzezonego ze stopniem 220A i rea¬ gujacego na napiecie wyjsciowe ze stopnia 220A — w celu wytworzenia drugiego, jednokierunkowego pradu wyjsciowego bedacego antylogarytmem loga- rytmu kwadratu pierwszego jednokierunkowego pradu wyjsciowego z ukladu stalopradowego 210'.Zatem drugi, jednokierunkowy prad wyjsciowy ze stopnia 220B zmienia sie z kwadratem najwieksze¬ go pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3. Stop¬ nie 220A i 220B tworz^ razem uklad 220 podnosze¬ nia wartosci natezenia pradu do kwadratu. Uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 zawiera takze drugie zródlo stalopradowe 230 polaczone z przewodem PI w celu otrzymania okreslonego, jednokierunkowego pradu, wyjsciowego utrzymywa¬ nego na stalym poziomie niezaleznie od zmian ob¬ ciazenia na wyjsciu wspomnianego drugiego ukladu stalopradowego. Drugi uklad stalopradowy 230 po¬ laczony jest z ukladem 220B i kondensatorem czaso¬ wym lub calkujacym C7.Drugi, jednokierunkowy prad wyjsciowy ze stop¬ nia 220B jest podawany na czasowy lub calkujacy kondensator C7, jesli umozliwia to detektor pozio¬ mu 240 polaczony z przewodem napiecia pulsuja¬ cego VI i ukladem 250, który z kolei polaczony jest ze stopniem 220B i drugim ukladem stalopradowym 230. Ladowanie sie kondensatora C7 jest mozliwe, gdy najwiekszy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 przekracza okreslona, progowa wartosc prze¬ tezenia. Kiedy detektor poziomu 240 pobudza uklad sterujacy 250 aby wywolac prad wyjsciowy stopnia 220B powodujacy ladowanie kondensatora C7, do ukladu 250 dolaczony jest uklad 260 pobudzajacy uklad 250 do ladowania kondensatora C7 okresowy¬ mi impulsami o amplitudzie równej drugiemu, jed¬ nokierunkowemu pradowi wyjsciowemu ze stopnia 220B, których czestotliwosc lub czas powtarzania ma okreslona wartosc, która mozna regulowac, przy czym kazdy z impulsów ma okreslona szerokosc lub czas trwania. Kiedy umozliwione jest ladowanie kondensatora C7 ze stopnia 220B przy wspóldziala* niu ukladu wykrywania poziomu 240 i ukladu 260, ladunek na kondensatorze C7 powieksza sie stopnio¬ wo do okreslonej wartosci progowej po czasie zwlo¬ ki, który zmienia sie; odwrotnie proporcjonalnie do kwadratu najwiekszego pradu liniowego w przewo¬ dach LI, L3 i L2 i powoduje zadzialanie ukladu wyjsciowego 600 urzadzenia zabezpieczajacego przedstawionego na fig. 1, wzbudzenie cewki wy¬ zwalania 36 wylacznika CB* i otwarcie styków wy¬ lacznika.Pierwszy uklad stalopradowy 210 przedstawiony na fig. 2A zawiera tranzystor p-n-p Q4 i rezystor R7 polaczony szeregowo z emiterem tranzystora Q4 pomiedzy przewód zmiennego napiecia V2 a emiter tranzystora Q4. Baza tranzystora Q4 polaczona jest z przewodem P2 azeby napiecie wejsciowe ukladu stalopradowego 210 zawieralo spadki napiec na spo¬ laryzowanych w kierunku przewodzenia diodach D17 i D18 w celu skompensowania napiecia wejscio¬ wego ukladu stalopradowego 210 dla spadków na¬ piec na spolaryzowanej w kierunku przewodzenia diodzie D20 i obwodzie baza-emiter tranzystora Q4» Napiecie na rezystorze R7 jest zatem dokladnie równe napieciu na rezystorze Rl. .Prad emitera tranzystora Q4 jest zatem równy stosunkowi napiecia na rezystorze Rl do wartosci rezystora R7 wlaczonego szeregowo w obwód emi¬ tera tranzystora Q4. Jednokierunkowy prad wyjscio¬ wy ukladu stalopradowego 210 pojawia sie na ko¬ lektorze tranzystora Q4, który polaczony jest z ukla¬ dem 200A przez rezystor R8 ograniczajacy prad w czasie zaklócenia lub wyskoków napiecia. Miedzy przewód pulsujacego napiecia V4 i nizsza kon¬ cówke rezystora R8 jest zalaczony rezystor Rll do regulacji czasu poza ukladem wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 dla duzych czasów zwloki.Jezeli nalezy utrzymywac jednokierunkowy prad wyjsciowy ze stalopradowego ukladu 210 na okres¬ lonej wartosci dla pewnego zakresu napiec na rezy¬ storze Rl, to napiecie wejsciowe przykladane na szeregowy uklad z rezystorem R7 i obwodem bazy tranzystora Q4 winno byc wzglednie wysokie, na przyklad rzedu dziesiec lub dwadziescia razy wiek¬ sze niz spadek napiecia w obwodzie emiter-baza tranzystora Q4. Ponadto, tranzystor Q4 powinien miec wzglednie duzy wspólczynnik wzmocnienia pradowego lub stosunek pradu emitera do pradu bazy, na przyklad rzedu 100 w zakresie pradów wyjsciowych wystepujacych w trakcie dzialania tranzystora Q4, azeby prad bazy tranzystora Q4 byl pomijalny w porównaniu z pradem emitera, a prad kolektora tranzystora Q4 byl równy pradowi emi¬ tera. W czasie dzialania ukladu stalopradowego 210, który jest wzmacniaczem pradu stalego, jednokie¬ runkowy prad wyjsciowy kolektora tranzystora Q4 jest utrzymywany na okreslonej, stalej wartosci przy zmianach napiecia na rezystorze Rl, niezalez¬ nie od zmian obciazenia kolektora tranzystora Q4.Tenze jednokierunkowy prad wyjsciowy kolektora tranzystora Q4 jest dokladnie proporcjonalny do na- 40 45 50 ! 55 6089 315 16 piecia na rezystorze Rl, a Wiec takze do najwieksze¬ go pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3.Prad wyjsciowy ukladu stalopradowego 210, który jest pradem kolektora tranzystora 4J4, jest przylo¬ zony jako prad wejsciowy wzmacniacza pradu sta¬ lego 220, do którego tranzystor Q4 jest podlaczony przez rezystor R8. Wspomniany prad wejsciowy ukladu 220 jest oznaczony na fig. 2A jako Ii.Uklad 220, który jest wzmacniaczem pradu sta¬ lego, jest polaczony z ukladem stalopradowym 210 w celu otrzymania drugiego jednokierunkowego pra¬ du wyjsciowego, który jest proporcjonalny do kwad¬ ratu pradu wejsciowego Ii przylozonego do ukladu 220 ze stalopradowego ukladu 210, a ten z kolei jest proporcjonalny do najwiekszego pradu liniowego w 1 przewodach LI, L2 i L3. Wzmacniacz pradu stalego 220 zawiera pierwszy stopien 220A polaczony z ukla¬ dem stalopradowym. 210 w celu otrzymania napie¬ cia wyjsciowego proporcjonalnego do logarytmu na¬ turalnego z kwadratu pradu wyjsciowego Ii z uk¬ ladu stalopradowego 210, a zatem proporcjonalne¬ go takze do logarytmu naturalnego z kwadratu naj¬ wiekszego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3.Ponadto uklad 220 zawiera drugi stopien 220B polaczony ze stopniem 220A. Stopien 220B reaguje na napiecie wyjsciowe ze stopnia 220A, w celu wy¬ tworzenia drugiego, jednokierunkowego pradu wyjsciowego oznaczonego na fig. 2A jako I0, beda¬ cego antylogarytmem naturalnego kwadratu pierw¬ szego pradu wyjsciowego z ukladu stalopradowego 210, który podany jest na stopien 220A jako prad wejsciowy Ii. Najlepiej jest wykonac uklad 220 jako monolityczna strukture pólprzewodnikowa lub krzemowy uklad scalony zawierajacy przynajmniej pierwsza i druga pare tranzystorów n-p-n, zilustro¬ wana na rysunku, o takim samym poziomie do¬ mieszkowania.Struktura scalona IC1 moze takze zawierac piaty tranzystor IC1 — Ql, który jak widac, jest tranzy¬ storem n-p-n i stanowi czesc ukladu sterujacego 150 obwodu wejsciowego 100, opisanego juz poprzednio.Poniewaz na tranzystory n-p-n tworzace uklad scalony IC1 maja wplyw dokladnie te same tempe¬ ratury otoczenia, pewne problemy zwiazane z kom¬ pensacja temperaturowa, które przy innym wyko¬ naniu moga wystapic, sa tu w sposób istotny zmniej¬ szony lub wyeliminowane.Pierwszy stopien 220A ukladu 220 zawiera tran¬ zystory n-p-n IC1 — Q3 i IC1 — Q2 o strukturze scalonej IC1. Obwód emiter-baza tranzystora IC1 — Q3 jest polaczony szeregowo z kolektorem tranzy¬ stora Q4 ukladu stalopradowego 210 poprzez rezy¬ stor R8, a kolektor tranzystora IC1 — Q3 jest zwar¬ ty z baza tranzystora IC1 — Q3 i tym samym z ko¬ lektorem tranzystora Q4 przez rezystor R8. Obwód baza-emiter tranzystora IC1 — Q3 jest polaczony szeregowo z obwodem baza-emiter tranzystora IC1 — Q2. Emiter tranzystora. IC1 — Q3 jest polaczony z baza tranzystora IC1 — Q2," którego kolektor jest zwarty z baza tranzystora IC1 — Q2. Emiter tran¬ zystora IC1 — Q2 jest polaczony ze wspólnym prze¬ wodem NI. Jednokierunkowe napiecie wyjsciowe ze stopnia 220A, oznaczone na fig. 2A jako V0, po¬ wstaje pomiedzy baza tranzystora IC1 — Q3, a emi¬ terem tranzystora IC1 i Q2, który polaczony jest ze wspólnym przewodem NI.Dzialanie stopnia 220A oparte jest na zaleznosci miedzy pradem emitera (Ie) a napieciem baza-emi- ter (Vb-e) tranzystora krzemowego, która mozna wyrazic wzorem: VB-E=(kT/q)ln(IE/Is) O)" w którym: q oznacza ladunek elektronu w kulom- io bach, Is — prad nasycenia obwodu emi¬ ter-baza tranzystora w amperach, VB—e — napiecie baza-emiter tranzy¬ stora, k — stala Bolzmana oraz T — temperature absolutna.Zaleznosc ta oznaczona jako równanie (1) zilu¬ strowana jest graficznie na fig. 3 przez krzywe 910 i 920, które pokazuja zmiany Vb—e w zaleznosci od pradu emitera Ie i sa takze reprezentatywne dla róznych typów krzemowych tranzystorów, wystepu- jacyeh jako oddzielne elementy ukladu, o róznych wartosciach pradów nasycenia w obwodzie emiter- -baza, które zaleza od poziomu domieszkowania róz¬ nych typów materialu pólprzewodnikowego uzytego w takich dyskretnych tranzystorach. Krzywe 910 i 920 odpowiadajace róznym oddzielnym tranzysto¬ rom nie bedacych elementami ukladu scalonego zmniejszaja sie takze w funkcji temperatury, przy czym nachylenia wspomnianych krzywych jest do¬ kladnie takie samo. Stwierdzono, ze nachylenie krzy- wych 910 i 920 odpowiadajacych wszystkim typom tranzystorów krzemowych jest dokladnie takie sa¬ me i wynosi kT/q oraz rzedne na osi pionowej wy¬ kresu przedstawionego na fig. 3 dla róznych krzy¬ wych 910 i 920 zaleza od pradu nasycenia tranzysto- rów, dla których taki wykres narysowano. Wazne jest, ze zaleznosc miedzy napieciem emiter-baza krzemowego tranzystora przedstawiona w postaci krzywych 910 i 920, a pradem nasycenia obwodu emiter-baza kazdego tranzystora jest dokladnie li- 40 niowa w okreslonym zakresie pradów emitera. Po¬ niewaz tranzystory IC1 — Q2 i IC1 — Q3 stanowia czesc struktury scalonej IC1 i maja dokladnie ten sam poziom domieszkowania, prady nasycenia obu wspomnianych tranzystorów sa dokladnie równe. 45 Napiecie wyjsciowe iV0 (fig. 2A) stopnia 22J0A wy¬ stepujace miedzy baza tranzystora IC1 —Q3 a emi¬ terem tranzystora IC1 — Q2 jest równe sumie na¬ piec baza-emiter tranzystorów IC1 — Q2 i IC1 — Q3.Zaleznosc te mozna wyrazic nastepujacym równa- 50 niem: V0=VQ2+Vqs (2) w którym: JVq2 oznacza napiecie baza-emiter tran¬ zystora IC1 — Q2, Vq3 — napiecie baza- 55 -emiter tranzystora IC1 — Q3.Zastepujac napiecia baza-emiter tranzystorów IC1 — Q2 i IC1 — Q3 w równaniu (2) za pomoca równania (1) otrzymujemy nastepujace równanie: V0=KilnKQ2Ii+KilnKQ8Ii (3) 6U w Jctórym: Ki=kT/q, Kq2=1/Is tranzystora IC1 — Q2, Kq8=1/Is tranzystora IC1 —Q3, lx oznacza prad emitera obydwu wspom¬ nianych tranzystorów i prad wyjsciowy es ukladu stalopradowego 210.17 Przeksztalcajac równanie (3) otrzymujemy: Vo=Kln(KQ2KQaI12) (4) Jak wynika z równania (4), napiecie wyjsciowe ze stopnia 220A jest. proporcjonalne do logarytmu na¬ turalnego z kwadratu pradu wejsciowego, to jest wartosci I i2. Poniewaz poziomy domieszkowania tranzystorów LC1 — Q2 i LC1 — Q3 sa dokladnie równe, krzywe odpowiadajace wymienionym tran¬ zystorom beda identyczne i takie jak krzywe 910 na fig. 3, ponadto krzywe te moga przesuwac sie w góre i w dól w funkcji temperatury otoczenia do polozen dokladnie równoleglych w stosunku do tych, które pokazane sa na fig. 3. Ponadto napiecie wyjs¬ ciowe V0 stopnia 220A, jak wskazuje na to równa¬ nie (4), moze sie takze zmieniac w funkcji tempera¬ tury, poniewaz wielkosc (Kq2Kq8) zalezy od pradów nasycenia tranzystorów IC1 — Q2 i IC1 — Q3, któ¬ re sa równe, K± takze zalezy od temperatury.Stopien 220B, który jest wzmacniaczem pradu sta¬ lego, jest polaczony ze stopniem 220A i reaguje na napiecie wyjsciowe V0 stopnia 220A w celu wytwo¬ rzenia jednokierunkowego pradu wyjsciowego oz¬ naczonego na fig. 2A jako I0, który jest antyloga- rytmem logarytmu naturalnego z kwadratu pradu wyjsciowego I± z ukladu stalopradowego. Stopien 220B zawiera druga pare tranzystorów n-p-n IC1 — Q4 i IC1 — Q5, które tworza czesc ukladu scalone- nego IC1. Emiter tranzystora IC1 — Q5 jest pola¬ czony z emiterem tranzystora IC1 — Q2 ukladu 220A ^wspólnym przewodem NI. Obwód baza-emiter tranzystora IC1 — Q5 jest polaczony szeregowo z obwodem baza-emiter tranzystora IC1 — Q4, przy czym baza tranzystora IC1 — Q5 jest bezpo¬ srednio polaczona z tranzystorem IC1 — Q4 a konk¬ retnie z jego emiterem. Tranzystor IC1 — Q5 pra¬ cuje w polaczeniu diodowym, jego kolektor i baza sa ze soba zwarte. Baza tranzystora IC1 — Q4 jest polaczona z baza tranzystora IC1 — Q3 stopnia 220A, a kolektor tranzystora IC1 — Q4 jest polaczony z przewodem P3 przez uklad szeregowy, który za¬ wiera obwód emiter-kolektor tranzystora Q6 i dio¬ de D21 stanowiace czesc ukladu sterujacego 250, ich rola zostanie wyjasniona pózniej. Kolektor tranzystora IC1 — Q4 jest takze polaczony poprzez diode D22 z kondensatorem calkujacym lub czaso¬ wym C7 oraz przez diode D23 z baza tranzystora Q8 stanowiacego czesc ukladu sterujacego 270. Rola tych elementów zostanie wyjasniona pózniej.Prad wyjsciowy I0 stopnia 220B pojawia sie w ko¬ lektorze tranzystora IC1 — Q4. Azeby podac ckres- lony, staly prad do obwodu baza-emiter tranzysto¬ ra IC1 — Q5 i dopomóc w kompensacji temperatu¬ rowej ukladu podnoszenia pradu do kwadratu 220, pomiedzy przewód PI a stopien 220B wlaczono dru¬ gie zródlo stalopradowe 230. Stalopradowe zródlo 230 zawiera tranzystor p-p Q7 i rezystor R13 pola¬ czone szeregowo z emiterem tranzystora Q7. Baza tranzystora Q7 jest polaczona z przewodem P3, aze¬ by utrzymac okreslona, stala wartosc pradu wyjs¬ ciowego ze zródla stalopradowego 230. Prad emite¬ ra tranzystora Q7 jest zatem równy stosunkowi na¬ piecia na rezystorze R13, które jest róznica miedzy stabilizowanymi potencjalami przewodów PI i P3 pomniejszona o spadek napiecia na obwodzie emi- 1315 18 ter-baza tranzystora Q7, do wartosci rezystora E13* Jednokierunkowy prad wyjsciowy stalopradowego zródla 230 pojawia sie w kolektorze tranzystora Qt wlaczonego w obwód bazy tranzystora IC1 — Q5 ukladu 220B poprzez uklad szeregowy zlozony z diod Zenera Z5 i Z4. Kolektor tranzystora Q7 jest takze polaczony z górna okladka czasowego lub calkuja¬ cego kondensatora C7 oraz ze wspólnym przewodem NI przez diode D26 i obwód emiterowo-kolektoro- wy tranzystora Q9 stanowiacego czesc detektora po¬ ziomu 240.W czasie dzialania drugiego stopnia 220B stano¬ wiacego czesc ukladu 220 tranzystor Q6 ukladu ste¬ rujacego 250 niech bedzie w stanie nasycenia, dioda 121 niech bedzie w stanie przewodzenia. Jak widac na fig. 2A, napiecie wyjsciowe Vo stopnia 220A jest przylozone jako sygnal wyjsciowy do stopnia 220B poprzez uklad szeregowy zlozony z obwodów baza- -emiter tranzystorów IC1 — Q4 i UC1 — Q5.Z uwagi na to, ze napiecie wyjsciowe stopnia 220A, oznaczone przez V0, jest dokladnie równe.su¬ mie napiec baza-emiter tranzystorów IC1 — Q4 — IC1 — Q5, których obwody baza-emiter sa polaczo¬ ne szeregowo w sposób uprzednio opisany, zalez- nosc miedzy napieciem wyjsciowym V0 stopnia 220A, a napieciami baza-emiter tranzystorów IC1 — Q4 i IC1 — Q5 moze byc wyrazona nastepujacym rów¬ naniem, . V0=Vq4+Vq3 (5) Opierajac sie na zaleznosci miedzy pradem emitera a napieciami baza-emiter tranzystorów IC1 — Q4 i IC1 — Q5 przytoczonymi poprzednio w równaniu (1) i równaniu (3) oraz dzialaniu stopnia 220B, mo- zerny przepisac równanie (5) jak nastepuje: V0=KlnKQ5Ic+K1lnKQ4I0 (6) gdzie: K!=kT/q, Kq5=1/Is tranzystora IV1 — Q5, Ic oznacza prad przylozony do obwodu ba- 40 za-emiter tranzystora IC1 — Q5, Kq4= 1/Is tranzystora IC1 — Q4,. I0 oznacza prad wyjs¬ ciowy ukladu 220B w kolektorze tranzystora IC1 — Q4 równy pradowi emitera tranzysto¬ ra IC1 — Q4. 