Przedmiotem wynalazku jest sposób selektyw¬ nej rafinacji frakcji naftowych, na drodze ekstrak¬ cji rozpuszczalnikowej, przy zastosowaniu nowego rozpuszczalnika typu alkoksynitryli.Znane jest stosowanie w przemyslowych proce¬ sach selektywnej rafinacji naftowych frakcji ole¬ jowych róznych rozpuszczalników, przy czym naj¬ czesciej uzywany jest furfurol, fenol i krezol. Ce¬ lem procesu rafinacji selektywnej jest usuniecie z destylatorów olejowych zawartych tam skladni¬ ków, które wplywaja ujemnie na ich wlasciwosci, na drodze oddzielenia za pomoca rozpusczalnika weglowodorów aromatycznych i aromatyczno-naf- tenowych o krótkich podstawnikach parafinowych, zywic i asfaltenów, od weglowodorów stanowia¬ cych korzystne skladniki olejów mineralnych.Wprowadzenie w przemysle rafinacji rozpusz¬ czalnikowej wyeliminowano stosowanie procesu chemicznego przy uzyciu kwasu siarkowego, jed¬ nak znane ropuszczalniki nie charakteryzuja sie dobra selektywnoscia oraz niekorzystnie usuwaja równiez z destylatorów olejowych weglowodory naftenowo-aromatyczne i aromatyczne o malej licz¬ bie pierscieni i dlugich lancuchach bocznych, a takze czesciowo weglowodory naftenowe, stano¬ wiace cenne i pozadane skladniki olejów napedo¬ wych i smarowych. Równiez furfurol, fenol i krezol jako rozpuszczalniki sa toksyczne oraz powoduja duza korozje aparatury, co wplywa na wzrost ko¬ sztów procesu. 23 Znane jest takze stosowanie zwiazków typu al¬ koksynitryli w procesie wydzielania butadienu na drodze destylacji ekstrakcyjnej, co przedstawiono w opisie patentowym USA Nr 3,372,109.Obecnie stwierdzono, ze mozna uzyskac bardzo dobre efekty i znacznie wyzsza wydajnosc rafina- tów olejowych, prowadzac proces rafinacji desty¬ latorów olejowych na drodze ekstrakcji rozpusz¬ czalnikowej przy uzyciu jako rozpuszczalnika zwiazku typu alkoksynitrylu lub jego pochodnych.Wedlug wynalazku ekstrakcje rozpuszczalnikowa weglowodorów aromatycznych, zywic i asfaltenów prowadzi sie przy pomocy zwiazku typu alkoksy¬ nitryli o ogólnym wzorze.R O — R — C — N a najkorzystniej stosujac beta-metoksypropioniitryl, prowadzac proces w znanych urzadzeniach rafi¬ neryjnych, w temperaturze od 80—140°C, przy czym udzial rozpuszczalnika wynosi od 1,5 : 1 do 6:1, w stosunku do rafinowanego destylatu olejowego.Prowadzenie procesu rafinacji sposobem wedlug wynalazku pozwala na uzyskanie wzrostu wydaj¬ nosci otrzymywanych rafinatów o 12—16%, a wy¬ dajnosci olejów otrzymywanych z tych rafinatów o 15—18%, w stosunku do metod tradycyjnych, a dzieki duzej selektywnosci stosowanego rozpusz¬ czalnika uzyskuje sie wyzsza jakosc i aromatycz- nosc ekstraktu, od jakosci ekstraktów furfurolo- 83 99683 996 wych, fenolowych czy krezolowych. Równiez waz¬ na korzyscia jest zmniejszenie toksycznosci i ko- rozyjnosci, przy równoczesnym poprawieniu ela¬ stycznosci procesu, ze wzgledu na wysokie poloze¬ nie krzywej krytycznych temperatur rozpuszczal¬ nosci.Celem wynalazku jest otrzymywanie odpowied¬ niej jakosci rafinatów olejowych, nadajacych sie do wykrywania mineralnych olejów smarowych wszystkich typów, przy dalszym zastosowaniu pro¬ cesu odparafinowania rozpuszczalnikowego lub bezrozpuszczalnikowego dla rop parafinowych, jak równiez bez odparafinowania dla rop bezparafi- nowych, olejów napedowych dla silników wysoko¬ preznych i olejów opalowych oraz dalszego prze¬ twarzania w procesach wodorowych, do dalszego przetwarzania w procesach destrukcyjnych katali¬ tycznych i niekatalitycznych oraz do produkcji stalych weglowodorów naftowych jak np. parafiny cerezyny, wazeliny i inne produkty typu wosków naftowych, uzyskane z gaczów parafinowych wy¬ dzielanych w procesie odparafinowania rozpuszczal¬ nikowego lub bezrozpuszczalnikowego, jak równiez jednoczesne otrzymywanie ekstraktów nadajacych sie do stosowania jako dodatki uszlachetniajace do asfaltów, plastyfikatory dla przemyslu gumo¬ wego, surowiec do produkcji sadzy oraz jako su¬ rowiec do produkcji asfaltów poekstrakcyjnych metoda utleniania.Przyklad I. Do 2000 g destylatu olejowego dodano 3000 g betametoksypropionitrylu, po czym mieszano przez 15 minut w temperaturze 80°C.Nastepnie przeprowadzono rodzial wyodrebnionych dwóch faz przez zdekantowanie, otrzymujac 1750 g rafinatu oraz 3205 g ekstraktu. Po oddestylowaniu rozpuszczalnika uzyskano 1698 g czystego rafinatu o wspólczynniku zalamania swiatla 1,4872 oraz 300 g czystego ekstraktu o wspólczynniku zalama¬ nia swiatla 1, 5725.Przyklad II. Do 2000 g destylatu olejowego dodano 12000 g 'betametoksypropionitrylu, po czym mieszano przez 15 minut w temperaturze 80°C.Nastepnie przeprowadzono rozdzial wyodrebnio¬ nych faz przez zdekantowanie, otrzymujac 1600 g rafinatu oraz 10300 g ekstraktu. Po oddestylowa¬ niu rozpuszczalnika otrzymano 1529 g czystego ra¬ finatu o wspólczynniku zalamania swiatla 1,4802 oraz 420 g czystego ekstraktu o wspólczynniku za¬ lamania swiatla 1,5411.Przyklad III. Do 2000 g destylatu olejowego dodano 3000 g betametoksypropionitrylu, po czym 45 50 mieszano przez 15 minut w temperaturze 140°C.Nastepnie przeprowadzono rozdzial wyodrebnio¬ nych dwóch faz przez zdekantowanie, otrzymujac 1690 g rafinatu oraz 3280 g ekstraktu. Po oddesty¬ lowaniu rozpuszczalnika uzyskano 1470 g czystego rafinatu o wspólczynniku zalamania swiatla 1,4840 oraz 500 g czystego ekstraktu o wspólczynniku za¬ lamania swiatla 1,5528.Przyklad IV. Do 2000 g destylatu olejowego dodano 12000 g betametoksypropionitrylu, po czym mieszano przez 15 minut w temperaturze 140°C.Nastepnie przeprowadzono rozdzial wyodrebnionych dwóch faz przez zdekantowanie, otrzymujac 1507 g rafinatu oraz 10448 g ekstraktu. Po oddestylowaniu rozpuszczalnika uzyskano 1431 g czystego rafinatu o wspólczynniku zalamania swiatla 1,4795 oraz 533 g czystego ekstraktu o wspólczynniku zala¬ mania swiatla 1,5401.Przyklad V. Do 2000 g destylatu olejowego dodano 6000 g betametoksypropionitrylu, po czym mieszano przez 15 minut w temperaturze 110°C.Nastepnie przeprowadzono rozdzial wyodrebnio¬ nych dwóch faz przez zdekantowanie, otrzymujac 1628 g rafinatu oraz 6353 g ekstraktu. Po oddesty¬ lowaniu rozpuszczalnika uzyskano 1523 g czystego rafinatu o wspólczynniku zalamania swiatla 1,4835 oraz 450 g czystego ekstraktu o wspólczynniku za¬ lamania swiatla 1,5451.Dla porównania, do 2000 g destylatu olejowego dodano 6000 g furfurolu i mieszano przez 15 minut w temperaturze 110°C. Nastepnie przeprowadzono rozdzial wyodrebnionych dwóch faz przez zdekan¬ towanie, otrzymujac 1480 g rafinatu oraz 6493 g ekstraktu. Po oddestylowaniu rozpuszczalnika uzy¬ skano 1260 g czystego rafinatu o wspólczynniku zalamania swiatla 1,4796 oraz 706 g czystego ek¬ straktu o wspólczynniku zalamania swiatla 1,5284. PL