Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do symetrycznego wyrównywania czestotliwosci wie- loramiennego generatora drgan poprzecznych, zwlaszcza dwuramiennego generatora drgan z plas¬ kimi widelkami, stosowanego jako wzorzec czesto¬ tliwosci i/lub czlon napedowy w przyrzadach do odmierzania czasu, polegajacy na stopniowym usu¬ waniu czastek materialu z kazdego ramienia.Obok kamertonowych generatorów drgan, w któ¬ rych ramiona widelek drgaja w jednej plaszczyznie, znane sa równiez stosowane w przyrzadach odmie¬ rzajacych czas jako wzorniki czestotliwosci i czlony napedowe, dwu- lub wieloramienne generatory drgan z plaskimi widelkami, których ramiona drga¬ ja w róznych plaszczyznach wzajemnie od siebie oddalonych a podstawy polaczone sa ze soba i za¬ mocowane sa do nieruchomej podstawy przyrzadu.Na przeciwleglych do zamocowania, wolnych kon¬ cach ramion znajduja sie masy drgajace na przy¬ klad w postaci magnesów trwalych, wspólpracujace z tranzystorowo sterowana wywolujaca drgania cewka ukladu elektronicznego, jak równiez srodki przekazujace wzorcowa czestotliwosc do napedu przyrzadu wskazujacego.Znany jest sposób wyrównywania tego rodzaju generatorów drgan przez dodawanie lub ujmowanie masy na ramionach drgajacych a zwlaszcza na ich koncach, zaleznie od tego czy rzeczywiscie okreslona czestotliwosc jest wieksza lub mniejsza od czesto¬ tliwosci zadanej. Zmniejszenie masy drgajacej do¬ lo komuje sie na przyklad przez wiercenie otworów lub szlifowanie a zwiekszenie masy przez n*nawe- nie lutowia.Znany jest równiez s$titfób fttMg&Jacy te tfmle*** cieniu na ramionach generatora drgaA twAi&ttf&t mu dajacych sie odchylac lub g*zetfitwSe\ Fttfó* przOTUetzcMni* tycfc tms m woiayeft kdftclch *** mion natfttipttje zmniejszenie lub 2wi$ittefi§# eSeafc*- tliwósct drgan.Wreszcie znany jest sposób regulacji czestotliwosci stosowany w celu szczególnie dokladnego wyrów¬ nania wskazan przyrzadu odmierzajacego czas, bez dodawania lub ujmowania mas i bez zmiany ich polozenia a po prostu przez stosowanie dodatkowych srodków magnetycznych tltinttacycft zbyt wysoka czestotliwosc drgan i dóprowardtzajacydt te; czesto¬ tliwosc do wartosci zadanej.Wyzej opisane pierwsze dwa sposoby wyrówny¬ wania mechanicznego daja w efekcie bardzo zmudne i powolne, stopniowe osiaganie pozadanej czestotli¬ wosci, natomiast w ostatnim znanym sposobie re¬ gulacji magnetycznej, wyrównywanie czestotliwosci jest mozliwe tylko w minimalnym zakresie. Ponad¬ to glówna wada wszystkich tych znanych sposobów, jest zawsze koniecznosc dwustopniowego wyrówny¬ wania, to jest po pierwsze sam generator musi byc dostrojony do zadanej czestotliwosci a po drugie konieczne jest dostrojenie obu ramion do symetrii dla uzyskania zgodnych czestotliwosci ich drgan. 87 43087 430 Takie strojenie jest wiec dlugotrwale a zatem pra¬ cochlonne i kosztowne.Celem wynalazku jest usuniecie niedogodnosci do¬ tychczas znanych sposobów wyrównywania czesto¬ tliwosci generatorów drgan. Dla osiagniecia tego celu postawiono zadanie opracowania sposobu sy¬ metrycznego wyrównywania czestotliwosci, który nadawalby sie do stosowania przy masowej pro¬ dukcji wieloramiennych generatorów drgan, latwo dal sie zautomatyzowac a ponadto aby po ustaleniu czestotliwosci wyjsciowej generatora oraz asyme- trycznosci czestotliwosci drgan obu jego ramion mozna bylo obie korekty przeprowadzic nastepnie przy pomocy prostego;urzadzenia.Zadanie to rozwiazano wedlug wynalazku przez opracowanie sposobu polegajacego na tym, ze dla zmniejszenia czestotliwosci drgan wyzszej od zada¬ nej, usuwa sie czesc materialu z ramienia genera¬ tora przy jego podstawie i to na zewnetrznej jego krawedzi, zasadniczo w obszarze najmniejszego za¬ geszczenia linii sil sprezystych, w ilosci odpowia¬ dajacej odchyleniu czestotliwosci wyjsciowej od zadanej.Usuniecie czesci materialu dokonuje sie przez stopniowe scinanie materialu z ramion generatora, korzystnie stosuje sie obustronne wycinanie karbów, poczynajac stopniowo od podstawy w kierunku konców ramion, przy czym symetryczne wy¬ równanie czestotliwosci