45 Biorac antylogarytm prawych stron równan (3) i (6), które sa równe tej samej wielkosci V0, otrzy^ mujemy nastepujace równanie: (KQ2KQ8)I12= (Kq5Ic) (Kq4I0) (7) 50 Przeksztalcajac równanie (7) otrzymujemy w re¬ zultacie: I0=(Kq2Kq3) :(Kq4KQ5)(I12/Ic) (8) Zgodnie z równaniem (8), prad wyjsciowy I0 stop- 55 nia 220B jest zatem proporcjonalny do antylogaryt- mu z logarytmu naturalnego z Ij2 i pojawia sie w kolektorze tranzystora IC1 — Q4 albo tez propor¬ cjonalny jest do Ii2.W czasie dzialania calego ukladu podnoszenia pra- 60 du do kwadratu 220 zlozonego ze stopni 220A i 220B tranzystor IC1 — Q5 stanowiacy czesc ukladu sca¬ lonego ICI dopomaga w kompensacji temperaturo¬ wej ukladu 220 podnoszenia pradu do kwadratu.Zgodnie z równaniem (8), calkowity wspólczynnik 65 wzmocnienia ukladu 220 podnoszenia pradu dokwadratu bedacy stosunkiem wielkosci Kq2Kq, do wielkosci Kq4Kq5 jest funkcja parametrów okreslo¬ nych przez scalona strukture IC1, takich jak pozio¬ my domieszkowania i wymiary fizyczne kazdego z tranzystorów IC1 — QZ, IC1 — Q3, IC1 — Q4 ilCl —Q5.Umieszczajac wszystkie wspomniane tranzystory na jednej krzemowej, scalonej strukturze monoli¬ tycznej, czynimy poziomy domieszkowania wspom¬ nianych tranzystorów identycznymi i w ten sposób calkowity wspólczynnik wzmocnienia, juz zdefinio¬ wany, jest prawie równy jednosci. Ponadto zmiany powyzszego wspólczynnika wzmocnienia z tempe¬ ratura sa w zupelnosci wyeliminowane, poniewaz kazdy z rozwazanych tranzystorów ma ten sam wspólczynnik temperaturowy. Innymi slowy, jezeli powyzsze stale, zwiazane z odpowiednimi tranzysto¬ rami IC1 — Q2, IC1 — Q3, IC1 — Q4 i IC1 — Q5. odwrotnie proporcjonalne do pradu nasycenia wspo¬ minanych tranzystorów, zmieniaja sie w funkcji -temperatury otoczenia, zmiany pradów nasycenia tranzystorów IC1 — Q2 i IC1 — Q3 sa skompenso¬ wane przez odpowiadajace im zmiany pradów na¬ sycenia tranzystorów IC1 — Q4 i IC1 — Q5, co wy¬ nika z równania (8), a dokladnosc calego ukladu podnoszenia pradu do kwadratu zostaje zachowana.Uzycie monolitycznego, krzemowego ukladu scalone¬ go IC1 zmniejsza takze, lub calkowicie eliminuje, pewne problemy zwiazane ze zmniejszeniem roz¬ miarów ukladu, które moga sie pojawic w przypad¬ ku uzycia osobnych tranzystorów zamiast pierwszej i drugiej pary tranzystorów umieszczonej na jednej strukturze scalonej IC1.Detektor poziomu 240 i uklad sterujacy 250 ukla¬ du wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 sa po¬ laczone z ukladem licytacyjnym 110, czasowym lub calkujacym kondensatorem C7 i ukladem 220 pod¬ noszenia pradu do kwadratu, by reagowac na chwi¬ lowe jednokierunkowe napiecie na rezystorze Rl, a wiec na najwyzszy chwilowy prad liniowy plyna¬ cy w przewodach LI, L2 i L3 i nie dopuscic do la¬ dowania kondensatora czasowego C7 z ukladu 220 tak dlugo, jak najwyzszy chwilowy prad liniowy we wspomnianych przewodach jest nizszy od okreslo¬ nej wartosci lub poziomu. Detektor poziomu 240 za¬ wiera tranzystory p-n-p Qll i Q10, które sluza do sterowania stanem przewodzenia tranzystora p-n-p Q9, który z kolei sluzy do sterowania stanem prze¬ wodzenia ukladu sterujacego 250 zawierajacego tranzystory p-n-p Q5 i Q6. Tranzystory Q5 i Q6 odprowadzaja prad wyjsciowy z ukladu 220 w sta¬ nie normalnym ukladu, to znaczy wtedy gdy kon¬ densator czasowy C7 nie jest naladowany.Wejscie detektora poziomu 240 stanowi dzielnik napieciowy zlozony z rezystora regulacyjnego RP2, rezystora R23 i rezystora R21 polaczonych szerego¬ wo. Ten szeregowy uklad rezystorów wlaczony jest miedzy przewód zmiennego napiecia VI ukladu li¬ cytacyjnego 110, a przewód dodatni P3, który do¬ starcza jednokierunkowe stabilizowane napiecie wyjsciowe z wejsciowego ukladu zasilania 100.Wazne jest, ze chwilowa wartosc napiecia na prze¬ wodzie zmiennego napiecia VI zalezy od najwiek¬ szego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3 i odpowiada chwilowej wartosci napiecia na rezys- 315 torze Rl, poniewaz napiecie na przewodzie VI nie jest filtrowane kondensatorem C6 tak jak napiecie na przewodzie V. Baza tranzystora Qll jest pola¬ czona ze wspólnym punktem rezystorów R23 i R21, a emiter tranzystora Qll jest polaczony z przewo¬ dem PI. Miedzy baze a emiter tranzystora Qll wla¬ czona jest dioda D&8 ograniczajaca napiecie wsteczne przykladane miedzy emiter a baze tranzystora Qll w stanie gcly jest on zatkany lub odciety. Dioda ta io zabezpiecza zatem obwód baza-emiter tranzystora Qll przed przebiciem napiecia wstecznego, które mogloby pojawic sie przy braku tej diody w obwo¬ dzie baza-emiter tranzystora Qll. Kolektor tranzy¬ stora Qll polaczony jest ze wspólnym przewodem NI przez rezystor obciazenia kolektorowego R18.Tranzystor Q10 jest bezposrednio sprzezony z wyjs¬ ciem tranzystora Qll, a mianowicie baza tranzystora Qll, a emiter tranzystora Q10 jest bezposrednio po¬ laczony z przewodem dodatnim PL Kolektor tran- zystora Ql jest polaczony ze wspólnym przewodem NI przez rezystor obciazenia kolektorowego R17.Miedzy emiter a kolektor tranzystora Q10 wlaczony jest kondensator C8 i rezystor R17 opózniajace po¬ wrót poziomu 240 do stanu spoczynkowego, co zo- stanie wyjasnione pózniej. Tranzystor Q9 ukladu sterujacego 280 jest bezposrednio sprzezony z tranzy¬ storem Q10, a mianowicie kolektor tranzystora Q10 jest polaczony z baza tranzystora Q9. Kolektor tran¬ zystora Q9 laczy sie ze wspólnym przewodem NI so przez obwód baza-emiter tranzystora Q5 stanowiace¬ go czesc ukladu sterujacego 250. Emiter tranzystora Q9 polaczony jest z wyjsciem zródla pradu stalego 230, którym jest kolektor tranzystora Q7 przez dio¬ de D26 oraz, jednoczesnie z kondensatorem czaso- wym C7. Miedzy baze a emiter tranzystora Q9 wla¬ czony jest rezystor R16 zmniejszajacy czulosc tran¬ zystora Q9 i ustawiajacy minimalny prad emiter-ba- za niezbedny do tego, by tranzystor C9 znajdowal sie w stanie aktywnym. 40 Z detektorem poziomu 240, ukladem podnoszenia pradu do kwadratu 220 i kondensatorem czasowym C7 polaczony jest uklad sterujacy 250, który w za¬ leznosci od stanu detektora poziomu 240, umozliwia ladowanie kondensatora C7 pradem I0 z ukladu 220B 45 w przypadku, gdy najwiekszy prad liniowy w prze¬ wodach LI, L2 i L3 jest nizszy od okreslonej war¬ tosci oraz pozwala na ladowanie kondensatora C7 pradem wyjsciowym I0, jesli najwiekszy prad linio¬ wy przekracza okreslona wartosc. Uklad sterujacy so 250 zawiera tranzystor n-p-n Q5 i tranzystor n-p-n Q6.# Emiter tranzystora Q5 jest bezposrednio pola¬ czony ze wspólnym przewodem NI, natomiast baza tranzystora Q5 polaczona jest z kolektorem tranzy-- . stora Q9, by reagowac na dzialanie ukladu wykry- 55 wania poziomu 240 oraz z punktem wspólnym dio¬ dy D27 i rezystora R20 stanowiacych czesci sklado¬ we ukladu 260, by reagowac na dzialanie ukladu 260. Kolektor tranzystora Q5 polaczony jest z prze¬ wodem P3 przez uklad szeregowy zlozony z rezysto- 60 rów R9 i RIO oraz do bazy tranzystora Q5, która la¬ czy sie ze wspólnym punktem rezystorów R9 i RIO.Emiter tranzystora Q6 polaczony jest z przewo¬ dem dodatnim P3, a kolektor tranzystora Q6 pola¬ czono z kolektorem tranzystora IC1 — Q4 wchodza- 65 cego w sklad jukladu podnoszenia pradu do kwad-21 ratu 220 poprzez diode D21 oraz ze wspólnym prze¬ wodem NI przez rezystor obciazenia kolektorowego R12. Rezystor R12 zapewnia, ze tranzystor Q6 jest wprowadzany w stan zatkania przez uklad wykry¬ wania poziomu 240, nawet wtedy, gdy prad tranzy¬ stora IC1 — Q4 ukladu podnoszenia pradu do kwad¬ ratu jest stosunkowo maly, co odpowiada pewnym warunkom pracy ukladu 220.W czasie dzialania ukladu wykrywania poziomu 240 i wspólpracujacych z nim ukladów sterujacych 280 i 290 jesli najwiekszy chwilowy prad liniowy plynacy w przewodach LI, L2 i L3 jest mniejszy od od okreslonej wartosci oraz gdy odpowiadajace mu chwilowe jednokierunkowe napiecie na rezystorze Rl jest mniejsze od okreslonej wartosci napiecia, tranzystor Qll ukladu wykrywania poziomu 240 wprowadzony jest w stan nasycenia. Dzieje sie tak dlatego, ze zlacze emiter-baza tranzystora Qll spo¬ laryzowane jest w kierunku przewodzenia i plynie prad bazy z dodatniego przewodu PI przez zlacze emiter-baza tranzystora Qll oraz rezystor R21 do dodatniego przewodu P3.Kiedy tranzystor Qll znajduje sie w stanie na¬ sycenia, spadek napiecia na rezystorze R21 wywola¬ ny pradem plynacym w rezystorze regulacyjnym RP2 i rezystorze R23 oraz pradem zlacza emiter-ba¬ za tranzystora. Qll jest równy róznicy napiec prze¬ wodów PI i P3 pomniejszonej o spadek napiecia na spolaryzowanym w kierunku przewodzenia zlaczu emiter-baza tranzystora Qll. Na przyklad jesli jed¬ nokierunkowe napiecie na przewodzie PI wynosi 33 woltów i jest dodatnie wzgledem wspólnego prze¬ wodu NI a napiecie na przewodzie P3 wynosi plus 16,5 woltów wzgledem wspólnego przewodu NI, to napiecie na rezystorze R21 wynosi 16,5 woltów mi¬ nus spadek napiecia na spolaryzowanym w kierunku przewodzenia, zlaczu emiter-baza tranzystora Qll, czyli wynosi okolo 16 woltów. Kiedy tranzystor Qll znajduje sie w stanie nasycenia, napiecie na bazie tranzystora Qll, rózni sie od napiecia na przewo¬ dzie dodatnim PI jedynie spadkiem napiecia na pola¬ ryzowanym w kierunku przewodzenia zlacza emiter- -baza tranzystora Qll. Suma spadków napiec na re¬ zystorze regulacyjnym RP2 i rezystorze R23 bedzie wiec dokladnie równa biezacej wartosci jednokie¬ runkowego napiecia na rezystorze Rl poniewaz po¬ laczone szeregowo rezystor regulacyjny RP2 i rezy¬ stor R23 wlaczone sa miedzy przewód VI a baze tranzystora Qll, której potencjal rózni sie od po¬ tencjalu przewodu PI spadkiem napiecia na spola¬ ryzowanym w kierunku przewodzenia zlaczu emi¬ ter-baza tranzystora Qll.Spadek napiecia na spolaryzowanym w kierunku przewodzenia zlaczu emiter-baza tranzystora Qll skompensowany jest przez spadek napiecia na spo¬ laryzowanej w kierunku przewodzenia zlaczu emi¬ ter-baza tranzystora Qll w funkcji temperatury oto¬ czenia. Poniewaz suma spadków napiecia na rezy¬ storze regulacyjnym RP2 i rezystorze R23 jest do¬ kladnie równa jednokierunkowemu napieciu na re¬ zystorze Rl, prad plynacy przez rezystor regulacyj¬ ny RP2 i rezystor R23 bedzie równy ilorazowi jed¬ nokierunkowego napiecia na rezystorze Rl przez sume rezystancji rezystora regulacyjnego RP2 i re¬ zystora R23. 1315 22 W czasie dzialania ukladu wykrywania poziomu 240 w miare jak rosnie napiecie na rezystorze Rl nie osiagajac jeszcze pewnej okreslonej wartosci, prad plynacy przez rezystor regulacyjny PR2 i re-" zystor R23 ulega zmniejszeniu, a prad plynacy przez zlacze emiter-baza tranzystora Qll powieksza sie.Dzieje sie tak dlatego^ ze na rezystorze R21 wymu¬ szone jest napiecie równe róznicy napiec przewo¬ dów PI i P3 pomniejszone o spadek napiecia na zlaczu emiternbaza tranzystora Qll tak dlugo, jak dlugo tranzystor Qll znajduje sie w stanie nasyce¬ nia.Kiedy tranzystor Qll znajduje sie w stanie na¬ sycenia, prad plynacy z przewodu PI przez rezy- stor R18 poplynie glównie poprzez obwód emiter¬ -kolektor tranzystora Qll, a nie przez obwód emi¬ ter-baza tranzystora Q10. Tranzystor Q10 jest wiec zatkany lub odciety. Dopóki tranzystor Q10 jest za¬ tkany, prad kolektora tranzystora Q10 jest pomijal- ny, a spadek napiecia na rezystorze Rl7 stosunko¬ wo maly. Napiecie na bazie tranzystora Q9 bedzie zatem zblizone do napiecia na wspólnym przewodzie NI i poplynie prad bazy z dodatniego przewodu PI przez rezystor R13, obwód emiter-kolektor tranzy- stora Q7 zródla stalopradowego 230, diode D26, ob¬ wód emiter-baza tranzystora Q9 i rezystor R17 do wspólnego przewodu NI. Zatem, kiedy tylko tranzy¬ stor Q10 ukladu wykrywania poziomu jest zatkany, tranzystor Q9 znajdowac sie bedzie w stanie nasy- cenia i utworzona bedzie droga dla pradu od kolek¬ tora tranzystora Q7 stalopradowego zródla 230 przez diode D26, obwód emiter-kolektor tranzystora Q9, -obwód baza-emiter tranzystora Q5 ukladu steruja¬ cego 250 do wspólnego przewodu NI. Pewna czesc pradu wyjsciowego stalopradowego zródla 230 be¬ dzie wiec plynac od kolektora tranzystora Q7 przez opisana sciezke pradowa dostarczajac prad bazy do tranzystora Q5 i wprowadzajac tranzystor Q5 w stan nasycenia. Spowoduje to przeplyw pradu mie- 4! dzy przewodem P3 przez rezystory R9 i RIO. Ob¬ wód kolektor-emiter tranzystora Q5 do wspólnego przewodu NI. Kiedy tranzystor Q5 znajduje sie w stanie nasycenia, spadek napiecia na rezystorze R9, wywolany pradem plynacym przez obwód kolek- 45 tor-emiter tranzystora Q5, spowoduje doprowadze¬ nie pradu bazy do obwodu emiter-baza tranzystora Q6 i wprowadzenie pradu bazy do obwodu emiter- -baza tranzystora Q6 i wprowadzenie tranzystora Q6~w stan nasycenia. Dopóki tranzystor Q6 ukladu 50 sterujacego 250 pozostaje w stanie nasycenia, do¬ póty utworzona jest droga dla pradu z przewodu P3 przez obwód emiter-kolektor tranzystora Q6 i dio¬ de D21 do tranzystora IC1 — Q4 ukladu 220B. Prad wyjsciowy I0 z ukladu podnoszenia pradu do kwad- 55 ratu 220 bedzie wiec plynal z dodatniego przewo7 du P3 przez obwód emiter-kolektor tranzystora Q6 i spolaryzowana w kierunku przewodzenia diode D21, a nie droga która nastepuje ladowanie konden¬ satora czasowego C7. Kiedy tranzystor Q6 jest na- eo sycony, dioda D21 bedzie spolaryzowana w kierun¬ ku przewodzenia, a dioda D22, polaczona do nizszej okladki kondensatora czasowego C7 spolaryzowana bedzie zaporowo nie dopuszczajac do przeplywu pradu ladujacego kondensator czasowy C7. 65 W czasie dzialania ukladu wykrywania poziomu89 315 23 24 240, gdy tylko najwiekszy prad liniowy w przewo¬ dach LI, L2 i L3 jest nizszy od okreslonej wartosci progowej ustawionej rezystorem regulacyjnym RP2, tranzystor Qll bedzie znajdowal sie w stanie nasy¬ cenia, tranzystor Q10 bedzie zatkany, tranzystor Q9 stanowiacy uklad sterujacy 280 bedzie nasycony, a tranzystory Q5 i Q6 ukladu sterujacego 250 znaj¬ dowac sie bedzie iw stanie nasycenia nie dopuszcza¬ jac do przeplywu pradu ladowania kondensatora .czasowego C7. Tak dlugo jak tranzystor Q10 jest w stanie przewodzenia, kondensator €8 ladowal sie bedzie do napiecia równego róznicy napiec miedzy przewodem dodatnim PI a wspólnym przewodem NI pomniejszonej o stosunkowo maly spadek napiecia "na rezystorze R17.Kiedy najwiekszy, chwilowy prad liniowy w prze¬ wodach LI, L2 i L3 przekroczy okreslona wartosc, na która nastawiony jest uklad wykrywania pozio¬ mu 240 przy pomocy rezystora regulacyjnego RP2, a napiecie rfa rezystorze Rl przekroczy odpowiada¬ jaca temu pradowi'wartosc napiecia, prad w rezy¬ storze regulacyjnym RP2 i rezystorze R23 bedzie wzrastal dopóty, dopóki prad obwodu emiter-baza nie zmaleje do wartosci, przy której tranzystor Qll wychodzi ze stanu nasycenia i wchodzi w stan za¬ tkania. Gdy tranzystor Qll wprowadzony zostanie w stan zatkania, prad kolektora tranzystora Qll zmaleje do bardzo malej wartosci i prad plynacy przez rezystor R18 skierowany bedzie inna droga, a mianowicie z dodatniego przewodu PI przez zlacze emiter-baza tranzystora Q10 i rezystor R17 do wspólnego przewodu NI. Tranzystor Q10 zostaje zatem wprowadzony w stan nasycenia, a prad ko¬ lektora wspomnianego tranzystora powieksza spa¬ dek napiecia na rezystorze R17. Wobec tego wzros¬ nie napiecie na bazie tranzystora Q9 polaczonego z górna koncówka rezystora R17 i osiagnie wartosc równa napieciu w emiterze tranzystora Q9 wprowa¬ dzajac go w stan zatkania.Gdy tranzystor Q9 zostanie wprowadzony w stan zatkania, prad bazy tranzystora Q9 powodujacy przeplyw pradu w obwodzie emiter-kolektor tegoz tranzystora i sterowanie pradem bazy tranzystora Q5 przestaje plynac i tranzystor Q5 takze zostaje wprowadzony w stan zatkania. Gdy tranzystor Q5 zostanie wprowadzany w stan zatkania, prad kolek¬ tora tranzystora Q5 zmniejsza sie do bardzo malej wartosci i odpowiednio spadek napiecia na rezy¬ storze R9 ulega zmniejszeniu powodujac zanik pra¬ du bazy w zlaczu emiter-baza tranzystora Q6, który takze zostaje wprowadzony w stan zatkania. Gdy, z kolei tranzystor Q6 zostanie wprowadzony w stan zatkania, dioda D21 zostanie spolaryzowana zaporo¬ wo, a prad wyjsciowy I0 z ukladu 220B nie poply¬ nie juz z dodatniego przewodu P3 droga, która za¬ wierala poprzednio obwód emiter-kolektor tranzy¬ stora Q6 i diode D21. Kiedy tranzystor Q6 nie prze¬ wodzi, dioda D22 która polaczona jest z okladka kondensatora czasowego C7, jest spolaryzowana w kierunku przewodzenia, co pozwala na przeplyw pradu ladowania kondensatora czasowego C7. Prad ten jest równy pradowi wyjsciowemu I„ ukladu 220B i plynie z dodatniego przewodu PI droga zlo¬ zona z rezystora R13, obwodu emiter-kolektor tran¬ zystora Q7, diody D22, obwodu emiter-kolektor tranzystora IC1 — Q4 i obwodu baza-emiter tran¬ zystora IC1 — Q5 do wspólnego przewodu NI* gdy tylko umozliwia to uklad 260, którego dzialanie be¬ dzie opisane pózniej.Kiedy tranzystor Q10, w odpowiedzi na prad przeciazenia w jednym z przewodów liniowych LI, L2 i L3 zostanie 'wprowadzony w stan nasycenia, kondensator C8, który naladowany byl do napiecia równego róznicy napiec miedzy przewodami PI i NI pomniejszonej o spadek napiecia na rezystorze R17 rozladowuje sie szybko i calkowicie przez tranzy¬ stor Q10. Jesli teraz najwiekszy prad w przewodach liniowych LI, L2 i L3 i odpowiadajace mu jedno¬ kierunkowe napiecie na rezystorze Rl zmaleje na chwile do wartosci pirogowej, charakterystycznej dla detektora poziomu 