Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do bez¬ posredniego procentowego odczytu hematokrytu stanowiacego stosunek objetosciowy odwirowanych krwinek czerwonych do calej objetosci krwi.Proces odwirowania przeprowadza sie na wyso- koobrotowych wirówkach, przy czym krew w ka- pilarach umieszcza sie na wirniku wzdluz promie¬ nia. Odwirowane krwinki czerwone wypelniaja dolna czesc kapilary. W tym przypadku hemato- krytowi odpowiada stosunek dlugosci odcinka ka¬ pilary zajmowanego przez odwirowane krwinki czerwone do dlugosci odcinka kapilary wypelnio¬ nego wszystkimi skladnikami krwi.Znane dotychczas urzadzenia do odczytu hema¬ tokrytu mozna podzielic na trzy grupy. Do pierw¬ szej grupy naleza konstrukcje, które wymagaja zdejmowania kolejnych kapilar z wirnika wirów¬ ki i umieszczania ich w urzadzeniach odczyto¬ wych. Odczyt jest dokonywany na zasadzie prawa Talesa. Kapilara ustawiona prostopadle do jedne¬ go z ramion klina jest wzdluz niego przesuwana, az górny menisk cieczy przetnie sie z drugim ra¬ mieniem. Wskazówka majaca teoretyczny punkt obrotu z wierzcholku klina, po ustawieniu na gra¬ nicy rozdzialu osocza i krwinek wskazuje wynik hematokrytu. Istnieje modyfikacja tego urzadze¬ nia, w którym jedno z ramion klina jest ruchome i ustawione na górny menisk cieczy. W nastepnej fazie pomiaru kapilara jest przesuwana jak po¬ przednio, az do przeciecia sie granicy rozdzialu z ruchomym ramieniem klina. Przesuniecie to jest miara hematokrytu.Opisany typ urzadzen posiada podstawowa wa¬ de, polegajaca na tym, ze sa to urzadzenia dodat¬ kowe i nie zwiazane bezposrednio z konstrukcja wirówki, a wiec wystepuja dodatkowe koszty i trudnosci zwiazane z transportem i przechowy¬ waniem. Nalezy jeszcze podkreslic koniecznosc zdejmowania kapilar z wirnika i umieszczania ich w urzadzeniu odczytowym.W drugiej grupie urzadzen odczytowych znaj¬ duje sie konstrukcja oparta na wykorzystaniu spi¬ rali logarytmicznej. Na wspólnej osi sa zamoco¬ wane obrotowo dwie tarcze metalowe. Na górnej naniesiona jest spirala logarytmiczna, a na obwo¬ dzie dolnej tarczy jest umieszczona podzialka lo¬ garytmiczna opisana w procentach. Ponadto w sklad urzadzenia wchodzi korytko z przezro¬ czystego materialu, które jest osadzone obrotowo na wspólnej osi z tarczami i jest ustawione pro¬ mieniowo. Zdjeta z wirnika kapilare wklada sie do korytka dolna czescia w kierunku jego osi -obrotu i pokrecajac górna tarcze ustawia sie spi¬ rale na górny poziom slupa krwi. Nastepnie dolna tarcza obraca .sie tak, aby linia podzialki odpo¬ wiadajaca 100% pokryla sie z osia korytka. Potem obie tarcze obraca sie jednoczesnie do momentu, kiedy spirala przetnie linie rozdzialu osocza i od¬ wirowanych krwinek czerwonych. linia osi ko¬ rytka wskazuje wtedy na skali wynik pomiaru.S9 2963 Wada tego urzadzenia wyplywa z faktu, ze nie moze ono byc zwiazane z konstrukcja wirówki.Kapilara musi byc ulozona w korytku dolna czes¬ cia przy osi urzadzenia, a na wirniku wirówki kapilary sa ustawione odwrotnie. Opisane urza- 5 dzenie jest wiec wyposazeniem dodatkowym, ob¬ ciazonym wadami tego typu urzadzen.Ostatnia* grupe urzadzen stanowia rozwiazania zwiazane z konstrukcja wirówki. Sa one wykona¬ ne w postaci tarcz z naniesionym we wspólrzed- 10 nych biegunowych klinem, co odpowiada spirali Arehimedesa o poczatku na obwodzie usytuowania zatkanych konców kapilar. Na tarczy jest nanie¬ siona cala rodzina krzywych odpowiadajacych po¬ szczególnym dzialkom elementarnym, najczesciej 15 co 5%. W grupie tej znane sa dwie wersje tego urzadzenia: pierwsza, w której wirnik wirówki jest wykonany z materialu przezroczystego i tar¬ cza znajduje sie pod wirnikiem, oraz druga, w któ¬ rej tarcza jest przezroczysta i zakladana dopiero 2o na wirnik po odwirowaniu próbek krwi. Odczyt odbywa sie w ten sposób, ze tarcze z krzywymi obraca sie tak, aby graniczne ramiona klina, tzn. odpowiadajace 0% i 100% objely cala wyso¬ kosc slupa krwi w kapilarze, a nastepnie wyszu¬ kuje sie krzywa, która przecina granice rozdzialu osocza i krwinek czerwonych, po czym odczytuje sie wynik pomiaru.Powazna wada tych urzadzen wyplywa z faktu, ze ze wzgledu na typowa dlugosc kapilary, dlu- 30 gosc dzialki elementarnej, odpowiadajacej 1% jest mniejsza od 0,75 mm, dochodzac w dolnej granicy do 0,3 mm. Odczyt jest wiec klopotliwy, przy czym dochodzi jeszcze mozliwosc pomylki ze wzgledu na koniecznosc przenoszenia wzroku 35 z kapilary na miejsce opisu skali. Ze wzgledów trudnosci odczytu dolna granica zakresu pomiaro¬ wego nie schodzi ponizej 20%. Ponadto jest utrud¬ niona interpolacja odczytu w zakresie jednej dzialki. 