Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do okreslania lejnosci cieklych metali, umozliwiajace rejestracje i przekazywanie na odleglosc wyniku próby lejnosci.Lejnosc metali okresla zdolnosc do wypelniania form odlewniczych przez ciekly metal i jest zalezna od skladu chemicznego oraz temperatury cieklego metalu.Dotychczas nie sa znane urzadzenia umozliwiajace bezposredni odczyt lejnosci. Lejnosc metali okresla sie dotychczas droga pomiaru dlugosci odlanej próbki. Próba lejnosci metalu polega na odlaniu próbki o znormalizo¬ wanym, ksztalcie, w okreslonej formie odlewniczej, której wneka umozliwia uzyskanie dostatecznie dlugiej próbki. Najczesciej odlewa sie próbke w ksztalcie spirali, majacej na swym obwodzie odpowiednie wystepy, rozmieszczone w jednakowej od siebie odleglosci. Wystepy te stanowia podzialke umozliwiajaca latwiejsze okreslenie dlugosci próbki. Po odlaniu i zakrzepnieciu metalu, próbke wybija sie z formy, usuwa mase for¬ mierska, a nastepnie zlicza sie na niej ilosc wystepów. Ilosc wystepów okresla dlugosc odlanej próbki i jest miara lejnosci cieklego metalu w danych warunkach.Okreslenie lejnosci metali znanymi sposobami jest klopotliwe i pracochlonne oraz uniemozliwia dokony¬ wania bezposredniej rejestracji i przekazywania na odleglosc wyniku próby. Ponadto, stwarza mozliwosc popel¬ niania pomylek przy zliczaniu wystepów na próbce.Istota wynalazku polega na tym, ze urzadzenie do okreslania lejnosci metali zawiera forme odlewnicza próbki, wyposazona w czujniki wykrywajace obecnosc metalu w poszczególnych odcinkach wneki formy.Wyjscia czujników polaczone sa z wejsciem urzadzenia umozliwiajacego bezposredni odczyt i rejestracje dlugosci odlanej próbki, a tym samym - lejnosci metalu.. Przy okreslaniu lejnosci metali proponowanym urzadzeniem, nie zachodzi potrzeba wybijania próbki z formy, ani tez okreslania jej dlugosci, gdyz wynik próby lejnosci odczytuje sie bezposrednio na przyrzadzie, przy czym wynik moze byc rejestrowany i przekazywany na odleglosc.Urzadzenie do okreslania lejnosci cieklych metali, wedlug wynalazku, przedstawiono przykladowo na rysunku, na którym uwidoczniono przekrój poprzeczny formy odlewniczej oraz uklad czujników wraz ze sche¬ matem ukladu odczytujacego, rejestrujacego i ukladu zasilania.2 84 123 Forma odlewnicza sklada sie z ukladu wlewowego 1, górnej czesci 2, w której znajduje sie wneka 3 na próbke w ksztalcie spirali, dolnej czesci 4 zaopatrzonej w otwory rozmieszczone wzdluz wneki 3, przy czym dolna czesc 4 formy osadzona jest na plycie 5 wykonanej z materialu ceramicznego. Forma odlewnicza umieszczona jest w centrujacej skrzynce 6.Uklad czujników sklada sie z elektrod 7, tranzystorów 8 i przekazników elektromagnetycznych 9, przy czym elektrody 7 polaczone sa poprzez rezystory 10 z bazami tranzystorów 8, a przekazniki 9 wlaczone sa w obwody kolektorowe tranzystorów 8.Uklad odczytu i rejestracji wyników próby lejnosci zawiera analogowy rejestrator pradu 11, cyfrowy rejestrator napiecia 12 oraz rezystory 13, przy czym ilosc rezystorów 13 jest równa ilosci elektrod 7.W obwód pradowy analogowego rejestratora pradu 11 wlaczony jest poprzez zestyki 9' przekazników elektromagnetycznych 9, zestaw polaczonych równolegle wzgledem siebie rezystorów 13. Zestaw rezystorów 13 polaczony jest szeregowo z rezystorem 14, do którego równolegle polaczony jest cyfrowy rejestrator napie¬ cia 12. Ponadto, równolegle do