240 nalezy zapewnic utrzymanie tranzystora Q9 w stanie zatkania i zabezpieczyc go przed wejsciem w stan nasycenia. Tranzystor Qll powróci natychmiast do stanu nasycenia, a tranzy¬ stor Q10 natychmiast znajduje sie ponownie w sta¬ nie zatkania. Suma spadków napiec na kondensa¬ torze C8 i rezystorze R17 jest równa róznicy napiec miedzy przewodami PI i NI.Napiecie .na kondensatorze C8 po rozladowaniu przez tranzystor Q10 i nastepujacym potem zatka¬ niu sie tranzystora Q10 bedzie roslo wzglednie po¬ woli z uwagi na obecnosc rezystora Rl7 w obwodzie ladowania kondensatora C8. Prad ladowania kon¬ densatora C8, plynacy po zatkaniu sie tranzystora Q10, wytworzy stopniowo zmniejszajacy sie spadek napiecia na rezystorze R17, dostateczny do utrzyma¬ nia tranzystora Q9 w stanie zatkania przez okreslo¬ ny czas zwloki rozpoczynajacy sie w momencie, gdy najwiekszy chwilowy prad w jednym z przewodów LI, L2 i L3 i odpowiadajace mu napiecie na rezy¬ storze Rl zmaleje ponizej wartosci, przy której za¬ dziala detektor poziomu 240. Jesli najwiekszy chwi¬ lowy prad liniowy plynacy w przewodach LI, L2 i L3 przekroczylby okreslona wartosc przetezenia i zmaleje na chwile ponizej okreslonej wartosci chwilowej, tranzystor Q9 bedzie zabezpieczony przez wprowadzenie go w stan nasycenia i utrzymywany w stanie zatkania przez uklad czasowy zlozony z kondensatora C8 i rezystora R17, który opóznia ustawienie sie detektora poziomu 240 przez okres¬ lony czas zwloki od chwili, w której nastapi zmniejszenie sie najwiekszego pradu chwilowego ponizej okreslonej wartosci. Ten czas zwloki moze byc na przyklad nieco dluzszy niz czas trwania po¬ lówki okresu pradu przemiennego plynacego w przewodach LI, L2 i L3.Uklad sterujacy 260 polaczony jest z ukladem ste¬ rujacym 250 i ukladem podnoszacym prad do kwad¬ ratu 220 i sluzy do sterowania kondensatora czaso¬ wego C7 okresowymi impulsami pradowymi o stalej czestotliwosci, która moze byc regulowana i okres¬ lonej szerokosci lub czasie trwania. Amplituda tych impulsów jest proporcjonalna d szego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3.Pojawiaja slie one wtedy, igdy zezwala na to detek¬ tor poziomu 240, a tranzystor Q9 wprowadzony jest w stan zatkania. Gdy tylko tranzystor Q9 wejdzie w stan zatkania na skutek dzialania detektora po¬ ziomu 240, uklad 260 przejmuje kontrole nad sta¬ nami przewodzenia tranzystorów Q5 i Q6 ukladu 40 45 50 55 6089 sterujacego 250 oraz steruje pradem przykladanym do kondensatora Q7 z ukladu 220B, czyli pradem wyjsciowym I0.Uklad sterujacy 260 zawiera urzadzenie kluczuja¬ ce, którym jest tranzystor jednozlaczowy lub dioda o dwóch bazach Q12 oraz magazynujacy energie kondensator C9. Nalezy podkreslic, ze stabilizowany potencjal przewodu PI moze miec wartosc, na przy¬ klad, okolo 33 woltów wzgledem wspólnego prze¬ wodu NI, a stabilizowany potencjal przewodu P3 moze przykladowo wynosic plus 16,5 woltów wzgle¬ dem potencjalu na wspólnym przewodzie NI. Dol¬ na baza tranzystora jednozlaczowego Q12 polaczona jest bezposrednio ze wspólnym przewodem NI a gór¬ na baza tranzystora Q12 polaczona jest przez rezy¬ stor R25 z przewodem P3 w celu przylozenia okres¬ lonego potencjalu miedzybazowego do tranzystora jednozlaczowego Q12 przed jego przerzutem. Emiter tranzystora Q12 jest polaczony z prawa okladka kondensatora C9 i koncówka 251 jak pokazano na fig. 2A, a takze z przewodem PI przez obwód szere¬ gowy zlozony.z rezystora R22 ii rezystora regulacyj¬ nego RP1. Lewa okladka kondensatora Q9 z kon¬ cówka 253 laczy sie z przewodem PI przez rezystor R19 i z baza tranzystora Q5 ukladu sterujacego 250 przez diode D27.Baza tranzystora Q5 jest takze polaczona ze wspólnym przewodem NI przez rezystor R20, który dziala jako. rezystor bocznikujacy wlaczony równo¬ legle do obwodu baza-emiter tranzystora Q5 w celu zmniejszenia czulosci dzialania tranzystora Q5 i usta¬ lenia minimalnego pradu bazy tranzystora Q5 nie¬ zbednego do wyprowadzenia tranzystora Q5 ze sta¬ nu zatkania i wprowadzenia tranzystora Q5 w stan nasycenia. Nalezy podkreslic, ze rezystor R25, który jest wlaczony miedzy górna baze tranzystora jedno¬ zlaczowego Q12 a przewód P3 sluzy takze kompen¬ sacji temperaturowej ukladu 260 dla zmian charakte¬ rystyk roboczych tranzystora jednozlaczowego Q12 przy zmianach temperatury otoczenia.Uklad 260 dziala jako generator relaksacyjny lub jako generator napiecia pilozebnego w zaleznosci od charakterystyk roboczych odpowiadajacego urza¬ dzenia przerzutnikowego uzytego w ukladzie 260, którym jak widac jest tranzystor jednozlaczowy Q12.Typowe charakterystyki robocze odpowiedniego urzadzenia przerzutnikowego, na przyklad tranzys¬ tora jednozlaczowego Q12, diody czterowarstwowej, tranzystorowego ukladu przerzutnikowego lub inne¬ go ukladu wygladaja tak, ze kiedy potencjal przy¬ lozony miedzy pewne koncówki, na przyklad mie¬ dzy emiter a dolna baze tranzystora Q12 przekroczy okreslony ulamek lub procent potencjalu przylozo¬ nego miedzy inne koncówki, na przyklad górna ba¬ ze i dolna baze tranzystora Q12, który to potencjal nazywany jest napieciem szczytu, rezystancja lub impedancja miedzy emiterem a dolna baza tranzy¬ stora Q12 zmaleje gwaltownie, a napiecie miedzy emiterem a dolna baza tranzystora Q12 zmaleje do duzo mniejszej wartosci nazywanej napieciem do¬ liny tranzystora Q12.Dzialanie uklaclu sterujacego 260 jest opisane ni¬ zej. Zalozono na wstepie, ze tranzystor Q9 pozosta¬ je w stanie zatkania na skutek dzialania detektora poziomu 240, a napieciem miedzy emiterem a dolna 315 26 baza tranzystora Q12 jest mniejsze niz napiecie szczytu niezbedne do spowodowania przerzutu tran¬ zystora Ql2. Zalozono dalej, ze tranzystor Q5 utrzy¬ mywany jest w stanie nasycenia dzieki dzialaniu ukladu 260, na skutek przeplywu pradu bazy z do¬ datniego przewodu PI przez rezystor R19, spolary¬ zowana w kierunku przewodzenia diode D27 i ob¬ wód baza-emiter tranzystora Q5 do wspólnego prze¬ wodu NI. W okreslonym w ten sposób stanie, lewa okladka kondensatora C9 i koncówka 253 utrzymy¬ wana jesit na potencjale dodatnim wzgledem wspól¬ nego przewodu NI i równym sumie spadków napiec na spolaryzowanej w kierunku przewodzenia dio¬ dzie D27 i obwodzie baza-emiter tranzystora Q5. !5 Dopóki dioda D27 jest spolaryzowana w kierunku przewodzenia, a tranzystor Q5 sitemjacy stanem przewodzenia tranzystora Q6 jest nasycony, dopó¬ ty prad wyjsciowy I0 z ukladu 220B omija konden¬ sator czasowy C7 i plynie przez obwód emiter-ko- lektor tranzysitora Q6 i idiocie D21.W czasie dzialania ukladu 260, przed przerzu¬ tem tranzystora Q12, do prawej okladki kondensa¬ tora C9 doplywa prad ladowania z przewodu PI przez rezystor regulacyjny RP1 i rezystor R22, któ- ry laduje stopniowo-w sposób liniowy kondensator C9 do momentu, w. .którym napiecie na koncówce 251 i prawej okladce kondensatora C9 przekroczy napiecie szczytu kondensatora Q12. Kiedy napiecie na koncówce 251 przekroczy napiecie szczytu tran- zystora Q12, nastepuje przerzut tranzystora Q12, a napiecie na prawej okladce kondensatora C9 spa¬ da nagle od wartosci napiecia szczytu do wartosci napiecia doliny tranzystora Q17, Zmiana napiecia na koncówce 251 jest równa róznicy miedzy napieciem szczytu a napieciem doliny tranzystora Q12. Na przyklad potencjal lub napiecie na koncówce 251 moze zmalec gwaltownie ód napiecia okolo plus 10 woltów wzgledem wspólnego przewodu NI do na¬ piecia doliny okolo plus 3 woltów wzgledem po- 40 tencjalu wspólnego przewodu NI po przerzucie tranzystora Q12 w czasie ladowania kondensatora C9.Nalezy podkreslic, ze przed przerzutem tranzy¬ stora Q12, na skutek pradu ladowania plynacego 45 z przewodu o stabilizowanym potencjale PI, napie¬ cie na koncówce 251 moze wynosic na przyklad okolo 10 woltów wzgledem wspólnego przewodu NI i jest dodatnie. Napiecie na kondensatorze C9 przed przerzutem tranzystora Q12 bedzie wiec mniejsze 50 o dwa spadki napiec na spolaryzowanych w kierun- .- ku przewodzenia zlaczach diody D27 i zlaczu baza- -emiter tranzystora Q5 d wynosic bedzie okolo 9,4 woltów. Kiedy tranzystor Q12 przerzuci 5 napiecie na koncówce 251 gwaltownie zmaleje dó napiecia 55 doliny tranzystora Q12, napiecie na koncówce 253 i lewej okladce kondensatora C9 zmieni sie odpo¬ wiednio w kierunku ujemnym w sposób natychmia¬ stowy, bo nie istnieje droga rozladowania konden¬ satora C9 o niskiej rezystancji. Napiecie na konców- 60 ce 253 i lewej okladce kondensatora €9 zmieni sie zatem w kierunku ujemnym do wartosci równej, ,na przyklad, plus 3 woltów wzgledem wspólnego prze- . wodu NI minus 9,4 woltów napiecia na kondensa¬ torze C9 co daje napiecie równe.w przyblizeniu 6,4 65 woltów ujemne chwilowo w stosunku do wspólnego27 89 315 28 przewodu NI. Kiedy tranzystor iftl przerzuca, a na¬ piecie na koncówce 253 zmienia sie w opisany spo¬ sób, dioda D27 bedzie spolaryzowana zaporowo lub aafelokowana, a tranzystor iQ5 wprowadzony zostanie ze stanu nasycenia w stan zatkania lub odciecia z uwagi na zanik bazy tranzystora Q5.Gdy napiecie na lewej okladce kondensatora C9 zmieni sie w kierunku ujemnym i osiagnie wartosc ujemna w stosunku do wspólnego przewodu NI, kondensator C9 bedzie ladowal sie z dodatniego przewodu PI przez rezystor R19, przy czym prad ladowania bedzie plynal przez emiter i dolna baze tranzystora Q12 do wspólnego przewodu NI. Napie¬ cie na koncówce 253 bedzie stopniowo sie powiek¬ szac w kierunku dodatnim, az dioda D27 bedzie spo¬ laryzowana w kierunku przewodzenia powodujac przywrócenie pradu bazy w obwodzie baza-emiter tranzystora Q5 i wprowadzenie tranzystora Q5 w stan nasycenia. Nalezy zaznaczyc, ze dzieki pradowi ladowania plynacemu z dodatniego przewodu PI przez kondensator C9 tranzystor Q12 utrzymywany bedzie w stanie przewodzenia do chwili, w której dioda D27 zacznie przewodzic, a tranzystor Q5 znaj¬ dzie sie w stanie nasycenia. Tranzystor dzie Juz przewodzil i znajdzie sie w stanie nieprze- wodzenia. Ozas od chwili przerzutu tranzystora Q12 do ladowania sie lewej okladki kondensatora C9 bedacej koncówka 253 okreslony jest przez stala czasowa obwodu, który jest polaczeniem rezystor- -kondensator i zawiera rezystor R19 i kondensator C9 ladowany z napiecia miedzy przewodem dodat¬ nim PI a wspólnym przewodem NI.Kiedy tranzystor Q5 ukladu sterujacego 250 zo¬ stanie wprowadzony w stan zatkania na okreslony czas od przerzutu tranzystora Q12, wspólpracujacy z nim tranzystor Q6 ukladu sterujacego 250 jest na ten sam przeciag czas wprowadzony w stan zatka¬ nia na skutek zmiany napiecia na rezystorze R9 i wynikajacej z tego zmiany lub zaniku pradu bazy tranzystora Q6 kiedy tylko tranzystor Q5 jest za¬ tkany. Wanrunki zatkania tranzystora Q5 zostaly wy¬ zej opisane. Podczas gdy tranzystor tkany na wskazany wyzej ol^res czasu, impuls jed- ndkierunikjowego pradu wyjsciowego I0 z kolektora ICl — Q4 kierowany jest izaimiast do kolekitora tran¬ zystora Q6, do obwodu emiter-kolektor tranzystora Q7 ukladu zródla stalopradowego 230 przez diode D22. Dioda D22 zaczyna' przewodzic kiedy tylko tranzystor QS izostanie wprowadzony w stan zatka¬ nia. Wspomniany impuls pradowy powoduje lado¬ wanie sie kondensatora czasowego C7 jesli tylko ze¬ zwala na to detektor ftozioimu 240. Impulsy pradu dostarczane okresowo z kolektora tranzystora ICl — Q4 i kierowane z tranzystora Q6 droga zawierajaca diode D22 maja amplitude proporcjonalna do kwad¬ ratu najwiekszego pradu liniowego plynacego w przewodach LI, L2 i L3. Czas ladowania kondensa¬ tora C9 i okresowych przerzutów kondensatora Q12 okreslony jest przez stabilizowany potencjal prze¬ wodu PI i wartosci rezystancji rezystora regulacyj¬ nego RP1 i rezystora R22.' Czestotliwosc lub okres powtarzania wyjsciowych impulsów pradowych z ukladu 260 d ukladu -220B bedzie wiec wielkoscia stala, która mozna regulo¬ wac przy pomocy rezystora regulacyjnego RP1 usta¬ wiajac tym samym wypelnienie impulsów z ukladu 220B w taki sposób, by stanowily one okreslony v ulamek lub procent calkowitego okresu, w ciagu któ¬ rego impulsy te sa podawane na kondensator, cza- 6©wy C7. Nalezy takze zaznaczyc, ze okresowe im¬ pulsy pradu wyjsciowego I0 podawane z kolektora tranzystora ICl — Q4 przez diode D22 pojawiaja sie pod koniec pilozebnego przebiegu napiecia wytwa¬ rzanego przez uklad 260, a czas trwania lub szero¬ ki kosc tych impulsów okreslone sa przez czas ladowa¬ nia sie lewej okladki kondensatora C9 ze stabilizo¬ wanego potencjalu dodatniego przewodu PI przez rezystor R19 do napiecia dostatecznego do spolary¬ zowania diody D27 w kierunku przewodzenia !5 i wprowadzenia tranzystorów Q5 i Qf w stan nasy¬ cenia. Ladowanie sie lewej okladki kondensatora C9 rozpoczyna sie przy tym w momencie przerzutu tranzystora Q12. Czas trwania lub szerokosc tych okresowych impulsów pradu z* ukladu 220B bedzie zatem okreslona wielkoscia stala, poniewaz. szero¬ kosc wspomnianych impulsów jest zalezna od wa¬ han najwiekszego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3 i odpowiadajacego mu napiecia na re¬ zystorze Rl.'Podsumowujac krótko dzialanie calego ukladu wyzwalania z dlugim okresem zwloki 200, a dokla¬ dniej dzialanie detektora poziomu 240, ukladu 260 i ukladu sterujacego 250, kiedy tylko najwiekszy prad liniowy plynacy w przewodach LI, L2 i L3 80 przekroczy okreslona, opisana wyzej wartosc, tran¬ zystor Q9 zostaje wprowadzony w stan zatkania, a kontrole nad dzialaniem ukladu sterujacego 250 przejmuje, w opisany wlasciwie sposób, uklad 260, podajac prad wyjsciowy z ukladu 220B na konden- 85 sator czasowy C7 w postaci okresowych impulsów wyjsciowych okreslonych w opisany sposób dziala¬ niem ukladu 260. Przed wprowadzeniem tranzysto¬ ra Q9 w stan zatkania, górna okladka kondensatora czasowego C7 utrzymywana jest na potencjale oko- 40 lo 1 wolta, dodatnim w stosunku do wspólnego prze¬ wodu NI i równym spadkom napiecia na diodzie D26, obwodzie emiter-kolektor tranzystora Q9 i zla¬ czu baza-emiter tranzystora Q5. Po wprowadzeniu tranzystora Q9 w stan zatkania, glówna okladka 45 kondensatora czasowego C7 jest utrzymywana na stabilizowanym potencjale, który moze, na przyklad wynosic okolo plus 12,5 woltów w stosunku do wspólnego przewodu NI, a okreslony jest przez dzia¬ lanie diod Zenera Z4 i Z5 wspólpracujacych z ukla- 50 dem zródla stalopradowego 230.W czasie ladowania kondensatora czasowego C7 impulsami pradu wyjsciowego I0 z ukladu 220B ste¬ rowanego przez uklad 260, napiecie na nizszej oklad¬ ce kondensatora czasowego C7 zmienia sie stopnio- 55 wo do wartosci bardziej ujemnej i blizszej poten¬ cjalowi wspólnego przewodu NI do chwili, w której dioda D23, spolaryzowana dotad w kierunku zapo¬ rowym, zostanie spolaryzowana w kierunku prze¬ wodzenia. Nastapi to na skutek zmiany napiecia na 60 nizsizej okladce kondensatora C7 i spowoduje dzia¬ lanie ukladu 270. Zakladajac, ze najwiekszy prad liniowy plynacy w przewodach LI, L2 i L3 w dal¬ szym ciagu przekracza okreslana, -^haraktegystyez- na dla detektora poziomu 240 wartosc, napiecie na 65 kondensatorze C7 bedzie sie powiekszac w skwan-89 315 29 30 towanych okresach dopóty, dopóki napiecie na niz¬ szej okladce kondensatora C7 jest dostatecznie ujemne do spolaryzowania diody D23 w kierunku przewodzenia. Napiecie na nizszej okladce konden¬ satora €7 niezbedne do dzialania ukladu sterujacego 270, jest równe okreslonemu progowemu napieciu zadzialania ukladu sterujacego 270. Kiedy detektor poziomu 240 sterujacy dzialaniem ukladu 260 i ukla¬ du 220B zezwoli na ladowanie kondensatora C7 im¬ pulsami pradu wyjsciowego z ukladu 220B, sredni prad ladowania kondensatora C7 i napiecie na okladkach kondensatora C7 zalezec bedzie od kwad¬ ratu najwiekszego pradu liniowego plynacego w przewodach LI, L2 i L3.Okres czasu iub okres zwloki potrzebnej do tego, by mapiecie na kondensatorze C7 bylo dostateczne do spowodowania zadzialania ukladu sterujacego 270 zalezec bedzie odwrotnie proporcjonalnie od kwadratu najwiekszego pradu liniowego w przewo¬ dach Ll, L2 i L3. Czas zwloki otrzymany dla posz¬ czególnych wartosci pradu przeciazenia w przewo¬ dach liniowych LI, L2 i L3 moze byc regulowany przez ustawienie rezystora regulacyjnego RP1, któ¬ ry reguluje wypelnienie impulsów pradowych poda¬ wanych na kondensator czasowy C7 dzieki dziala- niu detektora poziomu 240, ukladu 260 i uikJadu ste^ rujacego 250. W celu zmniejszenia wymiarów kon¬ densatora C7 wypelnienie to mozna, na przyklad ustawic równe 2%.Uklad 270 jest polaczony z kondensatorem cza¬ sowym C7 w celu wykrycia okreslonego napiecia na kondensatorze C7 i