40 Celem wynalazku bylo opracowanie urzadzenia umozliwiajacego odczyt hematokrytu bezposred¬ nio na wirniku wirówki, latwego w obsludze i prostego wykonawczo.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z dwóch 45 przezroczystych tarcz z naniesionymi na nich jed¬ nakowymi krzywymi uzyskanymi na zasadzie odejmowania wartosci promienia, wyznaczonej dla danego kata wedlug zaleznosci matematycznej spi¬ rali logarytmicznej, od promienia okregu bazowe- 50 go opisujacego zewnetrzne konce slupa krwi w ka- pilarach ulozonych na wirniku oraz z naniesiona strzalka wskaznikowa na jednej tarczy, a podzial- ka logarytmiczna opisana w procentach na obwo¬ dzie drugiej tarczy. Strzalka wskaznikowa i dzial- 55 ka odpowiadajaca 100% na skali logarytmicznej leza na tym samym promieniu w przypadku po¬ krywania sie krzywych na tarczach, a ponadto obie tarcze sa ustalone n£ osi wirnika wirówki.Stosowanie urzadzenia wedlug wynalazku powo- 60 duje znaczne skrócenie czasu i ulatwienie doko¬ nania pomiaru, zwiekszajac tym samym wydaj¬ nosc pracy przy uzytkowaniu wirówek hematokry- towych. Ze wzgledu na prostote konstrukcji na¬ stepuje obnizenie kosztów wytwarzania. 65 : . 4 Istota wynalazku jest przedstawiona w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie w widoku czolowym, a fig. 2 — to samo urzadzenie w pólwidoku i w pólprzekroju wzdluz osi symetrii.Urzadzenie sklada sie z zespolu dwu niezalez¬ nych przezroczystych tarcz 1 i 2. Na obu tarczach 1 i 2 sa naniesione w ukladzie wspólrzednych bie¬ gunowych jednakowe krzywe 3. Zbudowane sa one w ten sposób, ze odpowiednia wartosc pro¬ mienia wyznaczona dla danego kata wedlug zalez¬ nosci matematycznej spirali logarytmicznej jest odejmowana od promienia okregu bazowego 4.Okreg ten odpowiada zewnetrznym punktom slu¬ pa krwi w kapilarach ulozonych promieniowo na wirniku wirówki (nie pokazanej ..na rysunku).Krzywe 3 zwijaja sie wiec do srodka tarcz 1 i 2.Tarcza dolna ma dodatkowo naniesiona strzalke wskaznikowa 5, a tarcza górna 2 ma na obwodzie podzialke logarytmiczna 6 opisana w procentach.Strzalka wskaznikowa 5 i dzialka odpowiadajaca 100% na skali logarytmicznej 6 leza na tym sa¬ mym promieniu w takim polozeniu tarcz 1 i 2, ze krzywe 3 pokrywaja sie wzajemnie. Tarcze 1 i 2 sa osadzone obrotowo na nakretce 7. W nakretce jest wkrecona wkretka 8, na której powierzchni zewnetrznej jest umieszczona nakretka motylko¬ wa 9, która sluzy do unieruchamiania tarcz 1 i 2.Na wewnetrznej powierzchni wkretki 8 jest wy¬ konany gwint sluzacy do mocowania tarcz na osi wirnika wirówki (nie pokazanej na rysunku).Po ulozeniu kapilar na wirniku (nie pokazanym na rysunku) mocuje sie tarcze 1 i 2 nakrecajac . wkretke 8 na jego os. Nastepnie za pomoca na¬ kretki motylkowej 9 dociska sie tarcze 1 i 2 do kolnierza nakretki 7, wiazac je w ten sposób z osia wirnika wirówki.Po zakonczeniu procesu odwirowania odkreca sie nakretke motylkowa 9 i w ten sposób tarcze 1 i 2 maja moznosc obrotu wzgledem siebie, co jest ko¬ nieczne do dokonania odczytu hematokrytu. Tar¬ cze dolna 1 Qbraca sie tak, aby naniesiona na niej krzywa 3 przeciela górny menisk cieczy w kapi¬ larze (nie pokazanej na rysunku), natomiast tar¬ cze górna 2 ustawia sie w polozenie przeciecia naniesionej na niej krzywej 3 z linia rozdzialu osocza i odwirowanych krwinek czerwonych. Przy takim ustawieniu tarcz 1 i 2 strzalka wskazniko¬ wa 5 wskazuje na skaii logarytmicznej 6 bezpo¬ sredni wynik hematokrytu. PL