PL89052B1 - - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest radiometryczny spo¬ sób automatycznego pomiaru natezenia przeplywu w ciekach, majacy zastosowanie do jednoczesnych pomiarów okresowych w lcilku punktach wezla hydrologicznego dla rozpoznawania bilansu wodne¬ go tego rejonu lub zlewni, oraz automatycznego, zdalnie sterowanego pomiaru w trudno dostepnych odcinkach cieku i na odcinkach, na których zacho¬ dza szybkie i trudnoiuchwytne zmiany natezenia przeplywu.

Stosowano dotychczas metody pomiaru rozkladu predkosci w wybranym przekroju przy pomocy mlynka hydrometrycznego, których ograniczenia w stosowalnosci dotycza pomiarów szczególnie w warunkach nieuregulowanych rzek górskich przy srednich i niskich stanach wody, przy duzej burz- liwosci cieku i w niedostepnych miejscach do cieku.

Inny znany sposób, to sposób przelewów pomia¬ rowych, który nadaje sie dla cieków o niewielkich przeplywach i o nieznacznej burzliwosci i to tylko na regularnych odcinkach cieku.

Znane takze sa sposoby chemiczny i kaloryme¬ tryczny — znacznikowy, nadajacy sie do cieków o niewielkich przeplywach i* nieznacznym zanie¬ czyszczeniu.

Wspólna wada tych sposobów jest niemoznosc zautomatyzowania pomiaru, co ma istotne znacze¬ nie przy prognozowaniu w okresie przeplywu wiel- kich wód. Znane sa takze radiometryczne sposoby pomiarów natezenia przeplywu w ciekach. Wsród dotychczas stosowanych sposobów pomiaru nate¬ zenia przeplywu za pomoca radioizotopów znane sa nastepujace metody: rozcienczenia, ciaglego po¬ bierania próbek wody, calkowitej liczby zliczen, pojedynczej próby, pomiaru posredniego oraz stru¬ mienia rozgalezionego.

Metoda rozcienczenia polega na porównaniu ste¬ zenia znacznika wprowadzonego przy stalym i zna¬ nym wydatku do cieku ze stezeniem próbek wody pobranych w przekroju cieku, gdzie nastapilo juz calkowite wymieszanie znacznika w calym prze¬ kroju poprzecznym koryta. Metoda ta jest nieza¬ lezna od predkosci przeplywu, rozmiarów koryta cieku i mozliwych róznic w tych rozmiarach. Wy¬ maga jednak ona zastosowania iniektora roztwo¬ ru o stalym wydatku.

W metodzie ciaglego pobierania próbek wody stosuje sie iniekcje punktowa calej objetosci roz¬ tworu radioaktywnego. W takim przypadku calko¬ wita objetosc wody mijajaca dany punkt pomia¬ rowy jest zwiazana z natezeniem przeplywu Metoda impulsowa lub inaczej zwana metoda calkowitej liczby zliczen, oparta jest na punktowej iniekcji trasera i ciaglym pomiarze stezen bezpo¬ srednio w cieku za pomoca zanurzonego detektora.

Iniekujac punktowo do cieku znana porcje radio¬ aktywnego trasera wytwarza sie w plynacej wodzie 89 0520 3 )blok, który w wyniku wzdluznej i poprzecznej dyspersji zmienia swoje stezenie w czasie. Aby móc wykonywac pomiary bezposrednio w cieku, nalezy wyznaczyc zaleznosc natezenia promieniowania od stezenia trasera w wodzie.

Wyznaczenie stalej kalibracji w warunkach od¬ powiadajacych geometrii pomiaru w cieku stano¬ wi wielka trudnosc. Dlatego w miejscu, w którym nalezalo by postawic detektor, wklada sie rure ssaca polaczona z pompa i komora pomiarowa w której "zanurzony jest detektor. Przez komore te przepompowuje sie ze stalym wydatkiem wode z cieku. Cechowanie takiego zestawu pomiarowe¬ go przy pomocy roztworu radioaktywnego o zna¬ nej aktywnosci nie przedstawia trudnosci.

