Wynalazek niniejszy dotyczy specjalnej konstrukcji zamka cyfrowego, który dziala równiez jako zatrzask. Konstrukcja ta tak przy uzyciu zamka, jak i przy jego wyko¬ naniu posiada duze zalety Wewnetrzne czesci skladowe zamka skladaja sie z rygla oraz z czesci nastawia¬ nych. Czesci nastawiane wykonane byc mo¬ ga rozmaicie, najczesciej jednak skladaja sie z tarcz, które obracac sie moga w swych plaszczyznach na swych osiach i za¬ opatrzone sa wycieciami, dozwalaj a- cemi na przesuwanie rygla, skoro wspomniane wyciecia, umieszczone w srod¬ ku zamka, ustawia sie odpowiednio naprze¬ ciw rygla, to znaczy, gdy tarcze ustawi sie na pewna oznaczona liczbe.W mysl niniejszego wynalazku skrzyn¬ ka zamka wykonana jest w ten sposób, ze zamek lub czesc jego mozna rozebrac bez stosowania w tym celu specjalnych narze¬ dzi, gdyz wystarczy np. zapalka, igla lub tym podobna wtyczka. Skoro bowiem za¬ mek nastawiony jest na oznaczona liczbe, a rygiel lub czesc od niego zalezna tak da¬ leko przesunieta, ze w powstaly otwór mozna wlozyc np. zapalke, to przez odpo¬ wiedni nacisk mozna wylaczyc urzadzenie zaporowe, rozebrac skrzynke lub jej czesc, w celu wyjecia np. dla wymiany tarczy lub wewnetrznych czesci zamka.Wobec tego, ze do wlasciwego zrozu¬ mienia wynalazku jako calosci ksztalt cze¬ sci nastawianych niema znaczenia, przed¬ stawiono je wszedzie na zalaczonych ry¬ sunkach w ksztalcie okraglych tarcz.Strzalki oznaczone na rysunkach wska¬ zuja kierunki dzialania sprezyn, wzglednieczesci przyciskanych sprezynami oraz kie¬ runki ruchów poszczególnych czesci.Wynalazek niniejszy przedstawiony jest na zalaczonych rysunkach w roz¬ maitych formach wykonania/ Fig, 1A i 1C przedstawiaja tarcze z po- dzialkami, a fig. IB — ich zestawienie; fig. 2A przedstawia widok boczny skrzynki zamka ze zdjeta pokrywa oraz niektóre cze¬ sci mechanizmu zamka; fig. 2B wskazuje widok zgóry zamka wedlug fig. 2A; fig. 2C wskazuje przekrój wedlug linji L—L fig. 2A; fig. 3A wskazuje widok boczny pokry¬ wy; fig. 3B wskazuje jej widok zprzodu; fig. 4A wskazuje podluzny poziomy prze¬ krój zamka wedlug linji L2—L2 fig. 2B; fig. 4B wskazuje zatrzask zamka wedlug fig. 4A; fig, 5 wskazuje pionowy prze¬ krój zamka wedlug linji L3—L3 fig. 6 odmiennej formy wykonania, przyczem dla wyrazistosci rysunku usunieto niektóre we¬ wnetrzne czesci zamka; fig. 7 przedstawia zatrzask czesciowo w przekroju dla zamka wedlug fig. 5 i 6; fig. 8 wskazuje pewien szczegól zamka, a fig. 9 wskazuje zlozona tarcze dla zamka wedlug fig. 5 i 6; fig. 10A wskazuje widok boczny zamka wedlug dru¬ giej formy wykonania; fig. 10B wskazuje podluzny przekrój tegoz zamka, a fig. 10C wskazuje jego przekrój poprzeczny wedlug linji IA—L4 fig. 10A; fig. 11A wskazuje czwarta forme wykonania zamka w prze¬ kroju poziomym, a fig. 11B wskazuje po¬ krywe tego zamka; fig. 12A ^skazuje inna jeszcze forme wykonania zamka, a fig. 12B wskazuje jego pokrywe.Wskazana na fig. 1 czesc nastawiana sklada sie z dwóch czesci, a mianowicie z tarczy Y dostepnej z zewnatrz, zaopatrzo¬ nej w podzialke zlozona z cyfr lub liter oraz male otwory 1, której czesc srodkowa jest wtloczona i tworzy kolnierz 2 oraz z tarczy I zaopatrzonej w wyciecia 3,4 i ma¬ le otwory 5, przyczem obie tarcze posiada¬ ja w srodku otwory tak, ze mozna je umie¬ scic na osi. Obwód tarczy Y podzielony jest na 100 czesci. Male otworki 1 i 5 umie¬ szczone sa na mniej szem kole w odstepach dziesieciu wzglednie dziewieciu jednostek wyzej wspomnianej podzialki. Wobec tego, ze kazda tarcza posiada 10 tego rodzaju otworów, mozna obydwie tarcze ustawic wzajemnie w stu rozmaitych polozeniach i ustalic je w któremkolwiek