dostarczenie sygnalu lub pradu wyjsciowego podawanego na uklad wyjsciowy 600, który powoduje dzialanie ukladu wyjsciowego 600, wzbudzenie cewki wyzwalania 36 i wylacznika CB i otwarcie wspomnianego wylacznika. Uklad 270 za¬ wiera tranzystory n-p-n Q8 i Q14. Baza tranzysto¬ ra Q8 polaczona jest z dodatnim przewodem P3 przez rezystor R14 w celu podania na tranzystor Q8 odpowiedniego pradu bazy, ponadto polaczona jest przez diody o przeciwnej biegunowosci D22 i D23 z nizsza okladka kondensatora czasowego C7.Diody D22 i D23 sa normalnie spolaryzowane w kie¬ runku zaporowym. Emiter tranzystora Q8 polaczony jest ze wspólnym punktem diod Zenera Z4 i Z5, a kolektor tranzystora Q8 laczy sie przez rezystor obciazenia R15 z dodatnim przewodem PI. oraz jest bezposrednio sprzezony z baza tranzystora Q14.Jak to juz bylo wspomniane, baza tranzystora Q14 jest takze polaczona z kolektorem tranzystora Q3 ukladu sterujacego 150 pnzez diode D25 i przy po¬ mocy przewodu 234, azeby zapobiec dzialaniu ukla¬ du wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 przed calkowitym naladowaniem sie kondensatora Cl lub w przypadku, gdy kondensator Cl nie powinien na¬ ladowac sie calkowicie w czasie dzialania urzadze¬ nia zabezpieczajacego, przedstawionego na fig. 1.Kolektor tranzystora Q14 jest polaczony bezposred¬ nio z dodatnim przewodem PI, a emiter tranzysto¬ ra Q14 laczy sie z ukladem wyjsciowym 600 przez diode D30 i przewód Pil, (fig. 2A). Kondensator C10, wlaczony miedzy baze a emiter tranzystora Q14, zabezpiecza przed wprowadzeniem tranzystora Q14 w stan nasycenia przez zaklócenia lub piki napiecia, a wiec w sposób przypadkowy, nie na skutek dzia¬ lania ukladu wyzwalania z dlugim Czasem zwloki 200.W czasie dzialania ukladu sterujacego 270, przed wprowadzeniem tranzystora Q9 w stan zatkania 6 przez detektor poziomu 240 i przed naladowaniem sie kondensatora Q7 do napiecia dostatecznego do spolaryzowania diody D23 w kierunku przewodzenia, prad plynacy z dodatniego przewodu P3 przez rezy¬ stor R14 do obwodu baza-emiter tranzystora Q8 powodowal bedzie nasycenie tego tranzystora. Do¬ póki tranzystor Q8 bedzie nasycony, dopóty prad z dodatniego przewodu PI plynal bedzie przez rezy¬ stor R15 do obwodu kolektor-emiter tranzystora Q8 pomijajac obwód„baza-emiter tranzystora Q14. Tran^ zystor Q14 bedzie wiec w stanie zatkania lub od¬ ciecia zapobiegajac wzbudzaniu ukladu wyjsciowe¬ go 600 przez uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200.Gdy tranzystor Q9 wprowadzony zostanie w stan zatkania, umozliwiajac kondensatorowi czasowemu C7 rozpoczecie gromadzenia ladunku pochodzacego od impulsów pradowych podawanych na kondensa¬ tor z ukladu 220B sterowanego przez uklad 260, na¬ piecie ,na kondensatorze C7 bedzie sie stopniowo powiekszac, az osiagnie w kolejnych skwantowanych krokach okreslona wartosc progowa, przy której na¬ piecie na nizszej okladce kondensatora czasowego C7 stanie sie dostatecznie ujemne do spolaryzowania diody D23 w kierunku przewodzenia. Prad bazy po- dawany- normalnie do obwodu foazaTemitelr tranzy¬ stora Q8 zostanie teraz skierowany droga do dodat¬ niego przewodu P3 przez rezystor R14 i diode D23 powodujac wprowadzenie tranzystora Q8 * w stan nieprzewodzenia lub odciecia. Kiedy tranzystor Q8 zostanie zatkany, prad plynacy z dodatniego prze¬ wodu PI przez rezystor R15 poplynie zamiast przez tranzystor Q8 zlaczem baza-emiter tranzystora Q14 wysterowujac go piradem bazy i wprowadzajac tran¬ zystor Q14 ze stanu zatkania do stanu nasycenia. 40 Spowoduje to przeplyw pradu z dodatniego przewo¬ du PI przez obwód kolektor-emiter tranzystora Q14 i diode D30 do ukladu wyjsciowego 600. Uklad wyjs¬ ciowy 600 wzbudzi wyzwalanie 36 wylacznika CB.Okres czasu lub czas zwloki potrzebny do nalado- « wania kondensatora czasowego C7, po wprowadze¬ niu tranzystora w stan zatkania przez detektor po» ziomu 240, zalezy odwrotnie proporcjonalnie od kwadratu najwiekszego pradu liniowego w przewo¬ dach L1/L2 i L3 do chwili, w której uklad steruja- 50 cy 270, pod wplywem napiecia na kondensatorze C7, wytworzy sygnal lub prad wyjsciowy powodujacy dzialania ukladu wyjsciowego 600.Jesli najwiekszy w danej chwili prad w przewo¬ dach liniowych LI, L2 i L3 przekroczylby okreslo- 65 na wartosc pradu przeciazenia, na która nastawio¬ ny jest detektor poziomu 240, a nastepnie zmniej¬ szylby sie na chwile na czas mniejszy niz czas zwlo¬ ki dzialania detektora poziomu 240, to tranzystor Q9 zostalby zatkany i bylby zabezpieczony przed €0 wprowadzeniem go w stan nasycenia przez detektor poziomu 240. Jezeli jednak czas pomiedzy kolejny¬ mi okresami chwilowych przeciazen przekroczylby, czas zwloki w dzialaniu detektora poziomu 240, na skutek zatkania sie tranzystora Q10, i zmiany na- 65 piecia na rezystorze Rl7, tranzystor Q9 zostalby89 315 31 32 wprowadzony w stan nasycenia, a kondensator C7 rozladowalby sie szybko w obwodzie zlozonym z diody D26, tranzystora Q9 i diody D24, która wla¬ czona jest miedzy dolna okladke kondensatora. C7 a wspólny przewód NI.Zakladajac, ze kondensator czasowy 07 rozlado¬ walby sie calkowicie, czas zwloki dostarczony przez uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 za¬ czalby sie liczyc od poczatku, jesli tylko odpowied¬ nie napiecie ladowania jest dostateczne by zadzialal uklad sterujacy 270. Detektor poziomu, daje zatem stosunkowo szybki czas powrotu, poniewaz detek- . tor ten reaguje na chwilowa wartosc jednokierun¬ kowego napiecia na rezystorze El. Prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 (powoduje rozladowanie kon¬ densatora czasowego C7 w przypadku, gdy czas miedzy kolejnymi okresami przetezenia* jest dluzszy od okreslonego czasu, na przyklad nieco dluzszego niz pólokres pradu .przemiennego, plynacego we wspomnianych przewodach. Czas ten okreslaja wiartosci elementów obwodu czasowego zlozonego z kondensatora C8 i rezystora R17. Poziom przete- zenia, na który reaguje detektor poziomu 240 jest zwykle nizszy niz chwilowy prad przeciazenia, na który reaguje uklad wyzwalania z krótkim czasem zwloki 300 i uklad wyzwania natychmiastowego 400 i 500.W czasie dzialania calego ukladu wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200, (kiedy uklad 220B, ste¬ rowany ukladem 260 laduje impulsami pradowymi kondensator C7, napiecie na kondensatorze powiek¬ sza sie w skwantowanych krokach do chwili, w któ¬ rej napiecie na nizszej okladce kondensatora C7 jest dostatecznie ujemne by spolaryzowac diode D23 w kierunku przewodzenia przez napiecie na nizszej okladce 'kondensatora C7, powiekszajace sie w kie¬ runku ujemnym do okreslonej walrtosci progowej.Uklad sterujacy 270 wytworzy sygnal lub prad wyjs¬ ciowy, który podany przez ddode D30 spowoduje . dzialanie ukladu wyjsciowego 600, wzbudzenie cew¬ ki wyzwalania 36 wylacznika CB i otwarcie wspom¬ nianego wylacznika. Poniewaz sredni prad ladowa¬ nia kondensatora C7 z ukladu 220B sterowanego przez detektor poziomu 240 i uklad 260 jest propor¬ cjonalny do kwadratu jednokierunkowego napiecia a wdec i do najwiekszego pradu liniowego w prze¬ wodach LI, L2 i L3, czas zwloki potrzebny do na¬ ladowania kondensatora C7 do okreslonej wartosci progowej dostatecznej do spowodowania dzialania ukladu sterujacego 270 i ukladu wyjsciowego 600 zalezy odwrotnie proporcjonalnie od kwadratu naj¬ wiekszego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3.Uklad wyjsciowy 600 urzadzenia zabezpieczaja¬ cego przedstawionego na fig. 1 jest polaczony z uk¬ ladem wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 w celu reagowania na okreslony ladunek na kondensa¬ torze €7, odpowiadajacy okreslonemu napieciu pro¬ gowemu na wspomnianym kondensatorze w celu wcdbudzenia cewki wyzwalania 36 wylacznika CB po kreslonym czasie zwloki, który rozpoczyna sie/, gdy detektor poziomu 240 zezwala kondensatorowi czasowemu C7 na rozpoczecie gromadzenia niezbed¬ nego ladunku i który zalezy odwrotnie proporcjo¬ nalnie od kwadratu najwiekszego pradu liniowego plynacego w przewodach LI, L2 i L3. Uklad wyjs¬ ciowy 600 zawiera tranzystory Q20 i Q23 zapewnia¬ jace wzmocnienie pradowe, wyjsciowy detektor po¬ ziomu lub uklad spustowy 610 oraz pólprzewodniko- wy element przelaczajacy |Q26, którego dzialanie po¬ wodowane jest poprzez wyjsciowy detektor pozio¬ mu 610.Tranzystor n-p-n Q20, sluzacy do wzmocnienia pradu, polaczony jest z ukladem wyzwalania o dlu- io gim czasie zwloki 200 pirzez uklad sterujacy 270, w celu reagowania na okreslona wartosc progowa na¬ piecia na nizszej okladce kondensatora czasowego C7, która powoduje wytworzenie przez uklad ste¬ rujacy 270 sygnalu wyjsciowego wprowadzajacego . 15 tranzystor Q20 ze stanu zatkania do staniu nasyce¬ nia Baza tranzystora Q20 polaczona jest z emiterem tranzystora Q14 stanowiacym wyjscie ukladu steru¬ jacego 270 przez obwód szeregowy zlozony z diody D30 i zatkanej lufo spolaryzowanej w kierunku za- porowym diody D45. Dioda D30 polaczona jest z dio¬ da D45 przez koncówke 326 i przewód TLI, (fig. 2A i 2B). Emiter tranzystora Q20 polaczony jest ze wspólnym przewodem NI przez szeregowo polaczo¬ ne rezystory R46 i R47. Azeby tranzystor Q20 znaj- dowal sie w stanie nieprzewodzenia lub odciecia, wspólny punkt emitera tranzystora Q20 i rezystora R46 polaczono z przewodem dodatnim P3 przez spo¬ laryzowana w kierunku przewodzenia diode D39.Jesli stabilizowany potencjal przewodu P3 jest, na przyklad 16 woltów, to napiecie na emiterze tranzystora Q20 wynosic bedzie 16 woltów minus spadek napiecia na diodzie D39, czyli okolo 15,5 wol¬ tów. Równolegle do szeregowego obwodu zlozonego z rezystorów R46 i R47 wlaczono kondensator C18, którego zadaniem jest utrzymanie pozadanego po¬ tencjalu na emiterze tranzystora Q20 i wspólpracu¬ jacej z nim diodzie D39 w przypadku zaniku stabili¬ zowanych potencjalów przewodów PI, P2 i P3 w czasie dzialania urzadzenia zabezpieczajacego przed- 40 stawionego na fig. 1, gdy kondensator C7 jest czes¬ ciowo naladowany co mogloby spowodowac nie¬ wlasciwe dzialanie ukladu wyjsciowego 600, wzbu¬ dzenie cewki wyzwalania 36 w sposób przedwczes¬ ny i niepozadany. Kondensator C17, wlaczony mie- 45 dzy baze a emiter tranzystora Q20 zabezpiecza przed zaklóceniami lob pikami napiecia, które mo¬ glyby przypaójkowo wprowadzic ^tranzystor Q20 w stan nasycenia, niezaleznie od dzialania ukladu wy¬ zwalania z dlugim czasem zwloki 200 lub ukladu 50 wyzwalania z krótkim czasem zwloki 300 lub tez ukladów natychmiastowego wyzwalania 400 i 500, Miedzy baze tranzystora Q20 a wspólny punkt re¬ zystorów R46 i R47 wlaczono rezystor R48, który zapobiega wyprowadzeniu tranzystora Q20 w stan 55 nasycenia przez prad uplywu, który móglby plynac w obwodzie baza-emiter tranzystora Q20.W czasie dzialania tranzystora Wzmacniajacego prad Q20, gdy napiecie na nizszej okladce konden¬ satora czasowego C7 powiekszy sie do okreslonej 60 wartosci progowej, a uklad sterujacy 270 wytworzy sygnal lub prad wyjsciowy w przewodzie TLI, z do¬ datniego przewodu PI, przez obwód kolektor-emiter tranzystora Q14, diode D30 i diode D45 i zlacze ba- za^emiter tranzystora Q20 poplynie prad bazy, któ- gg ry wprowadzi tranzystor <|20 ze stanu zatkania do89 315 33 34 stainu nasycenia. Kiedy tranzystor Q20 zostanie wprowadzony w stan nasycenia z dodatniego prze¬ wodu PI przez rezystor obciazenia kolektorowego R45 wlaczony miedzy przewód PI, a kolektor tran¬ zystora Q20 przez obwód kolektor-emiter tranzysto¬ ra Q20 i rezystory R46 i R47 do wspólnego przewo¬ du NI poplynie prad nasycenia tranzystora Q20.Drugi tranzystor wzmacniajacy prad Q23 ukladu wyjsciowego 600 polaczony jest z pierwszym tranzy¬ storem wzmacniajacym prad Q20 w celu reagowania na dzialanie tranzystora Q20 i przechodzenia ze sta¬ nu zatkania lub odciecia do stanu nasycenia jesli tylko tranzystor Q20 wprowadzany zostanie w stan nasycenia w odpowiedzi na dzialanie ukladu steru¬ jacego 270 i napiecie na nizszej okladce kondensa¬ tora czasowego C7. Baza tranzystora Q23, który jest tranzystorem p-n-p polaczona jest ze wspólnym punktem kolektora tranzystora Q20 i rezystora ob¬ ciazenia kolektorowego R45. Emiter tranzystora Q23 polaczony jest z przewodem dodatnim PI przez spo¬ laryzowana w kierunku przewodzenia diode D43, która ustala minimalny prad bazy niezbedny do wprowadzenia tranzystora Q23 w stan nasycenia. Po¬ miedzy baze tranzystora Q23 a dodatni przewód PI moze byc wlaczony kondensator C19 zabezpieczaja¬ cy przed przypadkowym dzialaniem tranzystora Q23 od zaklócen lub pików napiecia, które moga wysta¬ pic na przewodzie PI. Kolektor tranzystora Q23 po¬ laczony jest ze wspólnym przewodem NI przez dzielnik napiecia zlozony z (rezystorów obciazenia kolektorowego R53 i R52. Wspólny punkt rezystorów R52 i R53 polaczony jest z opisanym juz ukladem sterujacym 150 przez diode D34 i koncówke 330 przewodem 234.W czasie dzialania tranzystora wzmacniajacego prad Q23, tak dlugo jak tranzystor Q20 jest w sta¬ nie zatkania, iprad plynacy w obwodzie kolektor- -emiter tranzystora Q20 przez rezystor R45 jest zni¬ komy i baza tranzystora Q23 utrzymywana jest na potencjale bardzo zblizonym do .potencjalu dodat¬ niego przewodu PI utrzymujac tranzystor Q23 w stanie zatkania. Dopóki tranzystor Q23 jest zatkany, prad w obwodzie emiter-kolektor tranzystora Q23 jest pomijamy, a spadek napiecia na rezystorze R53 wzglednie maly, zatem napiecie na górnej konców¬ ce rezystora R53 jest zblizone do napiecia wspólne¬ go przewodu NI.Kiedy napiecie na nizszej okladce kondensaitora czasowego C7 powiekszy sie do okreslonej wartosci progowej, uklad sterujacy 270 zareaguje wprowa¬ dzeniem tranzystora Q20 w stan nasycenia, a prad. w obwodzie kolektor-emiter tranzystora Q20 po¬ wiekszy sie da wartosci pradu nasycenia. Prad ply¬ nacy w rezystorze obciazenia kolektorowego R45 powoduje zwiekszony spadek napiecia na rezystorze R45 i wysterowanie pradem bazy obwodu emiter- -baza tranzystora Q23. Prad ten plynie z przewodu PI przez spolaryzowana w kierunku przewodzenia diode D43 i zlacze emiter-baza tranzystora Q23 wprowadzajac tranzystor Q23 w Stan nasycenia. Kie¬ dy tranzystor Q23 zostanie nasycony, prad kolekto¬ ra tranzystora Q23 ograniczony jest jedynie wartos¬ ciami rezystorów R52 i R53 oraz napieciem miedzy przewodami PI i NI. Zwiekszony prad kolektora Q23 -powoduje zwiekszony spadek napiecia na rezy¬ storze R53. Napiecie we wspólnym punkcie rezysto¬ rów R52 i R53 osiaga poziom, na przyklad 8 wol¬ tów, dodatni w stosunku do wspólnego przewodu NI, po naladowaniu sie kondensatora C22, wlaczo- nego równolegle do rezystora R53, do tegoz .pozio¬ mu.Wyjsciowy detektor poziomu 610 lub uklad spus¬ towy 610 polaczony jest z tranzystorem wzmacnia¬ jacym prad Q23 w ceki reagowania na okreslone napiecie progowe na kondensatorze czasowym C7, od którego zalezy stan tranzystora Q23. Wyjsciowy detektor poziomu 610 jest typu przerzutnikowego, to znaczy, gdy dzialanie wyjsciowego detektora pozio¬ mu 610 zostanie zainicjowane, trwa ono w procesie regeneracyjnym do momentu zakonczenia wymusze¬ nia. Wyjsciowy detektor poziomu 610 zawiera tran- zjstor p-n-p Q24 i n-p-n Q25. Tranzystory Q£4 i Q25 polaczone sa w uklad równowazny Itrzemo- wemu prostownikowi sterowanemu, jednakze róz¬ niacy sie od podobnych ukladów tym, ze tranzystor Q24 wlaczony jest odwrotnie, to znaczy zamieniona jest rola emitera z kolektorem tranzystora Q24. Ko¬ lektor tranzystora Q24 polaczony jest ze wspólnym punktem rezystorów R52 i R53, baza tranzystora Q24 polaczona jest z kolektorem tranzystora Q24, emiter tranzystora Q24 jest bezposrednio polaczony z baza tranzystora Q25, a baza tranzystora Q25 przez rezystor R56 ze wspólnym przewodem NI. Rezystor R56 zabezpiecza przed wprowadzeniem tranzystora Q25 w stan nasycenia pod wplywem niewielkich pradów uplywu. Emiter tranzystora Q25 polaczony jest z bramka krzemowego prostownika sterowane¬ go luib pólprzewodnikowego elementu przelaczaja¬ cego Q26. Azeby wytworzyc pewien próg odpornosci na zaklócenia w dzialaniu wyjsciowego detektora poziomu 610, emiter tranzystora Q25 polaczono ze wspólnym przewodem NI przez równolegly uklad zlozony z rezystora R57 i kondensatora C23.W celu wzbudzenia cewki wyzwalania 36 wylacz¬ nika CB w odpowiedzi na dzialanie wyjsciowego detektora poziomu 610, anoda krzemowego prostow¬ nika sterowanego Q26 polaczona jest z dodatnim przewodem PI, przez rezystor R55, a katoda krze¬ mowego prostownika sterowanego polaczona jest ze wspólnym przewodem NI. Cewka wyzwalania 36 polaczona jest równolegle do rezystora R55 do kon¬ cówek 612 i 614 