Metoda pojedynczej próby jest rozwinieciem me¬ tody Hulla (calkowitej liczby zliczen), z której usu¬ nieto jej glówne wady zwiazane z trudnoscia ce¬ chowania zestawu pomiarowego. Polega ona na punktowej iniekcji trasera do cieku i ciaglym po¬ miarze natezenia promieniowania detektorem za¬ nurzonym w tym cieku. W chwili przeplywu tra¬ sera przez punkt pomiarowy pobiera sie próbke wody i zaznacza sie- dokladna wartosc natezenia promieniowania w chwili poboru. Natezenie pro¬ mieniowania w cieku w chwili pobrania próbki jest zwiazana ze stezeniem trasera w próbce. Srednie natezenie promieniowania (Is) jakie wyznaczy de- ~tektor zliczajacy calkowita liczbe impulsów w cza¬ sie (T) przeplywu trasera przez punkt pomiarowy, okreslone jest równaniem J Idt N Is= = - TT Wartosc la jest proporcjonalna do iloczynu sre¬ dniego stezenia znacznika Cs i tego samego wspól¬ czynnika proporcjonalnosci. Srednie stezenie- trasera podczas czasu przeplywu jest okreslone zaleznoscia Is Cs = Cp IP W ten sposób zostal wyrugowany wspólczynnik proporcjonalnosci. Stezenie Cp w pobranej próbce okresla sie w sposób porównawczy za pomoca tego samego detektora, którym mierzono natezenie pro¬ mieniowania w cieku. Najpierw zanurza sie detek¬ tor w pojemniku gdzie znajduje sie pobrana prób¬ ka i dokonuje sie pomiaru natezenia promienio¬ wania. Nastepnie do tej próbki wody dodaje sie znana, niewielka aktywnosc radioizotopu, stano¬ wiaca czesc aktywnosci iniekowanego do cieku trasera i mierzy sie ponownie natezenie promie¬ niowania.

Metoda pomiaru posredniego opiera sie na po¬ miarze na wyznaczonym odcinku, predkosci cieku i nastepnie wyliczeniu z odpowiedniej, zaleznosci" aktualnego natezenia przeplywu. Predkosc przeply¬ wu iniekowanego punktowo trasera mozna wyzna¬ czyc przez mierzenie czasu przeplywu w paru ko¬ lejnych punktach cieku rozmieszczonych w sta¬ lych, kilkumetrowych odstepach lub przez oblicze- 052 . 4 nie sredniego przeplywu przez caly odcinek z wy¬ ników pomiarów czasu .przeplywu trasera. Na do¬ kladnosc pomiarów natezenia przeplywu ta meto¬ da ma duzy wplyw dokladnosc pomiaru czasu przeplywu trasera.

Metoda strumienia rozgalezionego jest modyfika¬ cja wyzej opisanych metod, .przystosowujac je do pomiarów na ciekach o duzej szerokosci. Polega ona na iniekcji punktowej lub ciaglej powyzej rozgale- io zienia cieku i to w takiej odleglosci, by calkowite poprzeczne wymieszanie nastapilo jeszcze przed rozgalezieniem. Pomiaru jedna z wyzej wymienio¬ nych metod dokonuje sie w jednej z odnóg. Jezeli calkowite wymieszanie ma miejsce przed rozgale- ziefiiem, wtedy pomiary wT dól cieku w kazdej od¬ nodze dadza wartosc natezenia przeplywu w glów¬ nym cieku przed rozgalezieniem.

Sposród wyzej wymienionych metod nie mozna wyróznic metody, która by w pelni odpowiadala wymogom metody rutynowej, nadajacej sie do stosowania na ciekach o róznych warunkach hy¬ drologicznych. Metoda ciaglego poboru próbek wy¬ maga klopotliwych urzadzen do ciaglych iniekcji.

Pomiary ta metoda sa mniej zalezne od punktu pobierania próbki i nie wymagaja ustalenia stalej koncentracji. Przez zmieszanie pobranych próbek podczas przechodzenia trasera w punkcie poboru próbek, pojedynczy pomiar wystarcza do okresle¬ nia natezenia przeplywu.