polozeniu, za¬ kladajac sztyft w otwory 1 i 5. W kierun¬ ku osiowym mozna tarcze Y i I polaczyc zapomoca sruby, przyczem tarcza Y wyko¬ nana byc moze jako nasrubek lub jako sru¬ ba. Przy tego rodzaju osiowem polaczeniu najlepiej umiescic czesc hastawiana na kolnierzu tarczy Y, wówczas tarcza / po¬ siadac winna wieksza srednice niz kolnierz 2, aby nie mogla wypasc.Celem niniejszego wynalazku jest jed¬ nakze wprowadzenie innego osiowego po¬ laczenia, niz wyzej opisano. Fig. 2A i 2B przedstawiaja dwie czesci nastawiane (tar¬ cze), zalozone na sworzen 7 przynitowany na spodzie skrzynki 8 oraz rygiel 9, umie¬ szczony pod tarczami, posiadajacy prosto¬ padle wystepy 10 i 11, i dzwignie 12, od¬ chylana na sztyfcie 13 przytwierdzonym do scianki skrzynki. Gdy tarcze nastawic na oznaczone cyfry, wówczas wyciecia 3 znajduja sie ha jednej linji z wystepami 10 rygla, które przy jego przesunieciu wchodza w wyciecia 3, przyczem równoczesnie otwiera sie otwór 14 w scianie skrzynki po¬ przednio przykryty wystepem // rygla.Pokrywe 15 (fig. 3), której brzegi z trzech stron zagiete sa wtyl i do srodka, mozna tylko z jednej strony nasunac na skrzynke 8, której górne podluzne krawe¬ dzie 16 wygiete sa nazewnatrz i wchodza w zagiete brzegi pokrywy 15. W polozeniu zasunietem pokrywy wolny koniec przy¬ mocowanej do niej plaskiej sprezyny 17 spoczywa na dzwigni 12 i opiera sie o krótsza sciane skrzynki 8, uniemozliwiajac przez to odsuniecie pokrywy. Pokrywe mozna jednakze zdjac po nastawieniu zam¬ ka na oznaczona cyfre, gdyz po przesunie- ^ciu rygla odslania sie otwór 14, przez któ¬ ry mozna wlozyc odpowiednie narzedzie if naciskajac dzwignie 12, odchylic sprezyne 17 do góry ponad krawedz scianki skrzyn¬ ki tak, aby zwolnila pokrywe. Pokrywa po¬ siada wyciecia 18 sluzace Ido odczytywa¬ nia cyfr na tarczach. W zasunietem polo¬ zeniu pokrywy 15, tarcze zlaczone ze soba osiowo mieszcza sie pomiedzy pokrywa a dnem skrzynki. Na fig, 3 polozenie tarcz pod pokrywa przedstawione jest linjami przerywanemi. Tarcze te wystaja nieco na- zewnatrz i sa zboku dostepne dla ulatwie¬ nia nastawiania. Zaglebienia 1 sluza jedy¬ nie do ulatwienia odszukiwania przez do¬ tyk wyciec 3.Fig. 4 przedstawia w jaki sposób ulozo¬ ne sa fczesci wewnetrzne zamka, umieszczo¬ ne w jednej plaszczyznie pod tarczami.Sposób dzialania zamka wedlug tej lormy wykonania jest nastepujacy. Po ustawieniu zamka na oznaczona cyfre, gdy rygiel 9 zamka daje sie przesuwac, przestawia sie go wtedy oraz rygiel 19 zatrzasku w prze¬ ciwnych kierunkach, przyczem rygiel 9 po¬ ciaga równoczesnie ze soba trzeci rygiel 20. Wskutek tego otwory 21 pomiedzy ry¬ glami 19 a 20 zwiekszaja sie. Glówki 23 plytki zaporowej 24, zaopatrzone wycie¬ ciami 22, wprowadza sie od spodu przez dno skrzynki do otworów 21, w których przytrzymuja je rygle 19 i 20, zapadajace w wyciecia 22. Jezeli zatem zewnetrzny na¬ cisk przestanie dzialac na rygle 9 i 19, wra¬ caj a one w pierwotne polozenie, zatrzymu¬ je sie jednakze rygiel 20, przytrzymywany w polozeniu nieryglujacem przez sprezyne 25, która wolnym koncem zapada w wycie¬ cia 26 tego rygla. Zamek mozna zatem zu¬ pelnie niezaleznie od polozenia tarcz otwie¬ rac i zamykac, podobnie jak zwykly za¬ trzask. Przez wyjecie konca sprezyny 25 z wyciecia 26 zapomoca guziczka dostep¬ nego z zewnatrz, zwalnia sie rygiel 20, któ¬ ry wraca w polozenie przedstawione na ry¬ sunku, wobec czego zamek staje sie ponow¬ nie zamkiem cyfrowym, to znaczy, ze po odpowiedniem nastawieniu tarcz na ozna¬ czone cyfry daje sie otworzyc.Fig. 4A przedstawia jeszcze jeden otwór 14A w dnie skrzynki 8, który w po¬ dobny sposób jak otwór 14 (fig. 