przewodem 615 miedzy dodatni przewód PI polaczony z jedna okladka kondensa¬ tora zasilajacego Cl wejsciowego ukladu zasilania 100, a wspólny punkt rezystora R55 i anody krze¬ mowego prostownika sterowanego Q26.Cewka wyzwalania 36 wlaczona jest miedzy kon¬ cówke 612, przedstawiona na fig. 1 i 2B, która la-* czy sie z dodatnim przewodem PI, a koncówka 614, która polaczona jest ze wspólnym punktem rezy¬ stora R55 i anody krzemowego prostownika stero¬ wanego C26. Azeby zapobiec niewlasciwemu dziala¬ niu krzemowego prostownika sterowanego Q26 przy przejsciowych przepieciach, które moga wystapic w czasie dzialania urzadzenia zabezpieczajacego (fig. 1) miedzy anode a katode krzemowego prostownika sterowanego Q26 wlóczono uklad przeciwzaklócenio¬ wy zawierajacy szeregowo polaczone rezystor R58 i kondensator C24, który przejmuje przejsciowe przepiecie zabezpieczajac przed nimi' prostownik 13 40 45 50 55 6035 sterowany Q26. Ponadto, miedzy anode prostownika sterowanego Q26 a wspólny przewód NI mozna#wla¬ czyc kondensator C25 w celu dalszego zwiekszenia odpornosci na zaklócenia krzemowego prostownika sterowanego Q26.W czasie dzialania ukladu wyjsciowego 600, gdy napiecie na kondensatorze czasowym C7 ukladu wyzwalania z dlugim czasem "zwloki 200 osiaga ok¬ reslona wartosc progowa, z Ukladu sterujacego 270 podawany jest na tranzystor Q20 ukladu wyjsciowe¬ go 600 prad bazy, który wprowadza tranzystor Q20 ze stanu zatkania w stan nasycenia. Zwiekszony przeplyw pradu przez obwód kolektor-emiiter tran¬ zystora Q20 powoduje wiekszy spadek napiecia na rezystorze R45 i zwiekszony prad bazy w obwodzie enóter-baza tranzystora Q23 wprowadzajac tranzy¬ stor Q23 ze stanu zatkania do stanu nasycenia* co powoduje wzrost pradu kolektora tranzystora Q23.Zwiekszony prad kolektora tranzystora Q23 ozna¬ cza zwiekszony spadek napiecia na rezystorze R53, jesli kondensator C22 naladuje sie w czasie dziala¬ nia tranzystora wzmacniajacego prad Q23. Przed powiekszeniem sie spadku napiecia na rezystorze R53, napiecie na kolektorze tranzystora Q24 jest zbyt niskie, by wprowadzic tranzystory Q24 i Q25 w stan nasycenia i pozostaja one w stanie nieprzewodze- nia." Kiedy napiecie na kolektorze tranzystora Q24 wzrosnie do okreslonej wartosci wzgledem poten¬ cjalu wspólnego przewodu NI, tranzystor Q24 za¬ reaguje pierwszy przebiciem lawinowym zlacza ba- za-emiter tranzystora Q24. Prad kolektora tranzy¬ stora Q25, który jest pradem bazy tranzystora Q24 powoduje, ze tranzystor Q24 czesciowo przewodzi.Gdy tranzystor Q24 czesciowo przewodzi, prad bazy tranzystora Q25 zwieksza sie powodujac rozpocze¬ cie procesu regeneracyjnego w tranzystorach Q24 i Q25. Gdy tranzystory Q24 i Q25 wejda, w stan na¬ sycenia, kondensator C22 zaczyna sie rozladowywac przez tranzystory (#4 i Q25 do bramki prostownika sterowanego Q26 i anody prostownika sterowanego Q26, powodujac przejscie prostownika sterowanego Q26 do stanu przewodzenia. Gdy prostownik stero¬ wany Q26 zostanie wprowadzony w stan przewo¬ dzenia, cewka wyzwalania 36 jest wzbudzana pra¬ dem plynacym z dodatniego przewodu PI przez cew¬ ke wyzwalania 36 i obwód anoda-katoda prostowni¬ ka sterowanego Q26 do wspólnego, przewodu NI i zostaje wyzwolony wylacznik GB. Nalezy podkre¬ slic, ze prad, który wzbudza cewke wyzwalania 36 plynie z prawej okladki kondensatora magazynuja¬ cego energie Cl, przedstawionego na fig. 2A, przez dodatni przewód PI, koncówke 612, cewke wyzwa¬ lania 36, koncówke 614, obwód anoda-katoda pro¬ stownika sterowanego Q26, przedstawionego na fig. 2B, do wspólnego przewodu NI i do lewej okladki Kondensatora Cl, przedstawionego na fig. 2A.W przypadku gdy kondensator Cl nie jest dosta¬ tecznie naladowany do wzbudzenia cewki wyzwala¬ nia 36, opisany poprzednio uklad sterujacy 150 za¬ pobiegnie dzialaniu ukladu wyjsciowego 600 otwie¬ rajac droge dla pradu przez obwód o malej rezy- . stancji: od górnej koncówki rezystora R53 zalaczo¬ nego w kolektorze tranzystora Q25, przez diode D34 1 'przewód 234 i dalej przez obwód kolektor-emiter »315 36 tranzystora Q3, który stanowi czesc ukladu steru¬ jacego 150, do wspólnego przewodu NI. Zapobiega to procesowi regeneracyjnemu w wyjsciowym de¬ tektorze poziomu 610 ukladu wyjsciowego 600.. Po wzbudzeniu cewki wyzwalania 36 pradem roz¬ ladowania sie kondensatora Cl przeplywajacym przez wspomniana cewke i prostownik sterowany Q26, rezystor R55 wlaczony szeregowo w obwód anodankatoda prostownika sterowanego Q26, tworzy sie obwód rozproszenia energii zmagazynowanej w elemencie indukcyjnym jakim jest cewka wyzwala¬ nia 36 i ogranicza w ten sposób napiecie wsteczne podawane na prostownik sterowany Q26 do wartosci znajdujacej sie w zakresie normalnym dla prostow- nika sterowanego Q26.' Dzialanie urzadzenia zabezpieczajacego przedsta¬ wionego na fig. 1 z ukladem wyzwalania o dlugim czasie zwloki 200 jest takie, ze czas wyzwalania wy¬ lacznika CB zalezy odwrotnie proporcjonalnie od kwadratu najwiekszego przetezenia w przewodach liniowych LI, L2 i L3 w okreslonym zakresie prze-, tezen, na które reaguje uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200. Okreslony, najwiekszy prad li¬ niowy, który inicjuje czas zwloki dostarczany przez uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200, mo¬ ze byc w pewnych granicach regulowany przez ustawianie rezystora regulacyjnego RP1 w ukladzie sterujacym 260, stanowiacym czesc ukladu wyzwa¬ lania z dlugim czasem zwloki 200. Charakterystki ukladu wyzwalania 200 dla maksymalnego i mini¬ malnego czasu zwloki mozna uzyskac przez odpo¬ wiednie ustawienie rezystora regulacyjnego RP1 w ukladzie 260. Mozna takze uzyskac cala rodzine cha¬ rakterystyk dla posrednich czasów zwloki odpowia- 36 dajacych róznym polozeniom rezystora regulacyjne¬ go RP1 pomiedzy polozeniami graniczacymi. Uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 daje cha¬ rakterystyki robocze I2 • t=K (gdzie K oznacza sta¬ la a t jest czasem wyzwalania), które mozna zmie- 40 niac w sposób ciagly od charakterystyki dla mini¬ malnego czasu zwloki do charakterystyki dla mak¬ symalnego czasu zwloki przez odpowiednia regula-* cje rezystora regulacyjnego RP1. Rezystor regula¬ cyjny RP1 wplywa na stala K, która równa jest Pt 45 w okreslonym zakresie roboczym pradów przeciaze¬ nia. i Jak juz poprzednio wyjasniono, gdy najwiekszy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 przekracza okreslona wartosc progowa, na która nastawiony 50 jest przy pomocy rezystora regulacyjnego RP2 de¬ tektor poziomu 240, kondensator czasowy 67 rozpo- czyna gromadzenie ladunku pochodzacego od ukla¬ du 200 sterowanego z ukladu 260. Jesli jednakze najwiekszy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 55 zmniejszy sie nastepnie na chwile do wartosci mniejszej niz ta, .na która reaguje detektor pozio¬ mu 240 i pozostaje mniejszy od tejze wartosci, kon¬ densator czasowy C7 zostanie rozladowany przez de¬ tektor poziomu 240 po okreslonym czasie, który za- 60 lezy od obwodu czasowego detektora poziomu 240 i moze byc ustawiony na wartosc nieco wieksza niz pólokres pradu przemiennego plynacego w przewo¬ dzie LI, L2 i L3. Zaklada sie przy tym, ze wsponv niany, wyzej czas do rozladowania kondensatora C7 65 zakonczy sie wczesniej, niz napiecie na kondensato-89 315 37 38 rze C7 osiagnie wartosc dostateczna do. sterowania ukladu sterujacego 270, wyjsciowego detektora po¬ ziomu 610 i ukladu wyjsciowego 600. Rozladowanie kondensatora C7 Uzyskuje sie przez powrót tranzy¬ stora Q9 ukladu sterujacego 280 do stanu nasycenia, co prowadzi do szybkiego rozladowania kondensa¬ tora czasowego C7 pod koniec okreslonego wlasnie okresu.Uklad wyzwalania z krótkim czasem zwloki w po¬ staci blokowej przedstawiony jesit na fig. 1, a bar¬ dziej szczególowo na fig. 2A. Uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 wlaczony jest miedzy uklad li¬ cytacyjny 110 a uklad wyjsciowy 600 w celu reago¬ wania na najwiekszy chwilowy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 i w przypadku, gdy naj¬ wiekszy prad liniowy przekroczy okreslona wartosc progowa, wzbudzenie ukladu wyjsciowego i cewki wyzwalania 36 po okreslonym czasie zwloki, który nie zalezy od tego na ile przekroczona zostala war¬ tosc, na która uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 reaguje rozpoczeciem czasu zwloki. Nalezy pod¬ kreslic, ze uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 moze byc uzyty w polaczeniu z ukladem wyzwala¬ nia z dlugim czasem zwloki 200 i albo z ukladami natychmiastowego wyzwalania 400 i 500, albo tylko z ukladem natychmiastowego wyzwalania 500.Uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 powoduje wzbudzenie ukladu wyjsciowego i cewki wyzwala¬ nia 36 przy okreslonym pradzie, na który uklad wy¬ zwalania z krótka zwloka 300 reaguje i który uza¬ lezniony jest od zakresu pradów przeciazenia, na które reaguje uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 oraz od pradów chwilowych, ma które reaguje uklad natychmiastowego wyzwalania 400 lub uklad natychmiastowego wyzwalania 500.Uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 zawiera detektor poziomu 310 zlozony z tranzystorów p-n-p Q13 i Q15 oraz dzielnik napiecia sterujacy stanem przewodzenia ukladu sterujacego zawierajacego diode D31 o dzialaniu powodujacym przerwanie czasu zwloki, tego samego typu, co pisany juz szcze¬ gólowo detektor poziomu 240 ukladu wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200. Dzielnik .napiecia ukla¬ du wyzwalania z krótka zwloka 300 zawiera rezy¬ stor regulacyjny RP3 i rezystory R26 i R24, które sa polaczone szeregowo i wlaczone miedzy wejsciowy przewód napiecia zmiennego VI ukladu licytacyjne¬ go 110 a dodatni przewód P3. Baza tranzystora Q13 polaczona jest ze wspólnym punktem rezystorów R24 i R26, emiter tranzystora Q13 polaczono z do¬ datnim przewodem PI.Miedzy baze a emiter tranzystora Q13 wlaczono diode D29, która zabezpiecza obwód emiter-baza tranzystora Q13 przed zbyt duzym napieciem wstecz¬ nym ograniczajac maksymalne napiecie wsteczne podawane na zlacze emiter-baza tranzystora Q13 do spadku napiecia na spolaryzowanej w kierunku przewodzenia diodzie D29. Napiecie wejsciowe ukla¬ du wyzwalania z krótka zwloka 300 bedace suma spadków napiec na rezystorze regulacyjnym RF3 i rezystorze R26 jest równe jednokierunkowemu na¬ pieciu na rezystorze Rl, a wiec jest proporcjonalne do najwiekszego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3.Spadek napiecia na przewodzacym zlaczu emiter- -baza tranzystora Q13 kompensuje napiecie wejs¬ ciowe ukladu wyzwalania z krótka zwloka 300 dla spadku napiecia na spolaryzowanej w kierunku przewodzenia diodzie D19 ukladu licytacyjnego 110.Kolektor tranzystora Q13 jest bezposrednio pola¬ czony z baza tranzystora Q15 i wspólnym przewo¬ dem NI przez rezystor obciazenia kolektorowego R29. Emiter tranzystora Q15 jest bezposrednio po¬ laczony z dodatnim przewodem PI, a kolektor tran¬ zystora Q15 polaczony jest ze wspólnym przewodem NI przez rezystor obciazenia kolektorowego R28 oraz z górna okladka kondensatora czasowego C12 ukladu wyzwalania z krótka zwloka przez diode D32.W celu opóznienia powrotu ukladu- wyzwalania z krótka zwloka 300 do stanu spoczynkowego po za¬ konczeniu sie okresu, w którym najwiekszy -chwilo¬ wy prad liniowy plynacy w przewodach Ll, L2 i L3 przekracza okreslona wartosc progowa, na która uklad wyzwalania z krótka zwloka reaguje, usta¬ wiana rezystorem regulacyjnym RP5, miedzy emiter a kolektor tranzystora Q15, lub tez miedzy dodatni przewód PI a górna koncówke rezystora R28 wla¬ czono kondensator Cli.Azeby uzyskac okreslony i staly czas zwloki od wystapienia chwilowego przetezenia, które przekra¬ cza okreslona, ustawiona wartosc, na która uklad wyzwalania z krótka zwloka ma reagowac, do mo¬ mentu, w którym napiecie na kondensatorze C12 spowoduje wprowadzenie tranzystora Q20 ukladu wyjsciowego w stan nasycenia, zastosowano uklad czasowy-zlozony z rezystora i kondensatora. Zawiera on rezystor regulacyjny RP4, rezystor R30 i konden¬ sator czasowy C12, przy czym rezystor regulacyjny RP4 i rezystor R30 polaczone sa szeregowo i wla¬ czone sa miedzy diodami, przewód PI, przewodem 613 i koncówka 612 a górna okladka kondensatora czasowego C12. Górna okladka kondensatora czaso¬ wego C12 jest takze polaczona z baza tranzystora Q20 w ukladzie wyjsciowym 600 przez diode D31, która wTiormalnych warunkach spolaryzowana jest w kierunku zaporowym, przewód TLI i diode D45.Nizsza okladka kondensatora czasowego C12 pola¬ czona jest ze wspólnym przewodem NI. W czasie dzialania ukladu wyzwalania z krótka zwloka 300 napiecie wyjsciowe z ukladu licytacyjnego 110 i na¬ piecie pulsujace VI, które tworza sygnaly wejscio¬ we dla ukladu wyzwalania z krótka zwloka 300 sa niefiltrowane, a wiec napiecie wejsciowe ukladu wy¬ zwalania z krótka zwloka 300 na rezystorze regula¬ cyjnym RP3 i rezystorze R2fr zalezy od chwilowej wartosci najwiekszego pradu liniowego w przewo¬ dach LI, L2 i L3.Dopóki najwiekszy chwilowy prad liniowy w prze¬ wodach LI, L2 i L3 jest mniejszy od okreslonej war¬ tosci, a odpowiednie napiecie na rezystorze Rl jest takze nizsze od okreslonej wartosci, dopóty tranzy¬ stor Ql£ bedzie w stanie nasycenia, poniewaz zla¬ cze emiter-baza tranzystora Q13 jest spolaryzowa¬ ne w kierunku przewodzenia, bo napiecie na prze¬ wodzie PI jest wyzsze niz napiecie na bazie tranzy¬ stora Q13. Najwiekszy chwilowy prad, na który uk¬ lad wyzwalania z krótka'zwloka ma reagowac usta¬ wiany jest przy pomocy rezystora regulacyjnego RP3.Gdy tranzystor Q13 znajduje sie w stanie nasyce- 40 45 50 55 6089 315 40 nia, zlacze emiternbaza tranzystora Q15 jest odciete, a tranzystor Q15 zatkany. Kiedy tranzystor Q&5 jest zatkany, spadek napiecia na rezystorze R28 wynika¬ jacy z pradu kolektora tranzystora Q15 bedzie sto¬ sunkowo maly, a napiecie na katodzie diody D32 bedzie zblizone do potencjalu wspólnego przewodu NI. Dioda D32 spolaryzowana wiec bedzie w kie¬ runku przewodzenia zapobiegajac gromadzeniu sie ladunku na kondensatorze czasowym C12 z dodat¬ niego przewodu PI przez rezystor regulacyjny RP4 i rezystor R30. Poniewaz katoda diody D32 jest na potencjale dodatnim wzgledem wspólnego przewo¬ du NI, dioda D31 bedzie spolaryzowana w kierunku zaporowym, bo napiecie na anodzie diody D31 be¬ dzie równe sumie spadków napiecia na spolaryzo¬ wanej w kierunku przewodzenia diodzie D32 i sto¬ sunkowo niewielkiego spadku napiecia na rezysto¬ rze R28, jesli tylko najwiekszy chwilowy prad linio¬ wy plynacy w przewodach LI, L2 i L3 jest nizszy od wartosci, na która ustawiony jest uklad wyzwa¬ lania z krótka zwloka 300 przy pomocy rezystora regulacyjnego. Dopóki tranzystor Q15 jest zatkany, kondensator Cli, który wlaczony jest miedzy emiter .a kolektor tranzystora Q15 naladuje sie do papiecia równego róznicy napiec przewodów PI i NI po¬ mniejszonej o stosunkowo niewielki spadek napie¬ cia na rezystorze R28.Kiedy najwiekszy chwilowy prad plynacy w prze¬ wodach LI, L2 i L3 przekroczy okreslona wartosc progowa, na która ustawiony jest uklad wyzwala¬ nia z krótka zwloka 300, prad plynacy w dzielniku < napiecia zlozonym z rezystora regulacyjnego RP3 i rezystorów R26 i R24 bedzie powiekszal sie do chwili, w której napiecie na bazie tranzystora Q13 powiekszy sie w kierunku dodatnim tak, ze zlacze emiter-baza Q13 zostanie spolaryzowane w kierun¬ ku zaporowym, a tranzystor Q13 wejdzie w stan odciecia. Gdy tranzystor Q13 wejdzie w stan zatka¬ nia, prad kolektora tego tranzystora zmniejszy sie do pomijalnej wartosci i prad, który plynal przez rezystor R29 bedzie teraz plynal z dodatniego prze¬ wodu PI przez zlacze emiter-baza tranzystora. Q15 wprowadzajac go w stan nasycenia.Gdy tranzystor Q15 zostanie wprowadzony w stan nasycenia^ prad kolektora tego tranzystora powiek¬ szy sie i spowoduje zwiekszony spadek napiecia na rezystorze R28. Napiecie na katodzie diody D32 be¬ dzie teraz dostateczne do spolaryzowania jej w kie- runu zaporowym i zezwolenia kondensatorowi cza¬ sowemu C12 na rozpoczecie gromadzenia ladunku z przewodu dodatniego przez rezystor regulacyjny RP4 i rezystor R30. Zakladajac, ze stan przeciaze¬ nia, na który ustawiono uklad wyzwalania z krót¬ kim czasem zwloki 300, trwa przez okreslony czas zwloki uzalezniony od ustawienia rezystora regula¬ cyjnego RP4 oraz wartosci rezystora R30 i konden¬ satora C12, a takze wartosci stabilizowanego poten¬ cjalu przewodu PI, napiecie na górnej okladce kon¬ densatora C12 stanie sie wystarczajace do spolaryzo¬ wania diody D31 w