analogowego rejestratora pradu 11 i zestawu rezystorów 13 wlaczony jest rezys¬ tor 15. Uklad odczytu i rejestracji, zawiera dodatkowo zestaw lampek 16, które poprzez zestyki 9" przekazni¬ ków 9 polaczone sa z ukladem zasilania niskiego napiecia.Uklad zasilania sklada sie z transformatora sieciowego 17, majacego dwa uzwojenia wtórne: wysokiego i niskiego napiecia, prostowników wysokiego napiecia 18 i niskiego napiecia 19, stabilizatora napiecia 20 i wy¬ lacznika 21. Zaciski uzwojenia wysokiego napiecia transformatora 17 polaczone sa z uzwojeniem prostownika wysokiego napiecia 18, którego jeden z zacisków wyjsciowych polaczony jest poprzez rezystor 22 z elektroda 7 osadzona wspólsrodkowo w stosunku do wneki 3 formy'odlewniczej, a drugi z kolektorami tranzystorów 8 ukladu czujników. Zaciski uzwojenia niskiego napiecia transformatora 17 polaczone sa z wejsciem prostownika niskiego napiecia 19, którego jeden z zacisków polaczony jest z emiterami, a drugi poprzez cewki przekazni¬ ków 9 z kolektorami tranzystorów 8 ukladu czujników. Ponadto, wyjscie prostownika niskiego napiecia 19 polaczone jest z wejsciem stabilizatora napiecia 20, zasilajacego uklad odczytu i rejestracji oraz polaczone jest poprzez zestyki 9" przekazników 9 z lampkami 16.Wlany do formy odlewniczej ciekly metal styka sie najpierw z elektroda 7 osadzona wspólsrodkowo wzgledem wneki 3 formy odlewniczej, a nastepnie kolejno z pozostalymi elektrodami 7. Ciekly metal wypelnia¬ jacy wneke formy i laczacy ze soba kolejno elektrody 7, stanowi element obwodu elektrycznego, zawierajacego prostownik wysokiego napiecia 18, rezystor 22 oraz zlacza emiterowe tranzystorów 8 i rezystory 10.Dzieki polaryzacji zlaczy eniiterowych napieciem z prostownika wysokiego napiecia 18, w obwodach kolektorowych tranzystorów 8, w których znajduja sie cewki przekazników 9, zasilane z prostownika niskiego napiecia 19, poplyna kolejno prady powodujace zadzialanie przekazników 9 i zamykanie zestyków 9', 9", 9'".Przy kolejnym zamykaniu zestyków 9' zostaja wlaczone rezystory 13 ukladu odczytu i rejestracji wyniku lej¬ nosci, dzieki czemu zmniejsza sie stopniowo opór w obwodzie analogowego rejestratora pradu 11 i zwieksza sie przeplyw pradu przez ten rejestrator. Równoczesnie prad ten wytwarza na rezystorze 14 spadek napiecia, który jest rejestrowany przez cyfrowy rejestrator napiecia 1.2. Rezystor 15 umozliwia dodatkowy przeplyw pradu, dzieki'któremu uzyskuje sie niezawodne dzialanie rejestratora 12. Odczytu lejnosci cieklego metalu dokonuje sie na analogowym rejestratorze pradu 11, badz tez na cyfrowym rejestratorze napiecia 12.Zestyki 9" przekazników elektromagnetycznych 9 umozliwiaja kontrole dzialania tych przekazników przez zaswiecenie lampek 16. Lampki te moga równiez sluzyc do odczytu lejnosci metalu. Zestyki 9"' przekazni¬ ków 9 podtrzymuja dzialanie przekazników 9 na okres dowolnie dlugi po zakrzepnieciu metalu w formie i pow¬ staniu przerw na stykach elektrod 7 i odlanej próbki na skutek jej skurczu.Po okresleniu lejnosci metalu wylacza sie wylacznik 21 i usuwa sie czesc formy odlewniczej lacznie z odlana próbka. Plyta 5 wraz z elektrodami 7 i centrujaca skrzynka 6 stanowia trwale elementy urzadzenia.W celu powtórnego okreslenia lejnosci metalu, naklada sie na plyte 5 w skrzynce 6 pozostale czesci formy odlewniczej. Górna oraz dolna czesc 2, 4 formy odlewniczej najkorzystniej jest wykonac metoda formowania skorupowego. PL