Przedmiotem wynalazku jest tlumik drgan lopatek turbiny gazowej, majacy na celu obnizenie naprezen dynamicznych lopatki.W czasie pracy silnika lopatka jest poddana dzialaniu pulsujacych sil aerodynamicznych, które sa czynni¬ kiem wymuszajacym jej drgania. Drgania te wywoluja powstanie naprezen dynamicznych w lopatce, których wartosci niebezpiecznie rosna w zakresie czestotliwosci rezonansowej lopatki. Dla obnizenia tych naprezen sa stosowane tlumiki drgan. Role tlumika drgan spelniaja bandaze lopatek, a zwlaszcza utworzalnego z wycinków pierscienia umieszczonego na wierzcholku lopatki. Na koncach wycinków sa wykonane wyciecia pasujace do wycinków sasiednich lopatek. Wycinki zazebiaja sie z pewnym wciskiem, dzieki czemu w czasie drgan lopatek ruchy wzgledne wycinków wywoluja powstawanie sil tarcia tlumiace drgania. Opisana konstrukcja daje dobre efekty tlumienia i pomimo to, ze zwieksza ponadto sprawnosc turbiny na skutek wyeliminowania strat szczelino¬ wych, nie jest zawsze stosowana. Wymienione efekty zostaly okupione dosc duza komplikacja technologiczna, wynikajaca z koniecznosci wykonania wycinka pierscieniowego oraz z trudnosci w obróbce pióra lopatki.Inna powazna wada wywodzi sie z istnienia dodatkowej masy, która usytuowana na duzym promieniu powoduje wzrost naprezen przy podstawie lopatki, ograniczajac tym samym predkosc obrotowa turbiny. Inny znany tlumik jest typu „Skrzynkowego" i jest podany w ksiazce J.V. Casamassa i R.D. Bent: „Jet aircraft power system." wyd. 1957., str.354. Tlumik ten jest wykonany w ksztalcie zblizonym do prostopadloscianu, pustego w srodku, a skladaja sie na niego blaszane wytloczki, zaspawane miedzy soba. Ksztalt tego tlumika odpowiada przestrzeni utworzonej przez powierzchnie szyjek sasiednich lopatek, ich pólek oraz tarczy turbiny. Tlumik skrzynkowy jest umieszczony z wciskiem pomiedzy szyjkami sasiednich lopatek, który przy ruchach wzglednych miedzy tlumikiem i szyjkami lopatek wywoluje sily tarcia,, a w efekcie nastepuje stlumienie drgan. Powazna wada tego typu tlumika, obok trudnosci wykonawczych, jest utrata wlasnosci tlumiacych, wskutek scierania sie jego powierzchni w czasie ruchów frykcyjnych. Jeszcze inne znane rozwiazanie tlumienia drgan polega na uzyciu specjalnego ksztaltów zaników lopatek. Lopatki wspólpracuja, miedzy soba parami, a wspólpracujace czesci zamkowe maja jednostronnie naciete uzebienie przy pozostawieniu gladkiej drugiej strony; czesci zamkowe sasiednich lopatek stanowia wzajemne lustrzane odbicie. W wyniku dzialania zmiennych sil gazowych wystepuja87168 ugiecia szyjek lopatek, a zatem powstaja tlumiace sily tarcia w wyniku wzglednych ruchów powierzchni stykaja¬ cych sie oraz sily prostopadlej od powierzchni ciernej, która stanowi skladowa reakcji oddzialywania zamka w tarczy turbiny na uzebienie zamka lopatki.Wada tego rozwiazania sa znaczne trudnosci technologiczne wynikajace z koniecznosci wykonania dwóch kompletów narzedzi do obróbki zamków lopatek Ponadto lopatki sa obciazone dodatkowym momentem zgina¬ jacym spowodowanym przesunieciem srodka ciezkosci czesci oplywowej lopatki z osi jej zamka.Tlumik wedlug wynalazku jest wykonany w postaci wkladki bezwladnosciowej umieszczonej z luzem w stanie statycznym pod pólkami lopatek.Wkladka bezwladnosciowa pod wplywem reakcji odsrodkowej wywiera sile na lopatki, która stanowi element tlumiacy drgania lopatek. Wartosc sily tlumiacej jest duza poniewaz przyspieszenie dosrodkowe w tym miejscu wynosi kilkadziesiat tysiecy wartosci przyspieszenia ziemskiego. Tlumik odznacza sie zwielokrotniowym dzialaniem momentu tlumiacego z uwagi na dzialanie sily tlumiacej na pólke lopatki, a wiec daleko od punktu, w którym lopatka drga. Uzycie tlumika obniza naprezenia dynamiczne w lopatkach i zapewnia ich bezawaryjna prace w szerokim zakresie czestotliwosci wzbudzania, przy czym efekt najwiekszego tlumienia wystepuje przy obrotach silnika wywolujacych drgania rezonansowe lopatek. Efektywnosc dzialania tlumiacego zostala po¬ twierdzona w czasie prób rezonansowych lopatek turbiny na silniku, które wykazaly, ze zastosowanie wkladki obnizylo o 30% naprezenia w lopatkach. Inna pozytywna cecha jest stalosc efektu tlumienia w czasie, co oznacza, ze przy okreslonej predkosci obrotowej silnika sily tlumiace sa stale niezaleznie od dokladnosci wykonania czesci oraz stanu zuzycia powierzchni wspólpracujacej.Tlumik wedlug wynalazku charakteryzuje sie prostota technologiczna i latwa mozliwoscia zmiany ksztal¬ tu w celu dostrojenia tlumienia i dobrania wydatku powietrza chlodzacego lopatki. Czynniki te odgrywaja wazna role w procesie dopracowania silnika, gdyz zmniejszaja koszt i czas dopracowania. Tlumik moze byc stosowany takze w konstrukcjach juz wykonanych, gdyz wprowadzenie go nie pociaga istotnych zmian tarczy turbiny.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia czesc turbiny w widoku osiowym, a fig. 2 - te sama czesc w przekroju wzdluz linii A-A zaznaczonej na fig. 1.Tlumik jest wykonany w postaci bezwladnosciowej wkladki 1 umieszczonej z luzem pomiedzy szyjkami 2 sasiednich lopatek i ich pólkami 3. Natomiast od strony tarczy turbiny 4 wkladka 1 ma wykonany rowek 5 wspólpracujacy z wasem 6 wykonanym pomiedzy zamkami 7 na tarczy 4, co zabezpiecza wkladke 1 przed przesunieciami osiowymi. Masa wkladki 1 jest tak dobrana, aby efekt najwiekszego tlumienia wystepowal przy obrotach silnika wywolujacych drgania rezonansowe lopatek. Pozostawienie luzu pomiedzy wkladka 1 a szyjka¬ mi 2 zapewnia przeplyw powietrza chlodzacego. Istnieje takze mozliwosc dozowania tego powietrza poprzez odpowiednie ksztaltowanie wkladki 1. PL