kierunku przewodzenia. Gdy dio¬ da D31 zostanie spolaryzowana w kierunku przewo¬ dzenia, prad plynacy z przewodu PI przez rezystor regulacyjny RP4 i rezystor R30 wysteruje, przez dio¬ de D31 przewód TLI i diode D45, zlacze baza-emi^ ter tranzystora Q20 ukladu wyjsciowego 600 wymu¬ szajac poprzez tranzystory Q20 i Q23 oraz detektor poziomu 610 stan przewodzenia prostownika stero¬ wanego Q26 ukladu wyjsciowego 600, wzbudzenie cewki wyzwalania 36 wylacznika CB oraz otwarcia wylacznika CB.Kiedy tranzystor Q15 w odpowiedzi na najwiekszy chwilowy prad w przewodach LI, L2 i L3, wejdzie w stan nasycenia, kondensator Cli rozladowuje sie szybko przez obwód kolektor-emiter tranzystora Q15. Jesli najwiekszy chwilowy prad w przewodach LI, L2 i L3 przekracza okreslona wartosc, na która ustawiony jest rezystorem regulacyjnym RP3 uklad wyzwalania z krótka zwloka 300, po czym na chwi¬ le maleje ponizej tej okreslonej wartosci, tranzy¬ stor Q13 powraca natychmiast do stanu nasycenia, a tranzystor Q15 natychmiast wchodzi w stan zatka¬ nia. Kondensator Cli zaczyna wtedy ladowac, sie z napiecia miedzy przewodami PI. i NI przez re¬ zystor R28. W czasie ladowania sie kondensatora Cli, napiecie na rezystorze R28 stopniowo maleje do momentu, w którym napiecie na katodzie diody D32 zmaleje wystarczajaco, by dioda D32 zaczela przewodzic. Spowoduje to szybkie rozladowanie kondensatora czasowego C12, jesli tylko czas zwloki dostarczany przez uklad wyzwalania z krótkim cza¬ sem zwloki 300 jeszcze sie nie zakonczyl.Jesli po rozpoczeciu przez najwiekszy prad chwi¬ lowy w przewodach LI, L2 i L3 dzialania ukladu wyzwalania z krótka zwloka 300, najwiekszy chwi¬ lowy prad plynacy w przewodach LI, L2 i L3 zma¬ leje ponizej wartosci niezbednej do zadzialania ukla¬ du wyzwalania z krótka zwloka 300 do stanu spo¬ czynkowego zostanie opózniony na okres czasu okreslony wartosciami kondensatora Cli i rezysto¬ ra R28 oraz napieciem miedzy przewodami PI i NI.Czas ten moze byc nieco dluzszy niz pólokres pra¬ du przemiennego plynacego w przewodach LI, L2 i L3, podobnie jak w detektorze poziomu 240 ukla¬ du .wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200.Gdy najwiekszy chwilowy prad w przewodach li¬ niowych LI, L& i L3 przekroczy wartosc, na która ustawiony jest uklad wyzwalania z krótka zwloka 300, po czym zmaleje na okres krótszy niz czas opóznienia powrotu ukladu wyzwalania z krótka zwloka 300 do stanu spoczynkowego, gromadzenie ladunku na kondensatorze czasowym C12 bedzie kontynuowane w sposób rtjeprzerwany. Nalezy za¬ znaczyc, ze calkowity czas zwloki dostarczany przez uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 nie zalezy od wielkosci najwiekszego chwilowego pradu linio¬ wego w przewodach LI, L2 i L3, bo wartosc pradu, na która reaguje uklad wyzwalania z krótka zwlo¬ ka 300 ustawiana jest rezystorem regulacyjnym RP3, a wartosc czasu zwloki dostarczanego przez uklad ustawiana jest rezystorem regulacyjnym RP4 Uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 okresla, poprzez chwilowy prad, na który ma reagowac, gór¬ na granice zakresu przetezen, na które reaguje uk¬ lad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200, bo gdy najwiekszy chwilowy prad liniowy w przewo¬ dach LI, L2 a L3 przekroczy wartosc, na która usta¬ wiony jest uklad wyzwalania z krótka zwloka 300, uklad wyjsciowy 600 wzbudzi cewke wyzwalania 36 po okreslonym czasie zwloki, zwykle krótszym niz czas zwloki okreslony przez uklad wyzwalania 40 45 50 55 6041 89 315 42 z dlugim czasem zwloki 200. Nalezy takze podkre* slic, ze powrót ukladu wyzwalania z krótka zwloka 300 do stanu spoczynkowego uzyskiwany jest przez rozladowanie kondensatora C12 przez diode D32 i rezystor R28 do wspólnego przewodu NI, a nie przy uzyciu ukladu sterujacego podobnego do ukla¬ du 280 detektora poziomu 240 wchodzacego w sklad ukladu wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200.Uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 moze byc ustawiany na ten sam lub wyzszy prad chwilowy, z uwagi na róznice w charakterystykach pradowo- -czasowych tego ukladu i ukladu natychmiastowe¬ go wyzwalania 400. Górna koncówka rezystora re¬ gulacyjnego RP4 ukladu wyzwalania z krótka zwlo¬ ka 300 polaczona jest ze stabilizowanym potencja¬ lem przewodu PI przez przewód 613 i koncówka 612, azeby zapewnic staly czas zwloki dostarczany przez uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 okre¬ slony tylko ustawieniem rezystora regulacyjnego RP4. iPierwszy uklad natychmiastowego wyzwalania 400 przedstawiony jest w postaci blokowej na flig. 1, a bardziej szczególowo .na fig. 2B. Uklad ten wlaczo¬ ny jest miedzy uklad licytacyjny 110 wejsciowego ukladu zasilania 100, a ul^ad wyjsciowy 600 w celu wzbudzenia cewki wyzwalania 36 wylacznika CB, gdy najwiekszy chwilowy prad liniowy plynacy w przewodach LI, L2 i L3 przekroczy okreslona war¬ tosc progowa bez zadnego celowo wprowadzonego czasu zwloki.Uklad natychmiastowego wyzwalania 400, przed¬ stawiony na fig. 2B, zawiera tranzystor p-n-p Q16 i dzielnik napiecia zlozony z rezystora regulacyjne¬ go RP5, rezystora R31 i rezystora R33, które pola¬ czone sa szeregowo i wlaczone miedzy przewód pul¬ sujacego napiecia VI ukladu licytacyjnego 110, a do¬ datni przewód P3. Emiter tranzystora Q16 polaczo¬ ny jest wspólnym punktem rezystorów R31 i R33, a baza tranzystora Q16 polaczona jest z.dodatnim przewodem P2 tak, by spadek napiecia na spolary¬ zowanych w kierunku przewodzenia diodach Dl7 i D18 wejsciowego ukladu zasilania 100 kompenso¬ wal napiecie wejscia ukladu natychmiastowego wy¬ zwalania 400 dla spadku napiecia na przewodzacej diodzie D19 i spadku napiecia na spolaryzowanym w kierunku przewodzenia zlacza emiter-baza tran¬ zystora Q16 w czasie dzialania ukladu wyzwalania z natychmiastowego 400. Miedzy emiter a baze tran¬ zystora Q16 wlaczona jest dioda D33 zabezpieczaja¬ ca zlacza emiter-baza tranzystora Q16 przed zbyt duzym napieciem wstecznym, która ogranicza to na¬ piecie do spadku napiecia na diodzie spolaryzowa¬ nej w kierunku przewodzenia. Kolektor tranzystora Q16 jest polaczony ze wspólnym przewodem NI przez rezystor obciazenia kolektorowego R32. Wyjs¬ cie ukladu natychmiastowego wyzwalania z kolek¬ tora tranzystora Q16 polaczone jest z baza tranzy¬ stora Q20 ukladu wyjsciowego 600 przez diode sepa¬ rujaca D35, której anoda polaczona jest z kolektorem tranzystora Q16, a katoda polaczona jest z baza tranzystora Q20 przez przewód TLI i diode D45.Równolegle do rezystora R32, miedzy kolektor tranzystora Q16 a wspólny przewód NI wlaczony jest kondensator €14, który zapewnia okreslony sto¬ pien tlumienia zaklócen w czasie dzialania ukladu natychmiastowego wyzwalania 400 do wspólnego przewodu NI jesli wystepuja na nim przepiecia, które moga sie zdarzyc w czasie dzialania calego urzadzenia zabezpieczajacego przedstawionego na fig. 1. Kondensator ten dostarcza takze impuls pra¬ du rozladowania dla ukladu wyjsciowego 600 w czasie dzialania Wkladu natychmiastowego wyzwa-, . lania 400 i zapewnia, ze tranzystory Q20 i Q23 wpro¬ wadzone zostaja w stan nasycenia a prostownik ste* rowany Q26 wprowadzony zostaje w stan przewo¬ dzenia wzbudzajac cewke 36 w czasie dzialania ukladu zabezpieczajacego przedstawionego na fig. 1.W czasie dzialania ukladu natychmiastowego wy¬ zwalania 400, baza tranzystora Q16 znajduje sie na stabilizowanym potencjale dodatniego przewodu P2.Napiecie na emiterze tranzystora Q16 jest proporcjo¬ nalne do jednokierunkowego napiecia na rezystorze Rl, wiec takze do najwiekszego chwilowego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3. Napiecie na emiterze tranzystora Q16 jest równe napieciu do¬ datkowego przewodu P3 plus spadek napiecia na rezystorze R33, który czesciowo zalezy od ustawienia rezystora regulacyjnego RP5. Dopóki najwiekszy chwilowy prad liniowy plynacy w przewodach LI, L2 i L3 jest mniejszy od Okreslonej wartosci progo¬ wej, zlacze emiter-baza tranzystora Q16 spolaryzo¬ wane jest zaporowo, a tranzystor Q16 znajduje sie w stanie zatkania. Gdy tranzystor Q16 jest zaiJkany, przeplyw pradu przez rezystor R32, i obwód emiter- -kolektor tranzystora Q16 jest pomijamy, a poten¬ cjal anody diody D35 jest zblizony do potencjalu wspólnego przewodu NI, dioda D35 jest wiec, z uwa¬ gi na potencjal jej katody, spolaryzowana w kierun¬ ku zaporowym.Gdy najwiekszy chwilowy prad liniowy w jednym z przewodów LI, L2 i L3 przekroczy okreslona war¬ tosc, na która nastawiony jest uklad natychmiasto¬ wego wyzwalania przy pomocy rezystora regulacyj¬ nego RP5, a odpowiadajace mu napiecie na rezy¬ storze Rl przekroczy okreslona wartosc na emiterze tranzystora Q16, powiekszy sie w kierunku dodatnim dostatecznie, nastapi spolaryzowanie zlacza emiter- -baza tranzystora Q16 w kierunku przewodzenia i wprowadzenie tranzystora Q16 w stan nasycenia.Na skutek zwiekszonego pradu kolektora tranzysto¬ ra Q16, rosnie spadek napiecia na rezystorze R32 powodujac przewodzenie diody D35 i przeplyw pra¬ du z wyjscia ukladu natychmiastowego wyzwalania 400, którym jest kolektor tranzystora Q16 przez dio¬ de D35, przewód TLI i diode D45 do obwodu emi¬ ter-baza tranzystora Q20* wysterowanie ukladu wyjsciowego 600, wprowadzenie sterowanego pro¬ stownika Q26 w stan przewodzenia i wzbudzenie cewki wyzwalania 36. Wzbudzenie cewki wyzwala¬ nia 36 na skutek przekroczenia przez najwiekszy chwilowy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 okreslonej wartosci, na która nastawiony jest rezy¬ stor regulacyjny RP5, nastepuje w sposób natych¬ miastowy bez zadnego celowo wprowadzonego czasu zwloki.Ustawienie ukladu natychmiastowego wyzwalania 400 okresla górna granice zakresu pradów przecia¬ zenia, na które reaguje uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200, bo gdy najwiekszy chwilowy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 przekroczy 40 45 50 55 60*3 okreslona wartosc, na która reaguje uklad natych¬ miastowego wyzwalania,- nastapi natychmiastowe wzbudzenie cewki wyzwalania 36 wylacznika CB okreslone charaikteiystyfcamd roboczymi ukladu na¬ tychmiastowego wyzwalania 400 bez zadnego celowo wprowadzonego czasu zwloki poprzedzajacego wzbudzenie cewki wyzwalania 36. Wzbudzenie cew¬ ki wyzwalania 36 przez uklad wyzwalania z dlugim t czasem zwloki 200 i przez uklad natychmiastowego wyzwalania 400 przebiega niezaleznie albo po okres¬ lonym czasie zwloki zaleznym odiwrotnie proporcjo¬ nalnie od kwadratu przetezenia w przypadku ukla¬ du wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 lub tez w sposób natychmiastowy po zadzialaniu ukladu natychmiastowego wyzwalania 400.Gdy urzadzenie zawfiera tez uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 po okreslonym czasie zwloki, jesli przetezenie przekracza wartosc, na która na¬ stawiony zostal uklad wyzwalania z krótka zwloka 300. W tych zastosowaniach, w których maksymal¬ ny czas zwloki wymagany w ukladzie wyzwalania z wzglednie dlugim czasem zwloki jest stosunkowo niedoizy, na przyklad 10 sekrund lub mniej, wymaga¬ ne wymiary kondensatora C7 moga okazac sie takie, ze u&lad 260 nie jest niezbedny w celu ogranicze¬ nia rozmiarów kondensatora C7 i mozna go pomi¬ nac* W takim zmodyfikowanym rozwiazaniu wyna¬ lazku, wyjsciowy prad 10 z ukladu 220B moze byc przylozony bezposrednio do kondensatora C7 jesli pozwala na to dzialanie detektora poziomu 240.W iTOZwiajzaniu, w którym pomija sie uklad 260 prad ladowania kondensatora C7 nie bedzie mial postaci impulsów, lecz bedzie to prad ciagly.Drugi uklad natychmiastowego wyzwalania 500, przedstawiony blokowo na fig. 1, a bardziej szcze¬ gólowo na fig. 2B, znajduje zastosowanie tam, gdzie wymagany jest tylko uklad wyzwalania z dlugim czasem zwloki i uklad wyzwalania z krótka zwloka, natomiast uklad natychmiastowego wyzwalania 400 nie jest pozadany. Podstawowa róznica miedzy dru¬ gim ukladem natychmiastowego wyzwalania 500, a pierwszym ukladem wyzwalania 400 jest taka, ze drugi uklad natychmiastowego wyzwalania 500 dzia¬ la jedynie w pewnych stanach roboczych wylacz¬ nika CB i przeciwnie, dzialanie jego jest zablokowa¬ ne lub wstrzymywane w sposób dalej opisany, gdy tylko dziala uklad wyzwalania natychmiastowego 400 w kazdym stanie roboczym wylacznika CB, za wyjatkiem, oczywiscie stanu w którym jest on ot¬ warty. Drugi uklad natychmiastowego wyzwalania .500 wlaczony jest miedzy uklad licytacyjny 110 a uklad wyjsciowy 600 w celu reagowania na naj¬ wiekszy chwilowy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3, gdy prad ten przekracza okreslona wartosc progowa równa maksymalnemu pradowi przy któ¬ rym urzadzenia i mechanizmy wylacznika CB sa zdolne do zamkniecia i podtrzymania styków linio¬ wych BC1, BC2 i BC3, oraz w celu wysterowania ukladu wyjsciowego 600 i natychmiastowego wzbu¬ dzenia cewiki wyzwalania 36, jesli pozwala na to wspólpracujacy obwód czasowy lub blokujacy 520 w pewnych stanach roboczych wylacznika CB, i uk¬ ladu czasowego lub blokujacego 520, który blokuje detektor poziomu 510 dla pewnych stanów robo¬ czych wylacznika CB. 315 44 Dzielnik napiecia ukladu natychmiastowego wy¬ zwalania 500 sklada sie z polaczonych szeregowo rezystorów R36, I&37 i R38, które wlaczone sa mie¬ dzy wyjsciowy przewód zmiennego napiecia V2 pradowego ukladu licytacyjnego 110, a wspólny przewód NI. Anoda diody D38, która w normalnych warunkach spolaryzowana jest w kierunku zaporo¬ wym, polaczona jest ze wspólnym punktem rezysto¬ rów R37 i R38, a katoda wspomnianej diody pola- i° czona jest z baza tranzystora Q20 ukladu wyjscio¬ wego 600 przez przewód TLI i diode D45. Miedzy anode diody D38, a wspólny przewód NI wlaczony jest kondensator 016, równolegle do rezystora R38, który tlumi zaklócenia w czasie dzialania ukladu natychmiastowego wyzwalania 500, skierowujac wyjscie ukladu natychmiastowego wyzwalania 500 do wspólnego przewodu NI, kiedy podlega ono przejsciowym przepieciom wystepujacym w czasie dzialania urzadzenia zabezpieczajacego przedstawio- nego na fig. 1.Kondensator C16 daje takze impuls pradu rozla¬ dowania dla ukladu wyjsciowego 600 wprowadzaja¬ cy tranzystory Q20 i Q23 w stan nasycenia a stero¬ wany prostownik Q26 w stan przewodzenia, co po- woduje wzbudzenie cewfti wyzwalania 36 w czasie dzialania urzadzenia zabezpieczajacego z fig. 1. Mie¬ dzy wspólny punkt rezystorów R36 i R37, a dodatni przewód PI wlaczona jest dioda D37 przydatna w czasie dzialania ukladu blokujacego 520 w pewnych warunkach roboczych.Dzialanie detektora poziomu 510 ukladu natycfi- miastowego wyzwalania 500 przedstawia sie na¬ stepujaco: Detektor poziomu 510 nie jest poczatkowo zabloko- wany za pomoca ukladu blokujacego 520. Wobec tego dioda D38, na skutek potencjalu przykladane¬ go do jej katody z przewodu TLI, znajduje sie w stanie zatkania. Napiecie na anodzie diody D38 jest proporcjonalne do jednokierunkowego napiecia na 40 rezystorze Rl, a wiec takze do najwiekszego chwi¬ lowego pradu liniowego w przewodach LI, L2 i L3 reprezentowanego przez jednokierunkowe napiecie na przewodzie V2, które jest niefiltrowane i przykla¬ dane jest na szeregowy obwód zlozony z rezystorów 45 R36, R37 i R38. Napiecie na anodzie diody D38 jest równe napieciu na górnej koncówce rezystora R38, a wiec takze jest równe napieciu na rezystorze R38 wzgledern wspólnego przewodu NI. Dopóki chwilo¬ wy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 jest nizszy od okreslonej wartosci równej maksymalne- 50 mu pradowi, przy którym urzadzenia i mechaniz¬ my wylacznika CB sa zdolne do zamkniecia i pod¬ trzymania styków liniowych BOI, BC2 i BC3, do¬ póty dioda D38 jest spolaryzowana zaporowo, a wiec 55 jest zatkana.Jesli w tak okreslonym stanie roboczym najwie¬ kszy chwilowy prad liniowy plynacy w jednym z przewodów LI, L2 i L3 przekroczy okreslona wy¬ zej wartosc, na która detektor poziomu 510 reaguje 60 w wyniku doboru wzglednych wartosci rezystancji rezystorów R36, R37 i R38 oraz napiecie na rezysto¬ rze Rl przekroczy okreslona wartosc, napiecie na anodzie diody D38 powiekszy sie w kierunku dodat¬ nim polaryzujac diode D38 w kierunku przewodze¬ nia. Kiedy dioda D38 przewodzi, z przewodu V2, przez89 315 45 4* rezystory R36, R37 diode D38, przewód TLI i diode D45 plynie prad bazy do tranzystora Q20 ukladu wyjsciowego 600 wprowadzajac tranzystor Q20 w stan nasycenia i wysterowaniac uklad wyjsciowy 600 w celu wzbudzenia cewki wyzwalania 36 wylacz¬ nika OB. Kiedy najwtiekszy, chwilowy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 przekracza okreslona i stala wartosc, na która