W warunkach duzej dyspersji trasera sa trudno¬ sci w ustaleniu rejonu jednolitej koncentracji i wtedy metoda pierwsza nie daje rezultatu, nato¬ miast metoda ciaglego poboru prób daje prawidlo¬ we wartosci w kazdym punkcie, w którym nastapilo calkowite wymieszanie. Ponadto metoda rozcien¬ czenia zalezy bezwzglednie od pobierania\ próbek podczas okresu stalej koncentracji, natomiast w metodzie ciaglego pobierania próbek takie ogra¬ niczenie nie jest konieczne, gdyz wystarczy przy¬ blizona znajomosc rozkladu trasera. Próbki w tym 40. przypadku musza byc pobierane przed przybyciem trasera i dalej kontynuowane az do chwili sza¬ cunkowego czasu przeplywu.

Glówna wada metody calkowitej liczby zliczen jest mala dokladnosc wyników, spowodowana kr6t- 45 kim okresem przeplywu trasera i stad koniecznosc stosowania detektora o duzej czulosci oraz elektro¬ nowego zestawu pomiarowego o wysokiej stabilno¬ sci pracy.

Metoda pomiaru posredniego, z uwagi na koniecz- 50 nosc wyznaczenia przed pomiarem kilku stalych i ze wzgledu na koniecznosc uzycia kilku zestawów pomiarowych, nie jest praktyczna w pomiarach rutynowych.

Pomiary natezenia przeplywu oieku metodami 55 radiometrycznymi wymagaja, by traser iniekowany w sposób punktowy lub ciagly byl dokladnie wy¬ mieszany z woda przeplywajaca w calym przekro¬ ju oieku jeszcze przed punktem pomiarowym.

Dlugosc mieszania, to znaczy najmniejsza odle- 60 glosc, w które przeniesiona przez element objeto¬ sci masa i stezenie znacznika w kazdym punkcie5 89 052 J 6 przekroju poprzecznego sa -wyrównane, zalezy od wielu czynników wplywajacych na dyspersje tra¬ sera w cieku. Do czynników tych zaliczamy dyfu¬ zje i dyspersje hydrodynamiczna, na która maja wplyw: gestosc i szerokosc cieku, jego spadek, gle¬ bokosc i predkosc oraz wielkosc natezenia prze¬ plywu. Ponadto dyspersja hydrodynamiczna zale¬ zy od natury koryta cieku, a wiec poprzecznej i podluznej nieregularnosci i nierównosci oraz od sposobu i miejsca iniekcji trasera.

O wyborze radioizotopu jako trasera do badan przeplywu w ciekach decyduja takie jego wlasno¬ sci jak: sorpcja na zawiesinach i osadach w danym/ cieku, rozpuszczalnosc i stabilnosc chemiczna W wa¬ dzie, okres polowiczego rozpadu, rodzaj energia oraz procentowy wydatek emitowanego promienio¬ wania, stopien radiotoksycznosci okreslony jako maksymalnie dopuszczalny poziom stezenia dane¬ go radioizotopu w wodzie pitnej, energetyczna wy¬ dajnosc danego radioizotopu okreslona moca daw¬ ki promieniowania od zródla jednostkowego na jednostke powierzchni, sposób otrzymywania izo¬ topu w danym kraju.

Idealny wskaznik promieniotwórczy nie powinien ulegac adsorpcji na czasteczkach zawiesin i osa¬ dów danego cieku. Energia jego promieniowania winna byc dostatecznie wysoka by ulatwic jego wykrywalnosc w gruncie, a czas polowicznego roz¬ padu powinien byc odpowiednio dobrany do czasu trwania jednorazowego badania. Powinien on two¬ rzyc z innymi pierwiastkami odpowiednie zwiazki,, rozpuszczalne i stabilne w wodzie. Nie powinien on nalezec do wysokich grup radiotoksycznosci by je¬ go minimalne wykrywane stezenie w ostatnich punktach pomiarowych moglo sie miescic w gra¬ nicach dopuszczalnego r^-Hom-u stezenia w wodzie pitnej.