drgan ramion wzgledem siebie uzyskuje sie przez obustronne regulo¬ wanie glebokosci wyciecia a jednoczesnie uzys¬ kiwane jest obnizenie czestotliwosci przez wzdluz¬ ne przemieszczanie ramion wzgledem krawedzi obróbczych urzadzenia znajdujacych sie przy krawedziach zewnetrznych obu ramion. Wiel¬ kosc róznicy czestotliwosci drgan pomiedzy dwoma ramionami jest wykorzystywana jako wartosc od¬ niesienia do bocznego ustawienia narzedzia tna¬ cego a odchylenie czestotliwosci rzeczywistej calego generatora od czestotliwosci zadanej jest wykorzys¬ tane jako wartosc odniesienia dla zmniejszenia sily sprezystosci ramion przez obustronne usuwanie materialu. Usuwanie materialu dla wyrównania czestotliwosci drgan calego generatora do czesto¬ tliwosci zadanej dokonuje sie przez stopniowe od¬ cinanie wykrojnikiem obu zewnetrznych brzegów widelek poczynajac od ich podstawy w kierunku wolnych konców ramion.Opisany sposób pozwala, w oparciu o z góry ustalona wartosc czestotliwosci zadanej oraz pomiar odchylen od tej czestotliwosci, ustalic wartosc obu¬ stronnego zmniejszenia sily sprezystosci ramion co z kolei daje sie zrealizowac z duza dokladnoscia przez usuwanie nadmiaru materialu w obszarze pola sil sprezystosci. Tak wiec sposób ten nadaje sie do automatyzacji. Poniewaz wystepujace przy obcinaniu materialu naprezenia moga spowodowac powstanie strefy brzegowej o oslabionym polu sil sprezystosci to dla unikniecia tego mozna stosowac dodatkowe podgrzewanie usuwajace powstale na¬ prezenia.Przedmiotem wynalazku jest równiez urzadzenie majace postac wykrójnika z dwoma stemplami, w którym odstep pomiedzy krawedziami tnacymi stem- pli jest mniejszy niz szerokosc widelek generatora: drgan, urzadzenie jest ponadto wyposazone w sanki przesuwne w kierunku do stempli oraz nastawne w kierunku poprzecznym do tego przesuwu oraz g wyposazone w gniazdo do umieszczenia widelek generatora drgan. Na skutek zastosowania urza¬ dzenia z wykrojnikiem i mozliwoscia regulowania, polozenia widelek wzgledem stempli w dwóch wza¬ jemnie prostopadlych kierunkach, zachodzi mozli— wosc regulowania ilosci materialu usuwanego rów¬ nomiernie po obu stronach, jak tez zróznicowanie tych ilosci przez poprzeczne przesuniecie sanek. Po¬ nadto konstrukcja ta umozliwia zastosowanie pros¬ tego sterowania automatycznego. 1B Przedmiot wynalazku jest przedstawiony przykla¬ dowo na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia generator drgan z plaskimi widelkami wraz z czlo¬ nami napedowymi i napedzanymi, w rzucie bocznym,, fig. 2 — ten sam generator ale bez czlonów na- pedzajacego i napedowego, w rzucie poziomym, fig: 3 — wykrójnik z dwoma stemplami w widoku z przodu, fig. 4 — wykrójnik w przekroju pozio¬ mym z uwidocznieniem umieszczonych w nim widelek generatora.Jak przedstawiono na fig. 1, do podstawy 7 przy¬ rzadu odmierzajacego czas zamocowany jest za po¬ moca wkretów 6 generator 1 z plaskimi widelkami! Generator sklada sie z lapy mocujacej 4, ustalajacej przy pomocy wyciec bocznych 5, polozenie podstawy J0 3 widelek, od której odchodza oba ramiona 8, 9 widelek generatora. Na ramieniu 8, na jego wolnym koncu, znajduje sie masa obciazajaca majaca postac ksztaltownika ceowego 10 z ramionami skierowa¬ nymi w przedluzeniu ramion widelek i zamocowana u do ramienia 8 za pomoca lapki 11. Na ramieniu 9 pomiedzy ramionami ksztaltownika 10 stanowiacego- wraz z innymi elementami mase obciazajaca, umiesz¬ czona jest plytka nosna 13 z cylindrycznym trwalym magnesem 14 wspólpracujacym z cewka 15 stero¬ wanego tranzystorowo ukladu elektronicznego, który wywoluje wzglednie utrzymuje drgania widelek.Plytka nosna 13 ma dwa skierowane do dolu ra¬ miona 16, 17, na których na ich wewnetrznych powierzchniach, umieszczone sa trwale magnesy 18, 19 wspólpracujace z balansowym (wahadlowym) kólkiem 20. Budowa generatora 1 i jego dzialanie sa opisane w wielu publikacjach, nie wymagaja wiec dalszego dokladnego omawiania. Generator I wyciety wykrojnikiem z materialu na przyklad sto- 59 sowanego na sprezyny do zegarków, uzyskuje okres¬ lona czestotliwosc