reaguje detektor poziomu 510 ukladu natychmiastowego wyzwalania 500, uk¬ lad 500 powoduje wzbudzenie cewki wyzwalania 36 w sposób natychmiastowy bez wprowadzania w spo¬ sób celowy czasu zwloki.Uklad blokujacy lub czasowy 520 wlaczony jest, miedzy wejsciowy uklad zasilania 100 a detektor poziomu 510 ukladu natychmiastowego wyzwalania 500 w celu reagowania na prad w przewodach linio¬ wych LI, L2 i L3 plynacy takze w stykach wylacz¬ nika CB: BC1, BC2 i BC3 i zablokowania detektora poziomu 510, by nie wysterowal ukladu wyjsciowe¬ go 660, Me wzbudzil cewki wyzwalania 36, gdy sty¬ ki BOI, BC2 i BC3 sa zamkniete i podtrzymane przez mechanizm wylacznika CB, po okreslonym i stalym czasie zwloM.Uklad czasowy lub blokujacy 520 zawiera tranzy¬ stor n-p-n Q17 oraz obwód czasowy zlozony z re¬ zystora R34 i kondensatora C15 polaczonego szere¬ gowo i wlaczonych miedzy dodatni przewód PI, a wspólny przewód NI. Obecnosc potencjalów na dodatnich przewodach PI, P2 i P3 zalezy od prze¬ plywu pradu w przewodach liniowych LI, L2 i L3, który plynie takze przez styki BC1, BC2 i BC3 wy¬ lacznika CB jesli tylko wspomniane styki sa zamk¬ niete. Górna okladka kondensatora czasowego C15 jest takze polaczona z baza tranzystora Q17, a re¬ zystor R35 dolaczony jest równolegle do kondensa¬ tora C15 w celu rozladowania kondensatora C15 w pewnych warunkach roboczych ukladu blokujacego 520. Emiter tranzystora Q17 polaczony jest bezpo¬ srednio ze wspólnym przewodem NI, a kolektor tranzystora Q17 detektora poziomu 510 z anoda dio¬ dy D38.Dzialanie ukladu blokujacego 520 przedstawia sie nastepujaco: Poczatkowo styki liniowe BC1, BC2 i BC wylacznika CB, (przedstawione w polozeniu zamknietym na fig. l).sa otwarte i w przewodach liniowych LI, L2 i L3 zabezpieczanej sieci elektrycz¬ nej lub systemu nie plynie zaden prad. Kiedy urza¬ dzenie wykonawcze wylacznika CB spowoduje zam¬ kniecie styków liniowych BC1, BC2 i BC$, prze¬ wodami liniowymi LI, L2 i L3 poplyna prady, a na dodatnim przewodzie PI pojawi sie potencjal za¬ lezny od wielkosci pradów liniowych we wspom¬ nianych przewodach liniowych, które moga byc wy¬ razone ulamkiem lub procentem znamionowego pra¬ du ciaglego w wylaczniku CB. Przed pojawieniem sie potencjalu na dodatnim przewodzie PI, konden¬ sator C15 jest prawie calkowicie rozladowany na skutek obecnosci rezystora rozladowujacego R35.Tranzystor Q17 jest zatem, bezposrednio po wlacze¬ niu styków liniowych BC1, BC2 i BC3, w stanie zatkania na skutek braku dostatecznego napiecia miedzy baza a emiterem wspomnianego tranzystora, które wysterowaloby tranzystor Q17 pradem bazy i wprowadzilo go w stan nasycenia. Poniewaz tran¬ zystor Q17 jest poczatkowo zalikany, uklad blokuja¬ cy 520 nie ma istotnego wplywu na dzialanie detek¬ tora poziomu 510.Po zamknieciu styków BC1, BC2 i BC3 wylacz¬ nika CB na dodatnim przewodzie PI pojawi sie po- s tencjal zalezny od wielkosci pradów liniowych w przewodach LI, L2 i L3, który stanowi pewien pro¬ cent lub ulamek napiecia odpowiadajacego znamion nowemu pradowi ciaglemu wylacznika CB, Kon¬ densator C15 zacznie sie wtedy ladowac na skutek w pojawiania sie napiecia (wystepujacego miedzy prze¬ wodami PI i NI. Jesli w przewodach LI, L2 i L3 plynie prad, to przy zalozeniu, ze potencjal dodat¬ niego przewodu PI jest nie mniejszy od pewnej okreslonej wartosci minimalnej, napiecie na kon- densatorze C15 bedzie stopniowo powiekszac sie do momentu, w którym napiecie na bazie tranzystora Q17 jest dostateczne do spolaryzowania zlacza emi- ter-baza tranzystora Q17 w kierunku przewodzenia i wprowadzenia tranzystora Q17 w stan nasycenia.Poniewaz emiter tranzystora Q17 jest polaczony ze wspólnym przewodem Nl, potencjal bazy tranzy¬ stora zlacze baza-emiter tranzystora Q17 i wprowadzenia tranzystora |Q17 w stan nasycenia wynosi okolo plus 0,6 wolta wzgledem potencjalu emitera wspomnia¬ nego tranzystora lub tez potencjalu wspólnego prze¬ wodu NI.Przy zalozeniu ze wartosci rezystancji rezystorów R34 i R35 sa równe, uprzednio ustalona wartosc po- tencjalu PI niezbedna do stopniowego ladowania sie kondensatora C15, po okreslonym czasie zwloki, do napiecia dostatecznego do spolaryzowania zlacza baza-emiter tranzystora Q17 w kierunku przewodze¬ nia i wprowadzenia tranzystora Q17 w stan nasy- cenia, wynosi okolo 1 do 2 woltów i jest dodatnia wzgledem potencjalu wspólnego przewodu NI. Na¬ piecie na przewodzie PI moze byc jedynie ulamitóiem normalnego potencjalu stabilizowanego na przewo¬ dzie PI w czasie normalnego dzialania ukladu za- 40 bezpieczajacego z fig. 1. Ustalono, ze odpowiednie poziomy pradów liniowych w przewodach Li, L2 i L3 niezbedne do uzyskania minimalnego poten¬ cjalu na przewodzie PI stanowia 5% lub nawet 2% znamionowego pradu ciaglego wylacznika CB, a w 45 kazdym razie stanowia mniej niz jedna dziesiata wartosci znamionowego pradu ciaglego wylacznika CB.Gdy tranzystor Q17 zostanie wprowadzony w stan nasycenia, prad bazy, który móglby plynac z prze- 50 wodu o pulsujacym napieciu V2 przez rezystory R36 i R37 oraz diody D38 i D45 do obwodu baza-emiter tranzystora Q20 ukladu wyjsciowego 600, zostanie skierowany zamiast dioda D38, do obwodu kolektor- -emiter tranzystora Q17 i wspólnego przewodu NI, 55 powodujac zablokowanie detektora poziomu 510 ukladu natychmiastowego wyzwalania 500. Po zamk¬ nieciu i podtrzymaniu styków BC1, BC2 i BC3 wy¬ lacznika CB, kiedy na dodatnim przewodzie PI po¬ jawi sie okreslony potencjal, uklad blokujacy 520 zablokuje dzialanie detektora poziomu 510 ukladu natychmiastowego wyzwalania 500 na okreslony czas zwloki zalezny od wartosci rezystancji rezysto¬ ra R34, kondensatora C15 i potencjalu przewodu PI wzgledem potencjalu wspólnego przewodu NI, Po 65 zablokowaniu detektora poziomu 510 przez uklad 6047 blokujacy 520 uklad natychmiastowego wyzwalania 500 nie bedzie zdolny do wysterowania ukladw-wyjs^ ciowego 600 i wzbudzenia cewki wyzwalania 36 w odpowiedzi na najwiekszy prad Mniowy w przewo¬ dach LI, L2 i L3 przekraczajacy okreslona wartosc, na która w innym wypadku detektor poziomu po¬ winien zareagowac.Nalezy podkreslic, ze okreslony czas zwloki do¬ starczany przez uklad blokujacy 520 jest dostatecz¬ ny, by umozliwic ukladowi wykonawczemu i me- chaniizmoiwi wylacznika OB zamkniecie i podtrzy¬ manie styków RC1, RC2 i BC3 przed zablokowaniem detektora poziomu 510 ukladu natychmiastowego wyzwalania 500. W typowych zastosowaniach, czas zwloka okreslany przez uklad blokujacy 520 moze wynosic od 3 do 8 cykli pradu przemiennego plyna¬ cego w przewodach LI, L2 i L3 i stykach BC1, BC2 i BC3.Po wprowadzeniu tranzystora Q17 w stan nasyce¬ nia w opisany wyzej sposób, ale przed pojawieniem sie wlasciwych, stabilizowanych potencjalów na przewodach PI, P2 i P3 urzadzenia zabezpieczaja¬ cego przedstawionego na fig. 1, zdolnosc tranzysto¬ ra Q17 do przejecia odpowiedniej wartosci prado¬ wej takiej, by napiecie wspólnego punktu rezysto¬ rów R37 i R38 nie przekroczylo wartosci, która po¬ laryzuje diode D38 w kierunku przewodzenia, jest ograniczona w przypadku bardzo duzych pradów liniowych w przewodach LI, L2 i L3. Nawet gdy tranzystor Q17 zostanie wprowadzony w stan nasy¬ cenia, ale przed osiagnieciem odpowiednich, stabili¬ zowanych potencjalów na przewodach;PI, P2 i P3, jesli nie ma w ukladzie zadnych srodków zabezpie¬ czajacych przed wprowadzeniem diody D38 w stan przewodzenia, bardzo duze prady liniowe w prze¬ wodach LI, L2 i L3, na przyklad dwanascie razy wieksze od znamionowego pradu ciaglego wylacz¬ nika OB, moga przerwac akcje zwierajaca tranzy¬ stora Q17 i spolaryzowac w kierunku przewodzenia diode R38 powodujac wyzwolenie wylacznika CB.Zadaniem rezystora R37 i diody D37 jest zapobie¬ ganie takiemu niewlasciwemu dzialaniu urzadzenia zabezpieczajacego przedstawionego na fig. 1.Jesli po wprowadzeniu tranzystora Q17 w stan na¬ sycenia w przewodach LI, L2 i L3 poplynie bardzo duzy prad liniowy, a na przewodach PI, P2 i P3 nie pojawia sie jeszcze potencjaly stabilizowane, czesc pradu plynacego przez rezystor R36 z przewo¬ du pulsujacego napiecia V2 skierowana zostanie przez diode D37 do dodatniego przewodu PI z po¬ minieciem rezystora R38. Poniewaz prad ten omija rezystor R38, dioda D38 zostanie zabezpieczona przed spolaryzowaniem w kierunku przewodzenia na skutek wzrostu napiecia na jej anodzie, a uklad wyjsciowy 600 przed niewlasciwym dzialaniem. Kie¬ dy na przewodach PI, P2 i P3 pojawia sie normal¬ ne, stabilizowane potencjaly, prad bazy tranzysto¬ ra Q17 powiekszy sie, powodujac polepszenie sie wlasnosci zwierajacych tranzystora Q17 i zdolnosci absorbowania pradu przez obwód kolektor-emiter tego tranzystora. Nalezy zaznaczyc, ze gdy prady li¬ niowe w przewodach LI, L2 i L3 sa nizsze od war¬ tosci, dla której dziala uklad zawierajacy diode D37, napiecie na górnej koncowe rezystora R38 odpo- 315 48 wiednio rosnie luib maleje jesli tranzystor Q17 nie zostal jeszcze wprowadzony w stan nasycenia.W czasie dzialania ukladu natychmiastowego wy¬ zwalania 500, kiedy styki BOI, BC2 i BC3 zamyka- ne sa przez urzadzenie wykonawcze wylacznika CB, do polozenia przedstawionego na fig. 1, jesli naj¬ wiekszy chwilowy prad liniowy plynacy w przewo¬ dach LI, L2 i L3 przekracza wartosc równa maksy- malnemu pradowi, przy którym urzadzenie wyko- !o nawcze wylacznika OB moze zamknac i podtrzy¬ mac wspomniane styki, detektor poziomu 510 ukla¬ du natychmiastowego wyzwalania 500 wysteruje uklad wyjsciowy 600 urzadzenia zabezpieczajacego przedstawionego na fig. 1, powodujac wzbudzenie cewki wyzwalania 36, co zapobiegnie zalaczeniu wy¬ lacznika CB przy pradzie przekraczajacym okreslo¬ na wartosc. Jesli jednakze urzadzenie wykonawcze wylacznika CB zamknie i podtrzyma styki ILritowe BC1, BC2 i BC3, uklad blokujacy 520 beóMe dzialal w sposób wyzej opisany powodujac, po Okreslonym czasie zwloki, zablokowania detektora poziomu 510 ukladu natychmiastowego wyzwalania 500, który nie bedzie mial juz zadnego wplywu na dalsze dzia¬ lanie urzadzenia zabezpieczajacego przedstawionego na fig. 1. Nalezy zatem podkreslic, ze po zamknie¬ ciu i podtrzymaniu styków liniowych BC1, BC2 i BC3 wylacznika CB, urzadzenie wykonawcze wylacznika CB moze byc zdolne do utrzymywania wspomnia¬ nych styków liniowych w polozeniu zamknietym, przynajmniej przez stosunkowo krótki okres czasu, przy stosunkowo wiekszym pradzie chwilowym.Uklad wyzwalania z krótka zwloka 300 moze za¬ tem zostac ustawiony na stosunkowo wiekszy prad niz detektor poziomu 510 ukladu natychmiastowego wyzwalania 500, co czyni wylacznik CB przydatnym w systemach zasilania dopuszczajacych prad zwar¬ cia wiekszy w stosunku do pradu, przy którym wy¬ lacznik CB jest zdolny do zamkniecia i podtrzyma¬ nia styków liniowych BC1, BC2 i BC3. Poniewaz 40 urzadzenie zabezpieczajace przedstawione na fig. 1, rozróznia polozenie Otwarte wylacznika CB od po¬ lozenia zamknietego, mozna przy pomocy ukladu natychmiastowego wyzwalania 500, modyfikowac charakterystyki robocze urzadzenia zabezpieczaja- 45 cego na pograniczu stanu zamknietego \ otwartego wylacznika CB uwzgledniajac mozliwosci wylacz¬ nika CB.Uklad wyzwalania dla pradu zerowego 700 jest przedstawiony blokowo na fig. 1, a bardziej szcze- 50 gólowo na fig. 2A i 2B. Uklad wyzwalania dla pradu zerowego 700 wlaczony jest miedzy transformator pradu zerowego T4 z ukladem licytacyjnym 110, a uklad wyjsciowy 600 w celu wzbudzenia cewki wyzwalania 36 wylacznika CB wtedy, gdy wielkosc 55 pradu zerowego wykrywanego przy pomocy trans¬ formatora T4 przekracza,, w pierwszym stanie robo^ czym, okreslona wartosc .progowa, przy najwiekszym chwilowym pradzie liniowym w przewodach LI, L2 i L3 nizszym od okreslonej wartosci. Wzbudzenie 60 cewki wyzwalania 36 nastepuje.po okreslonym, sta¬ lym czasie zwloki liczonym od momentu, w którym prad zerowy przekroczy okreslona wartosc do mo¬ mentu wyzwolenia cewki wyzwolenia 36 wylaczni¬ ka CB. W czasie drugiego stanu roboczego, gdy naj- fl5 wiekszy chwilowy prad liniowy w przewodach LI,49 89 315 50 L2 i L3 wykrywany przez uklad licytacyjny 110 przekracza okreslona wartosc progowa, uklad wy¬ zwalania dla pradu zerowego 70Q wysterowuje uk¬ lad wyjsciowy 600 i wzbudza cewke wyzwalania 36 wylacznika CB w przypadku przekroczenia wartosci pradu zerowego w zabezpieczanym systemie, która zalezy od najwiekszego chwilowego pradu liniowego we wspomnianych przewodach. Wzbudzenie cewki wyzwalania 36 nastepuje po okreslonym, stalym czasie zwloki liczonym od momentu przekroczenia przez prad zerowy odpowiedniej wartosci do mo¬ mentu wzbudzenia cewki wyzwalania 36 wylaczni¬ ka CB.Przemienny wyjsciowy prad zerowy (fig. 1) z transformatora pradu zerowego T4 pojawia sie na koncówkach 142 i 144 stanowiacych konce uzwoje¬ nia wtórnego transformatora T4 i podawany jest na wejsciowe koncówki pelnookresowego prostownika mostkowego 80 zlozonego z diod prostowniczych, co widac najlepiej na fig. 2A, w celu uzyskania jedno¬ kierunkowego pradu wyjsciowego proporcjonalnego do aktualnego pradu zerowego w zabezpieczanej sieci elektrycznej zawierajacej przewody liniowe LI, L2 i L3 oraz przewód zerowy NI.Dodatnia koncówka wyjsciowa pelnookresowego prostownika 80 polaczona jest z dodatnim przewo¬ dem PI przez przewód .G10, koncówke 314 i rezy¬ stor R54 uwidocznione na fig. 2B, w celu wywolania jednokierunkowego napiecia na rezystorze R54 pro¬ porcjonalnego do pradu zerowego w zabezpieczanej sieci elektrycznej. Ujemna koncówka wyjsciowa pelnookresowego prostownika 80 polaczona jest przewodem G12 ze wspólnym przewodem NI.Szeregowo z rezystorem R54 wlaczony jest maga¬ zynujacy energie kondensator Cl wejsciowego ukla¬ du zasilania 100, poniewaz nizsza koncówka rezysto¬ ra R54 polaczona jest z przewodem PI i prawa ok¬ ladka kondensatora magazynujacego energie Cl, który takze laczy siie z przewodem PI. Szeregowy obwód zawierajacy rezystor R54 i kondensator Cl wlaczany jest zatem miedzy jednokierunkowe kon¬ cówki wyjsciowe pelnookresowego prostownika 80, poniewaz druga okladka kondensatora Cl polaczo¬ na jest ze wspólnym przewodem NI (fig. 2A). Trans¬ formator pradu zerowego T4 wlaczony jest jako zródlo pradu dostarczajace przemienny prad wyjs¬ ciowy, który jest prostowany za pomoca pelnookre¬ sowego prostownika 80 i podaiwany jako prad pul¬ sujacy na rezystor R54 w celu wywolania jednokie¬ runkowego napiecia, na które reaguje uklad wyzwa¬ lania dla pradu zerowego 700. Prad ten laduje tak¬ ze kondensator magazynujacy energie Cl, który po¬ laczony jest szeregowo z rezystorem R54. Nalezy zaznaczyc, ze maksymalne napiecie jednokierunko¬ we, do którego moze naladowac sie kondensator magazynujacy energie Cl z transformatora T4 przez pelnookresowy prostownik 80 ograniczone jest przez bocznikowy stabilizator napiecia 140, który wlaczo¬ ny jest równolegle do kondensatora Cl, miedzy przewód PI a wspólny przewód NI..Uklad wyzwalania dla pradu zerowego 700 zawie¬ ra detektor poziomu 710, który reaguje na wejscio¬ wy sygnal pradju zerowego przez rezystor R54 i wy¬ twarza sygnal wyjsciowy, gdy prad zerowy z za¬ bezpieczanej sieci pradu przemiennego przekracza okreslona wartosc przy najwiekszym chwilowym pradzie liniowym w„przewodach LI, L2 i L3, niz¬ szym od okreslonej wartosci wykrywanej przez uk¬ lad licytacyjny 110, uklad 730, który steruje ukla¬ dem 710 luib modyflikuje dzialanie detektora pozio- . mu 710 tak, aby reagowal na wartosc pradu zero¬ wego w zabezpieczanym systemie zalezna od naj¬ wiekszego chwilowego pradu liniowego we wspom¬ nianych przewodach, gdy tenze najwiekszy chwilo¬ wy prad liniowy przekracza okreslona wartosc pro¬ gowa w celu wytworzenia wspomnianego sygnalu wyjsciowego, ponadto zawiera uklad zwloki 720 do¬ starczajacy staly, okreslona czas zwloki od chwili wytworzenia przez detektor poziomu 710 wspomnia¬ nego sygnalu wyjsciowego w odpowiedzi na wartosc pradu zerowego w zabezpieczanym systemie, do chwili wzbudzenia przez uklad wyjsciowy 600 cewki wyzwalania 36 na skurtek sygnalu z ukladu wyzwa¬ lania dla pradu zerowego 700.Detektor poziomu 710 ukladu wyzwalania dla pradu zerowego 700 przedstawionego na fig. 2B za¬ wiera urzadzenie opóznienia czasu powrotu do sta¬ nu spoczynkowego podobne do analogicznego obwo¬ du detektora poziomu 240 ukladu wyzwalania z dlugim czasem zwloki 200 i detektora poziomu 310 ukladu wyzwalania z krótka zwloka 300. Wejscie detektora poziomu 710 zawiera dzielnik napiecia zlozony z rezystorów R43 i R44 polaczonych szere¬ gowo i wlaczonych miedzy dodatnia koncówke wyjsdiowa prostownika 80 polaczona przewodem G10 z górna koncówka