W radi^mecoczji} eh metodach stosowane sa jako tra-sery nastepujace radiioizotopy: tryt 8H, sód24 Na, fosfor « P, chrom81 Cr, brom 82 Br, itr w Y, jod 181 J, zloto198 Au; sposród nich najlepsze wlasnosci do badan rutynowych wykazuje brom82 Br, a jedynym jego zastepca moze byc jod 131 J.

Aktywnosc iniekowanego trasera nalezy tak do¬ brac by w punktach calkowitego wymieszania, to znaczy w punktach pomiarowych, stezenie tego trasera bylo wieksre od minimalnie wykrywanej aktywnosci za pomoca dostepnych w czasie badan detektorów promieniowania. Jednoczesnie, w przy¬ padku gdy na odcinku badanym jest punkt poboru wody pitnej, stezenie nie moze w tym punkcie przekroczyc maksymalnie dopuszczalnej koncen¬ tracji dla danego radioizotopu w wodzie pitnej.

Przedstawione powyzej stosowane dotychczas metody radiometryczne pomiaru natezenia prze¬ plywu nie spelniaja warunków metody rutynowej nadajacej sie do pomiarów w okresie powodzi.

Celem wynalazku jest opracowania radiometrycz¬ nego sposobu automatycznego pomiaru natezenia przeplywu w ciekach, który bylby pozbawiony wad stosowanych dotychczas sposobów. ^ Istota wynalazku polega na tym, ze do cieku :> c- kuje sie punktowo lub w wiekszym cieku jedno¬ czesnie w kilku punktach tego samego przekroju traser radioaktywny lub stabilny i w odleglosci pelnego wymieszania wód danego cieku wykonuje sie pomiar pompowanej wody przez naczynie po¬ miarowe, w którym znajduje sie detektor, a w przy¬ padku trasera stabilnego detektor i zródlo neutro¬ nów.

Iniekcje trasera wykonuje sie automatycznie z iniektora umieszczonego nad srodkiem lub brze¬ giem cieku, a dla cieków o duzej szerokosci jedno¬ czesnie z kilku iniektorów równomiernie zalozo¬ nych w przekroju cieku. !5 . Dla cieków o duzej róznicy natezenia przeplywu zaklada sie 2 do 4 przekroje, czyli punkty iniekcji w¦• róznych odleglosciach ustalonych doswiadczalnie dla danego cieku.

Jako traser stosuje sie radioizotopy o krótkim lub srednim okresie polowicznego zaniku, zwlaszcza takie jak brom82 Br, chrom51 Cr, jod131 J i zela¬ zo 51 Fe, które zaklada sie do automatycznych iniek-^ torów w przeddzien lub kilka dni przed zamie¬ rzonym pomiarem. Stosuje sie tez radioizotopy o bardzo krótkim okresie polowicznego rózpadku otrzymane na chwile przed iniekcja z odpowiednie¬ go generatora radioizotopowego umieszczonego w iniektorze. Ponadto stosuje sie tez izotopy trwa¬ le o duzym przekroju czynnym jader na pochla- nianie neutronów i wykrywane metodami radio¬ metrycznymi.

Pomiaru natezenia przeplywu dokonuje sie przez pomiar stezenia trasera w ciagu calego czasu jego 'przeplywu przez punkt pompowania umieszczon - w danym cieku w miejscu calkowitego wymiesza¬ nia znacznika korzystajac z zaleznosci Is Q = R . (1) 40 N gdzie Q — natezenie przeplywu V R = — K 45 V — objetosc czynna naczynia pomiarowego K — stosunek aktywnosci standartowej do aktywnosci iniekowanej do cieku Is — natezenie promieniowania jakie otrzy- 50 muje sie od standartowej porcji tra¬ sera równomiernie rozprowadzonego w objetosci czynnej naczynia pomia¬ rowego N — calkowita liczba zliczen zarejestrowana podczas przejscia trasera przez punkt 55 pomiarowy.