wyjsciowa przez dobranie mas elementów 10, 11, 13, 14, 16, 17, 18 i 19, czestotliwosc wyjsciowa jest na przyklad równa 104 Hz, jest ta czestotliwosc zawsze nieco wieksza od czestotliwosci i5 zadanej, która w danym przypadku wynosi na. przyklad 100 Hz. Poniewaz zarówno stale ma¬ terialowe jak tez wymiary poszczególnych elemen¬ tów nie sa dokladnie powtarzalne to jest zawsze maja pewna tolerancje, róznica pomiedzy czestotli- 60 woscia wyjsciowa a czestotliwoscia zadana waha sie zwykle w granicach ±2 Hz. Równiez czestotliwosci drgan obu ramion nie sa jednakowe to jest nie sa~ w rezonansie. Obie wartosci to jest czestotliwosc wyjsciowa i asymetria czestotliwosci daja sie okres- 65 lic w przyrzadzie odmierzajacym czas. Wartosci te- 40 4587 430 stanowia wartosci odniesienia przy zabiegach ko¬ rekcyjnych majacych na celu dostrojenie generatora.Na fig. 2, cienkimi liniami 12 przedstawiono prze¬ bieg linii pola sil sprezystych w widelkach 8, 9 generatora drgan. Linie te skupiaja sie przy koncu szczeliny 2 dzielacej ramiona 8, 9 w obszarze przyleglym do podstawy 3 widelek. Zageszczenie linii zmniejsza sie przy zewnetrznych brzegach ra¬ mion, co oznacza, ze zmiany wymiarowe ramion 8, 9 w miejscach znajdujacych sie blizej konca szcze¬ liny 2 i podstawy 3 silniej wplywaja na wlasciwosci sprezyste niz w miejscach znajdujacych sie przy brzegach, na przyklad w obrebie wyciec 5.Aby czestotliwosc rzeczywista mozna bylo obnizac jak najdokladniej, do czestotliwosci zadanej, drob¬ nymi skokami, usuwanie materialu z widelek po¬ winno odbywac sie przy brzegu ramion 8, 8 a szcze¬ gólnie poczynajac od wyciec 5 w kierunku wolnych konców ramion 8 i 9.Usuwanie materialu z ramion widelek powoduje po pierwsze zmniejszenie masy drgajacej, a po drugie zmniejszenie sily sprezynowania. Dopóki usuwanie materialu nastepuje w obrebie podstawy 3 widelek to ma miejsce zmniejszenie sie sily sprezystosci, w miare jednak przesuwania sie ku koncom ramion 8, 9 usuwanie materialu powoduje stopniowe zmniejszenie sie ich masy. Przez usu¬ wanie materialu na brzegu widelek wyrównywanie czestotliwosci daje sie przeprowadzic bardzo doklad¬ nie. Zaleznie od tego, które z ramion 8 czy 9 ma wieksza czestotliwosc wyjsciowa to na ramieniu o wiekszej czestotliwosci usuwa sie wiecej materia¬ lu. Miejsca usuwania materialu sa oznaczone na rysunku jako 21 i 22, a ksztalt wyjsciowy ramion 8, 9 widelek jest oznaczony linia kreska kropka.Usuwanie materialu dokonuje sie korzystnie na przyklad przez dawkowane powoli, obustronne na¬ cinanie lub frezowanie brzegów widelek najko¬ rzystniej rozpoczynane przy wycieciach 5 na zew¬ netrznych brzegach ramion 8, 9 widelek i przebie¬ gajace w kierunku ich wolnych konców. Szczególnie latwo i szybko nastepuje obustronne, jednoczesne usuwanie materialu jesli stosuje sie obcinanie wy- krojnikiem.Urzadzenie do wykrawania jest pokazane na fig. 3 i 4. Sklada sie ono z dwóch stempli 23 i 24 umieszczonych w stalej lub zmiennej odleglosci od siebie i przesuwnie w kierunku pionowym w plycie prowadzacej 25 oraz plycie wykrojnikowej 26.Stemple 23 i 24 po wewnetrznej swej stronie maja krawedzie wzglednie powierzchnie tnace 27, 28.W przestrzeni pomiedzy stemplami 23, 24 umiesz¬ czone sa ruchome sanki oznaczone symbolicznie strzalkami a i b, na sankach tych umieszcza sie widelki generatora 1, które wprowadzane wraz z sankami miedzy stemple 23 i 24 sa przesuwane wzdluznie oraz sa przestawne poprzecznie na boki.Przestawienie w kierunku strzalki a stosuje sie do wyrównania symetrii ramion dla wyrównania czes¬ totliwosci ich drgan to jest do rezonansowego ich dostrojenia, natomiast stopniowe przesuwanie w kierunku strzalki b do jednoczesnego dostrajania generatora do zadanej czestotliwosci. Widelki gene¬ ratora spoczywaja najkorzystniej w gniezdzie wy¬ konanym w sankach. Poniewaz male kawalki od¬ dzielanego materialu sa latwo usuwalne, nie istnieje niebezpieczenstwo, ze beda one przywieraly na przyklad do glowicy magnesu trwalego, a tym sa- i mym falszowaly wyniki strojenia powodujac póz¬ niejsze wadliwe dzialanie generatora. PL