rezystora R54, a dodatni przewód P3. Detektor poziomu 710 zawiera takze tranzystory p-n-p Q21 i Q22. Baza tranzystora Q21 polaczona jest ze wspólnym punktem rezystorów R43 i R44 a emiter tranzystora Q21 polaczony jest z dodatnim przewodem PI. Miedzy baze a emiter i tranzystora Q21 wlaczona jest dioda D40, która za¬ bezpiecza zlacze emiiter-ibaza tranzystora Q21 przed zbyt duzym napieciem wstecznym ograniczajac to naciecie do spadku napiecia na przewodzacej dio¬ dzie D40. Kolektor tranzystora Q21 polaczony jest przez rezystor obciazenia kolektorowego R49 ze wspólnym przewodem NI a takze z baza tranzysto¬ ra Q22. Emiter tranzystora 022 polaczony jest tak- * ze z dodatnim przewodem PI, a kolektor tranzysto¬ ra Q22 polaczony jest przez rezystor obciazenia ko¬ lektorowego R50 ze wspólnym przewodem NI. Ko¬ lektor tranzystora polaczony jest równiez z górna okladka kondensatora czasowego C21 przez diode D42 spolaryzowana normalnie w kierunku przewo¬ dzenia.W celu opóznienia powrotu detektora poziomu 710 do stanu spoczynkowego po przekroczeniu przez prad zerowy w zabezpieczonym systemie wartosci dostatecznej do wysterowania detektora poziomu 710 i wytworzenia sygnalu wyjsciowego i zmniejszeniu sie tego pradu .ponizej wspomnianej wartosci przed czasem zwloki dostarczanym przez uklad wyzwa- . lania dla pradu zerowego 700 to znaczy przed cza¬ sem, w którym zakonczy sie dzialanie ukladu zwlo- v ki 720, miedzy emiter a kolektor tranzystora Q22 wlaczono kondensator C20.Drugi detektor poziomu 730 ukladu wyzwalania dla pradu zerowego 700 wlaczony jest, miedzy uklad licytacyjny 110 a detektor poziomu 710 ukladu wy* / 30 \ 40 45 50 55 6089 315 51 52 zwalania dla pradu zerowego 700 w celu modyfiko- wanlia dzialania detektora poziomu 710 w ten spo¬ sób, ze gdy najwiekszy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 przekracza okreslona wartosc progowa, detektor poziomu 710 reaguje na wartosc pradu ze¬ rowego w zabezpieczanym systemie zalezna od naj¬ wiekszego pradu liniowego we wspomnianych prze¬ wodach.Wejscie ukladu 730 zawiera rezystor R39 oraz ob¬ wód emiter-baza tranzystora p-n-p Q18 polaczone szeregowo i wlaczone miedzy górna koncówke re¬ zystora Rl ukladu licytacyjnego 110 a dodatni prze¬ wód PI, przy czym górna koncówka rezystora R39 polaczona jest z wyjsciowym przewodem zmiennego napiecia V3, a baza tranzystora Q18 polaczona jest bezposrednio z przewodem PI. Kolektor tranzystora Q18 polaczony jest ze wspólnym przewodem NI przez rezystory obciazenia kolektorowego R40 i R41, które polaczone sa szeregowo i wlaczone miedzy ko¬ lektor wspomnianego tranzystora a wspólny prze¬ wód NI. Uklad 730 zawieria takze tranzystor n-p-n Q19, którego baza polaczona jest ze wspólnym punktem rezystorów R40 i R41, a emiter polaczony jest ze wspólnym przewodem NI przez rezystor R42, przewód 713 i zlacze baza-emiter tranzystora Ql, który stanowi czesc bocznikowego stabilizatora na¬ piecia 140 przedstawionego na fig. 2A. Kolektor tranzyistora Q19 polaczony jest ze wspólnym punk¬ tem rezystorów R43 i R44 detektora poziomu 710.Uklad zwloki 720 ukladu wyzwalania dla pradu zerowego . 700 zawiera rezystor regulacyjny RP6 i rezystor R51 polaczone szeregowo i wlaczone mie¬ dzy dodatni przewód PI przez przewód 615 i kon¬ cówke 612 a górna okladke kondensatora czasowego G21, który polaczony jest szeregowo z rezystorem regulacyjnym RP6 i rezystorem R51 miedzy dodat¬ ni przewód PI, a wspólny przewód NI. Górna ok¬ ladka kondensatora czasowego C21 polaczona jest takze z baza tranzystora Q20 ukladu wyjsciowego 600 przez diode separujaca D41, która normalnie jest zatkana, przewód TLI i diode D45 oraz ze wspól¬ nym punktem kolektora tranzystora Q22 i rezystora obciazenia kolektorowego R50 przez diode D42 spo¬ laryzowana normalnie w kierunku przewodzenia.W czasie dzialania ukladu wyzwalania _dla pradu zerowego 700 zalozono* ze prad zerowy w zabezpie¬ czanym systemie elektrycznym jest mniejszy od okreslonej wartosci minimlalnej i wykrywany przy pomocy transformatora T4, oraz ze najwiekszy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 jest mniejszy od pkreslonej wartosci wykrywanej przez uklad licyta¬ cyjny 110 i okreslonej dzialaniem ukladu 730. W tak okreslonym stanie roboczym zlacze emiiter-baza tranzystora Q21 spolaryzowane bedzie w kierunku przewodzenia, bo napiecie na emiterze tranzystora Q21 o wartosci równej stabilizowanemu potencjalo¬ wi dodatniego przewodu PI bedzie wieksze niz na¬ piecie na bazie tranzystora Q21, które jest równe napieciu na dodatnim przewodzie P3 plus spiadek napiecia na rezystorze R44. Kiedy rezystor Q21 znaj^ duje sie w stanie nasycenia na skutek przewodzenia zlacza emiter-baza, prad kolektora tranzystora Q21 wytwarza spadek napiecia na rezystorze R49, a wiec na zlaczu baza-emiter tranzystora Q22 jest zerowe napiecie i tranzystor ten jest zatkany. kiedy tranzystor Q22 jest zatkany, spadek napie¬ cia na rezystorze R50 jest pomiijalny lufo stosunko¬ wo maly, zatem dioda D42 bedzie spolaryzowana w kierunku przewodzenia, bo przylozone jest na nia napiecie z dodatniego przewodu PI przez rezystor regulacyjny RP6 i rezystor R51. Dopóki dioda D42 zawierajaca uklad sterujacy, którego przewodzeniem steruje uklad wyzwalania dla pradu zerowego 700, jest spolaryzowana w kierunku przewodzenia, do- 11 poty gromadzenie ladunku na kondensatorze czaso^ wym C21 jest niemozliwe, bo prad z przewodu PI plynacy przez rezystor RP6 i rezystor R51 skiero¬ wany bedzie pirzez diode D42 i rezystor R80 do wspólnego przewodu NI. Nalezy takze pamietac, ze dopóki tranzystor Q22 znajduje sie w-stanie zatka¬ nia, kondensator O20 naladuje sie do napiecia rów¬ nego róznicy napiec miedzy przewodami PI i NI pomniejszonej o wzglednie niski spadek napiecia na rezystorze It50. Poza tym, dopóki dioda D42 prze- wodzi, napiecie na górnej okladce kondensatora €21 jest równe sumie spadku napiecia na spolaryzowia- nej w kierunku przewodzenia diodzie D42 i spadku napiecia na rezystorze R50, który jest stosunkowo maly tak, ze dioda D41, z uwagi na potencjal jej katody, zostanie spolaryzowana zaporowo.W czasie dzialania ukladu wyzwalania dla pradu zerowego 700 przy zalozeniu, ze najwiekszy prad liniowy jest nizszy od wartosci, na która reaguje, uklad 730 modyfikuje dzialanie detektora poziomu 80 710, a prad zerowy z zabezpieczonej sieci elektrycz¬ nej przekracza okreslona, minimalna wartosc pro¬ gowa, na która ustawiony jest detektor poziomu 710 powodujac przekroczenie przez jednokierunko- , we napiecie na rezystorze R54 okreslonej wartosci.Napiecie na bazie tranzystora Q21 powiekszy sie w kierunku dodatnimi polaryzujac zlacze emiter-baza tranzystora Q21 w kierunku zaporowym wprowa¬ dzajac tranzystor Q21 ze stanu nasycenia do stanu zatkania. Kiedy tranzystor OBI zostanie zatkany, 40 prad kolektora tranzystora 021 zmniejszy sie do wartosci zaniedibywalnej, a prad plynacy przez re¬ zystor R49 zostanie teraz skierowany z przewodu PI do zlacza emiter-ibaza tranzystora 022. Tranzystor Q2l2 zostanie wprowadzony ze stanu zatkania do 45 stanu nasycenia. Kiedy tranzystor 022 zostanie na¬ sycony, prad kolektora tranzystora Q22 powiekszy sie powodujac zwiekszony spadek napiecia na rezy¬ storze R50 i polaryzacje diody D42 w kierunku za¬ porowym, co pozwoli na gromadzenie ladunku przez 50 kondensator czasowy C21 z przewodu PI przez re¬ zystor regulacyjny RP6 i rezystor R51.Jesli prad zerowy bedzie w dalszym ciagu prze¬ kraczal okreslona wartosc minimalna, napiecie na kondensatorze czasowym C21 powiekszy sie, po 55 okreslonym czasie zwloki, do wartosci dostatecznej do spolaryzowania diody D41 w kierunku przewo¬ dzenia. Poniewaz kondensator czasowy C21 jest la¬ dowany ze stabilizowanego potencjalu PI przez re¬ zystor regulacyjny RP6 i rezystor R51, czas zwloki dostarczany przez uklad zwloki 720 po zainicjowa¬ niu ladowania kondensatora C21 przez detektor po¬ ziomu 710 jest staly i niezalezny od stopnia przekro¬ czenia okreslonej wartosci progowej pradu zerowe- 65 go, na która reaguje uklad wyzwalania dla pradu 6089 315 53 54 zerowego 700. Kiedy dioda D41 zostanie spolaryzo¬ wana w kierunku przewodzenia przez napiecie na kondensatorze czasowym OBI, z przewodu dodaitriie- go PI przez rezystor regtrtacyjjny RP6 i rezystor R51 oraz diode D41 poplynie do bazy tranzystora Q20 ukladu wyjsciowego 600 przez diode D45 prad, któ¬ ry spowoduje wzbudzenie cewki wyzwalania 36 wy¬ lacznika CB przez kondensator magazynujacy ener¬ gie Cl i otwarcie wylacznika, co zostalo szczególowo opisanelacznie z ukladem wyzwalania o dlugim cza¬ sie zwlolki 200. W zalozonym i opisanym stanie ro¬ boczym, detektor poziomu 710 wytwarza pierwszy sygnal wyjsciowy, którym moze byc zwiekszony spadek napiecia na rezystorze R50, który pozwala na rozpoczecie gromadzenia ladunku przez kondensator czasowy C21, ponadto uklad zwloki 720 wytwarza drugi sygnal wyjsciowy ukladu wyzwalania dla pradu zerowego 700, którym jest prad wyjsciowy plynacy przez diode D41 po okreslonym, stalym cza¬ sie zwlolki zainicjowanym w momencie, gdy detek¬ tor poziomu 710 wytwarza wspomniany pierwszy sygnal wyjsciowy.Jesli, w zalozonym stanie roboczym, prad zerowy w zabezpieczanym systemie przekroczy okreslona wartosc, niezbedna do wprowadzenia tranzystora.Q22 w stan nasycenia, kondensator C20, wlaczony .miedzy emiter a kolektor tranzystora Q22 rozlado¬ wuje sie szybko przez tranzystor Q22. Jesli nato¬ miast, w zalozonym stanie roboczym, prad zerowy przekroczy okreslona wartosc niezbedna do wpro¬ wadzenia tranzystora Q22 w stan nasycenia po czym na chwile zmaleje ponizej okreslonej wartosci, kondensator C20 bedzfije sie stopniowo ladowal przez rezystor 'R50 do momentu, w którym napiecie na diodzie I42, na skutek zmniejszonego spfadku na¬ piecia na rezystorze R50, zmaleje dostatecznie, by spolaryzowac diode P42 w kierunku przewodzenia i rozladowac szybko kondensator C21, jesli napiecie na kondensatorze C21 nie osiagnelo jeszcze wartosci koniecznej do spolaryzowania diody D41 w kierun¬ ku przewodzenia.Uklad wyzwalania dla pradu zerowego 700 icha- rakteryzuje sie zatem opóznieniem powrotu do sta¬ nu spoczynkowego liczonym od momentu, w którym prad zerowy zmaleje ponizej wartosci, na która rea¬ guje detektor poziomu 710, po uprzednim- zainicjo¬ waniu dzialania detektora poziomu 710. Czas tego opóznienia moze byc na przyklad nieco dluzszy niz pólokres pradu przemiennego plynacego w przewo¬ dach LI, L£ i L3 i okreslony jest wairtosciam* kon¬ densatora C20 i rezystora R50 oraz napieciem mie¬ dzy przewodami PI i NI.Jesli wartosc pradu zerowego w zabezpieczanym systemie przekroczy w pewnym stanie roboczym wartosc, na która reaguje detekftor poziomu 710 i trwa bez przerw dluzszych od opózniania powrotu do stanu spoczynkowego detektora poziomu 710, la¬ dowanie kondensatora C21 bedzie kontynuowane w sposób nieprzerwany do zakonczenia czasu zwloki dostarczanego przez uklad zwloki 720 ukladu wy¬ zwalania dla pradu zerowego 700. Czas zwloki do¬ starczany przez uklad zwloki 720 ukladu wyzwala¬ nia dla pradu zerowego 700 moze byc regulowany miedzy wartoscia minimalna a maksymalna przy pomocy rezystora regulacyjnego RP6 stanowiacego czesc ukladu zwloki 720.Powyzsze rozwazania dotyczyly sytuacji, gdy naj¬ wiekszy pra/d liniowy w przewodach LI, U i L3 jest nizszy od okreslonej wartosci, na która reaguje uk¬ lad 730 — stosownie do sygnalu wyjsciowego z ukladu licytacyjnego 110. W tak okreslonym sta¬ nie roboczym, napiecie na emiterze tranzystora Q18 ukladu ,730 wzgledem napiecia na bazie tranzysto- ra Q18 jest niedostateczne do wysterowania obwo¬ du baza-emiter tranzystora Q18 i obydwa tranzysto¬ ry Q18 i Q19 beda zatkane. Kiedy tranzystory Q18 i Q19 sa zatkane, prad plynacy przewodem G10 przez rezystor R43 na wejsciu detektora poziomu 710 i przez obwód kolektor-emiter tranzystora Q19 jest do pominiecia, a uklad 730 nie ma zadnego wplywu na dzialania detektora poziomu 710 ukladu wyzwa¬ lania dla pradu zerowego 700. W zalozonym stanie roboczym, prad wyjsciowy z transformatora pradu zerowego T4 podawany na wejscie detektora po¬ ziomu 710 przez prostownik 80 nie bedzie podawa¬ ny do ukladu 730 z pominieciem rezystora R44 de¬ tektora poziomu 710. Dzialanie detektora poziomu 710 bedzie zatem tafcie jak optisano to wyzeg, to znaczy bedzie reagowal na okreslona wartosc pra¬ du zerowego w zabezpieczanym systemie wykry¬ wana przy pomocy transfotrmaitora T4.Kiedy najwiekszy prad liniowy w przewodach LI, 1-2 i L3 przekroczy okreslona wartosc, na która rea- guje uklad 730, napiecie na przewodzie V3 polaczo¬ nym z wyjsciem ukladu licytacyjnego 110 powiek¬ szy sie do wartosci dostatecznie wiekszej niz na¬ piecie na przewodzie PI pouczonym z baza tranzy¬ stora ftl8 wysterowujac obwód emiter^baza tran- zystora Q18 pradem bazy wzmacnianym w obwo¬ dach koletotor-emiter tranzystorów Qld i Zwiekszone prady kolektorowe tranzystorów Q18 i Q19 poplyna przewodem G10 przez rezystor R43 przejmujac czesc pradu plynacego przez rezystor 40 R44 detektora poziomu 710 i zmniejszajac w ten sposób sygnal pradu zerowego, na który detektor poziomu 710 reaguje.Jesli najwiekszy prad liniowy plynacy w przewo¬ dach LI, L2 i L3 powiekszy sie, wielkosc pradu 45 przejmowanego z rezystora R44 takze ulegnie po¬ wiekszeniu. Kiedy najwiekszy prad liniowy w prze¬ wodach Li, L2 i L3 przekroczy okreslona wartosc, na która reaguje uklad 730 i wzrosnie powyzej tej wartosci, prad zerowy w zabezpieczanym systemie, 50 który jest niezbedny do wprowadzenia tranzystora Q21 ze stanu nasycenia do stanu zatkania, rosnie ze wzrostem najwiekszego pradu liniowego we wspomnianych przewodach. W rezultacie, wartasc pradu zerowego niezbedna do wysterowania detek- 55 tora poziomu 710 w przypadku, gdy najwiekszy prad liniowy przekroczy okreslona wartosc, na któ¬ ra reaguje uklad 730, musi byc wieksza niz mini¬ malna wartosc niezbedna do wysterowania detekto¬ ra poziomu 710 w przypadku, gdy najwiekszy prad 60 liniowy w przewodach LI, L& i L3 jest nizszy od wartosci niezbednej do wzbudzenia ukladu 730.Wartosc pradu zerowego niezbedna do wzbudzenia detektora poziomu 710 w ceki wytworzenia sygnalu wyjsciowego na rezystorze R50 musi w przypadku, 65 gdy najwiekszy prad liniowy w przewodach LI, L289315 55 i L3 przekracza wartosc, na która reaguje uklad 730, zrównowazyc prad odprowadzany z galezi zawiera¬ jacej rezystor R44 przez uklad 730 poprzez powiek¬ szenie sie pradu plynacego w rezystorze R43.Zakladajac, ze po przekroczeniu przez najwiek¬ szy prad liniowy w przewodach LI, L2 i L3 war¬ tosci, na która reaguje uklad 730, wartosc pradu zerowego jest dostateczna do wzbudzenia detektora poziomu 710, dzialanie detektora poziomu 710 i ukladu zwldki 720 jest takie same jak dla stanu, w którym najwiekszy prad liniowy jest mniejszy • od wartosci, na która reaguje uklad 730. Po prze¬ kroczeniu przez prad zerowy okreslonej wartosci progowej, która powoduje wprowadzenie tranzysto¬ ra Q21 detektora poziomu 710 ze stainu nasycenia w stan zatkania, a tranzystora Q22 ze stanu zatkania w stan nasycenia, dioda D42 ulega zatkaniu co po¬ zwala na rozpoczecie czasu zwloki dostarczanego przez uklad zwloki 720.Urzadzenie zabezpieczajace moze zawierac pier¬ wszy i drugi uklad natychmiastowego wyzwalania taki, jak opisany poprzednio uklad natychmiastowe¬ go wyzwalania 500 i regulowany uklad natychmia¬ stowego wyzwalania tego typu, jak opisany uklad natychmiastowego wyzwalania 400. Pierwszy i dru¬ gi uklad naitychimiastowego wyzwalania powinny reagowac na rózne wartosci pradów chwilowych i tylko jeden z tych ukladów natychmiastowego wyzwalania, a mianowicie uklad 500 winien zawie¬ rac uklad blokujacy 520, który blokowalby dziala¬ nie ukladu natychmiastowego wyzwalania 500 przy zamykaniu i podtrzymywaniu styków liniowych BCl, BC2 i BC3 wylacznika OB.Na przyklad, jesli uklad zawiera dwa uklady na¬ tychmiastowego wyzwalania, jeden z nich moze byc ustawiony na prad chwilowy uwarunkowany mak¬ symalnym pradem, który.moze byc zalaczony przy pomocy wylacznika i blokowany po zamknieciu • i poditrzymywaniu glównych styków wylacznika, natomiast drugi uklad natychmiastowego wyzwala¬ nia moze byc ustawiony na wzglednie wiekszy prad chwilowy plynacy przy zamknietych i podtrzymy¬ wanych glównych stykach wylacznika bez bloko¬ wania przez uklad blokujacy. Wykorzystuje sie wte¬ dy wzglednie wieksza obciazalnosc pradowa wy¬ lacznika w porównaniu z maksymalnym pradem, przy którym mechanizm wykonawczy wylacznika jest zdolny do zamkniecia i podtrzymywania sty¬ ków liniowych. PL