Przedmiot wynalazku zostanie objasniony z wy¬ korzystaniem rysunku, którego fig. 1 przedstawia szkic ustawienia przekroju iniekcji trasera oraz przekroju pomiaru w ci^kd, fig. 2 — szczególowy eo szkic sytuacyjny przekroju iniekcji, fig. 3 — szcze¬ gólowy szkic sytuacyjny przekroju pomiaru, fig. 47 89 052 8 — wykres stanowiacy krzywa dyspersji znacznika w funkcji odleglosci przeplywu L z uwzglednieniem rozkladu koncentracji znacznika w funkcji czasu w wybranych punktach cieku, fig. 5 — rozmiesz¬ czenie detektorów w przekroju pomiaru z nanie- ' sieniem krzywych przeplywu znacznika.

Stosujac sposób wedlug wynalazku stosuje sie punktowa iniekcje trasera, a potem pomiar pom¬ powanej wody z przekroju pelnego wymieszania wód danego cieku. Iniekcje mozna wykonac za po¬ moca automatycznego iniektora umieszczonego nad srodkiem lub brzegiem cieku. Dla cieków o duzej szerokosci nalezy zalozyc kilka iniektorów, dla wprowadzenia calej porcji trasera. Jako trasera mozna uzyc: 1. Radioizotopy o krótkim lub srednim okresie1 polowicznego zaniku jak 82Br' w postaci1 KIBr,1 131J w postaci NaJ, 51Cr w postaci Na2Cr04 lub w CrCl2 + EDTA i 59Ee w postaci FeCls + EDTA.

W takim przypadku odpowiednie porcje radioizo¬ topów zakladac trzeba do iniektorów w przeddzien lub na kilka dni przed zamierzonym pomiarem. 2. Radioizotopy o bardzo krótkim okresie polo¬ wicznego rozpadu otrzymywane na chwile przed iniekcja z odpowiedniego generatora radioizotopo¬ wego, umieszczonego w iniektorze. 3. Izotopy trwale, o duzym przekroju czynnym jader na pochlanianie neutronów. W tym przy¬ padku moze byc uzyty gadolin Gd w postaci GdCls + EDTA lub kadm Cd w postaci CdCk + -r EDTA.

Wybór jednej z podanych grup traserów zalezy od dostepnosci do cieków osób, postronnych na od¬ cinku pomiaru, istnienia na tym odcinku* miejsc poboru wody dla celów pitnych i przemyslowych i Od mozliwosci dostarczenia trasera do punktów iniekcji na przewidywane okresy pomiarów. Wy¬ bór ,trasera w obrebie danej grupy zalezy szczegól¬ nie od jego dostepnosci i kosztów. Doboru aktywno¬ sci czy ilosci nalezy dokonac eksperymentalnie, wykonujac pomiary przy róznych stanach wody dla stalej, szacunkowo dobranej aktywnosci.

Punkt pomiaru trzeba zakladac na wybranym z góry mie;scu danego cieku. Natomiast punkt iniekcji umiescic w takiej odleglosci od;,punktai po¬ miaru, , by jeszcze na 20 m przed nim nastapic pelne wymieszanie. Ustalenie miejsc iniekcji na¬ lezy wykonac eksperymentalnie dla maksymalnych, srednich i niskich stanów wody w cieku, poslugu¬ jac sie co najmniej trzema zestawami detekcyjny¬ mi. Odleglosc mieszania nalezy przyjac za dosta¬ teczna, jesli dla jednakowych trzech zestawów de¬ tekcyjnych,: umieszczonych w trzech równo odle¬ glych od siebie w przekroju cieku miejscach, otrzy¬ mane krzywe przeplywu znacznika posiadaja zbli¬ zone powierzchnie Si ~ S2 ^ Ss k) znaczy, dla których Ni ** N2'<** N3 U gdzie N = J Idt ti, dla kazdego z detektorów, a czas T = t2 — ti to czas przeplywu znacznika przez punkt pomiaru.

W razie znaczniejszych róznic w natezeniu prze¬ plywu, powodujacych znaczne wydluzenie odcinka pelnego wymieszania, nalezy na takim cieku za¬ kladac kilka punktów iniekcji. Ustalenie miejsc iniekcji nalezy wykonac eksperymentalnie dla ma¬ ksymalnych, srednich i niskich stanów wody w cie¬ ku, poslugujac sie co najmniej trzema zestawami detekcyjnymi. ¦ v Na punkcie pomiarowym instaluje sie pompe wodna, przetlaczajaca wode przez przeplywowe na¬ czynie pomiarowe o pojemnosci kilku litrów z za¬ mocowanym centralnie detektorem polaczonym z odpowiednim zestawem pomiarowym, którego rodzaj zalezy od przyjetego sposobu rejestracji i zdalnego przesylania wyników. Przewód ssacy nalezy umiescic w zaleznosci od warunków miej¬ scowych posrodku lub w poblizu brzegu cieku. De¬ tektor nalezy umiescic tak, by cala jego czesc czyn¬ na stykala sie z przetlaczana woda. Do naczynia pomiarowego zamocowuje sie iniektor zestawu standardowego, który po zakonczeniu pomiaru pompowanej wody iniekuje scisle okreslona porcje .(aktywnosc) trasera dla dokonania porównania wartosci uprzednio zmierzonych z wartoscia otrzy- mana cd scisle okreslonego stezenia danego tra¬ sera.

Punkt iniekcji jest sterowany odpowiednia apa¬ ratura umieszczona w punkcie pomiarowym, gdzie w chwili iniekcji wlaczony zostaje elektronowy licznik czasu, wylaczany w momencie gdy krzywa przeplywu przekracza swa wartosc maksymalna.

Tak zmierzona wartosc czasu, po uwzglednieniu poprawki na przeplyw w przewodzie, moze byc rejestrowana lub zdalnie przekazywana dla obli¬ czenia aktualnej sredniej predkosci na tym od- 40 . , cinku.

Pomiar natezenia przeplywu w tej metodzie po¬ lega na pomiarze stezenia trasera w ciagu calego czasu jego przeplywu przez punkt pompowania umieszczony w danym cieku w miejscu calkowite¬ go wymieszania znacznika. Calkowita objetosc (V) wódy, mijajaca przekrój .cieku w punkcie pomia¬ rowym jest zwiazana z natezeniem przeplywu (Q) w danym miejscu zaleznoscia V = Qt (2) 50 stad dV = Qdt (3) ts a wiec C0Vo = Q X Cdt (4) ti gdzie t2 — ti = T czas trwania przeplywu znacz- 55 nika przez punkt pomiarowy liczony od momentu pojawienia sie pierwszych jego sladów do momen¬ tu, w którym natezenie promieniowania osiagnie poziom bliski poziomu tla. Iloczyn (C0V0) to cal¬ kowita aktywnosc lub ilosc (A) iniekowanego M znacznika, dlatego89 052 lub U > A = Q J* Cdt ti A Q = : (5) (6) ta J Cdt ti Detektor promieniowania nie mierzy jednak ste¬ zenia trasera, a jedynie natezenie emitowanego przez niego promieniowania, które jest zwiazane ze stezeniem trasera zaleznoscia I = FC (7) F — wspólczynnik proporcjonalnosci zwany wspól¬ czynnikiem kalibracji danego detektora w da¬ nych warunkach geometrycznych pomiaru dla danego radioizotopu. Stad wzór (6) mo¬ zna przedstawic ' A AF> .

Q = = (8) 1 t2 t2 — J Idt S Idt * F ti ti Jesli przez (K) oznaczymy stosunek aktywnosci standardowej (As) do aktywnosci iniekowanego (A) do cieku As K = to wzór (8) przyjmie postac ASF Q (9) U K J Idt ti We wzorze tym calka jest okreslona przez cal¬ kowita liczbe zliczen (N) zarejestrowana na prze¬ liczniku podczas przejscia trasera przez punkt po¬ miarowy w czasie T = t2 — ti t2 N= S Idt (10) ti W ten sposóib wzór (9) przyjmie postac As F Q = (W) K N Jezeli aktywnosc standardowa (As) równomier¬ nie rozprowadzimy po calej objetosci naczynia po¬ miarowego (V), wówczas (Cs) okreslac bedzie ste¬ zenie standardowe As = CSV (12) Stosujac wzór (7), wartosc stezenia standardowe¬ go mozna przedstawic Is Cs = (13) F Gdy podstawimy wzór (13) do wzoru (11), otrzy¬ mamy Is__ F FV Q = — [1/minl ^ (11) KN*V '*' "*";" "V:"^ W ten sposób zostal wyrugowany wspólczynnik ka¬ libracji zestawu pomiarowego, a wzór ns. oblicze- * nie wartosci natezenia przeplywu przyjmie postac Is V Q = [l/min] (15) K N Poniewaz V i K moga byc z góry okreslone i jako stale wartosci moga wchodzic do równania (15), dlatego równanie to przybiera ostatecznie postac Is Q = R [l/min] (16) N gdzie R (17) X A wiec pozostaja tylko dwie zmienne, które moga byc rejestrowane przez ten sam przyrzad pomiaro- - wy (integrator) i nastepnie zdalnie przesylane do punktu centralnego.

Sposób wedlug wynalazku przewidziany jest dla stalych, odpowiednio wyposazonych punktów po¬ miarowych, rozmieszczonych na róznych odleglo- sciach wiekszego cieku. Punkty te mozna laczyc w jednolity system pomiarowy, sterowany central¬ nie dla otrzymania jednoczesnych wyników z róz¬ nych odcinków cieku, w celu dokonania pelnej ana¬ lizy stanu wodnego.

Claims (5)

Zastrzezenia p*a t e n t o w e

1. Radiometryczny sposób automatycznego pomia¬ ru natezenia przeplywu cieków, znamienny tym, ze 35 do cieku iniekuje sie punktowo lub w wiekszym cieku jednoczesnie w kilku* punktach tego samego przekroju traser radioaktywny lub stabilny i w od¬ leglosci pelnego wymieszania wód danego cieku 40 wykonuje sie pomiar pompowanej wody przez na¬ czynie pomiarowe, w którym znajduje sie detektor, a w przypadku trasera stabilnego detektor i zródlo neutronów. 45

2. Sposób wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze iniekcje trasera wykonuje sie automatycznie z inie- ktora umieszczonego nad srodkiem lub brzegiem cieku, a dla cieków o duzej szerokosci jednoczesnie 5ft z kilku iniektorów równomiernie zalozonych w prze¬ kroju cieku.

3. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2 znamienny tym, ze dla cieków o duzej róznicy natezenia prze- 55 plywu zaklada sie 2 do 4 przekroje czyli punkty iniekcji w róznych odleglosciach ustalonych do¬ swiadczalnie dla danego cieku.

4. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2 albo 3 zna- 60 mienny tym, ze jako traser stosuje sie radioizoto¬ py o krótkim lub srednim okresie polowicznego zaniku zwlaszcza takie jak 82Br, 51Cr, 131J i 51Fe,11 89 052 12 które zaklada sie do automatycznych iniektorów w przeddzien lub na kilka dni przed zamierzonym pomiarem, lub tez radioizotopy o bardzo krótkim okresie polowicznego rozpadu otrzymane na chwile przed iniekcja z odpowiedniego generatora radio¬ izotopowego, umieszczonego w iniektorze albo izo¬ topy trwale, o duzym przekroju czynnym jader na pochlanianie neutronów i wykrywane metodami radiometrycznymi.

5. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, albo 3, albo 4 znamienny tym, ze pomiaru natezenia przeplywu dokonuje sie poprzez pomiar stezenia trasera w cia¬ gu calego czasu jego przeplywu przez punkt pom¬ powania umieszczony w danym cieku w miejscu calkowitego wymieszania znacznika, korzystajac z zaleznosci h 9 = R N gdzie Q = natezenie przeplywu V R = — K V — objetosc czynna naczynia 'pomiarowego, K — stosunek aktywnosci standardowej do aktywnosci iniekowanej do cieku 10 Is — natezenie promieniowania jakie otrzy¬ muje sie od standardowej porcji tra¬ sera równomiernie rozprowadzonego w objetosc czynnej naczynia pomiaro¬ wego N — calkowita liczba zliczen - zarejestrowa- 5 na podczas przejscia trasera przez punkt pomiarowy. ótftsUtsr .w* r a tury " po«v.;«>rcwej F" i g 3 3-Sdt-N i Uminl Fig. vj Druk: Opolskie Zaklady Graficzne. Zam. 825/77 Cena 10,- zl