2) zakrywa rygiel 9 lub odslania za posrednictwem otworu 14B w tym ryglu, Zapomoca narze¬ dzia wprowadzonego przez otwór 14A i 14B mozna sprezyne 17 na pokrywie (fig. 3) wysunac z polozenia zamykajacego. Za¬ leznie od potrzeby stosowac mozna jedno lub drugie urzadzenie.W polozeniu przedstawionem na fig. 5 lub 7 tarcze Y i I umieszczone sa na srod¬ kowej skrzynce 27, która na obwodzie po¬ siada w kilku kierunkach biegnace wysta¬ jace haczyki 28 (fig. 8). Haczyki te wsuwa sie w skobelki 29, znajdujace sie na dnie skrzynki 30 (fig. 5). Srodkowa skrzynke 27 mozna przez pokrecenie w kierunku od¬ wrotnym /do ruchu wskazówki na zegarze wysunac ze skobelków 29, jezeli poprzed¬ nio rygiel zostal zasuniety tak, ze wyciecie 31 w ryglu trafia na obwód skrzynki 27, i jesli wygieta do srodka sprezyna 32 jest odpowiednio wysunieta nazewnatrz. Przed¬ stawione na fig. 6 tarcze Y i / sa polaczone ze soba, moga one byc jednak, równiez jak na fig. 9, podzielone na dwa koncentryczne pierscienie, przyczem pierscien zewnetrzny Y oznaczony podzialka nastawiac mozna odpowiednio do wewnetrznego pierscienia /. Pierscien /oraz tarcza /, podobnie jak na fig. 1C, zaopatrzone sa w wyciecie 3 i wglebienia 4. Wglebienia te najlepiej wy¬ konac tak, by tworzyly one lacznie z leza- cemi pomiedzy niemi wzniesieniami jedna linje falista, przyczem wyciecie 3 umie¬ szcza sie w jednem z wglebien tejze linji falistej. Przy zastosowaniu tarcz wedlug fig. 9 koniecznem jest umieszczenie podob¬ nego pierscienia lub tarczy pod pierwsza tarcza z podzialka tak, aby ona przykry¬ wala wewnetrzne czesci zamka i zapobie¬ gala wysuwaniu sie pierscienia 1 z jego po- - 3lozenia. Rygiel 9 posiada wtem wykona¬ niu tylko jeden wystep 10, skierowany do góry, który w srodkowej skrzynce 27 siega az do górnej krawedzi tarczy. Sprezyny 19' i 20', sluzace jako zasuwki, wchodza kolejno w wyciecia w glówce zatrzasku 33 (fig. 7), gdy sie ja wprowadzi w otwór 34, znajdujacy sie w dnie skrzynki zamka.Najpierw zapada sprezyna 19' w wyciecie 35, a nastepnie sprezyna 20* w wyciecie 36 w glówce zatrzasku 33, zaopatrzonej po¬ miedzy wycieciami a plytka w gwint, na który nakreca sie nasrubek. Przez pokre¬ cenie tego nasrubka na jeden lub kilka ob¬ rotów mozna waskie wyciecie 36 zakryc, i w ten sposób zamknac dostep dla sprezy¬ ny 20'. Celem 'jasniejszego przedstawienia, na fig. 6 opuszczono czesci oznaczone na fig. 5.Fig. 10A, 10B i 10C przedstawiaja skrzynke 8 w trzeciej formie wykonania z nalozona pokrywa 15 oraz z tarczami Ki/ obracanemi na sworzniu 7 przynitowanym do spodu oslony. Obie krawedzie podluzne pokrywy 15 wygiete sa ku dolowi pod pro¬ stym katem, a pokrywa jest w ten Sposób umieszczona na skrzynce 8, ze jeden koniec pokrywy Iwskazany w przekroju jest wyko¬ nany jako haczyk 38, obejmujacy wygieta do srodka krótsza krawedz 39 sciany skrzynki 8, podczas gdy drugi koniec po¬ krywy wykonany jako haczyk 40 zaczepia haczyk 41 urzadzenia zaporowego 12.Przez otwór 14, podobny do otworu ha fig. 2, który rygiel przykrywa, mozna zalozyc „narzedzie i wysunac z urzadzenia zaporowego 12 haczyk 40 pokrywy. Ten sposób wykonania skrzynki powodowany jest ksztaltem tarczy z po- dzialka, jak to wynika z zalaczonego ry¬ sunku* Podczas gdy fig. 4 i 5 przedstawiaja po¬ szczególne zamki z glównym ryglem 9 i z ryglami dodatkowemi 19 i 20, wzglednie sprezynami 19' i 20', fig. 11 przedstawia zamek z ryglem glównym 9 i jednym ry¬ glem dodatkowym 19. Sposób dzialania ter go urzadzenia jest nastepujacy. Po nasta¬ wieniu tarcz (nieprzedstawionych na ry¬ sunku) na oznaczona cyfre przyciska sie rygiel 9 zapomoca podwójnej dzwigni 43, obracanej na sztyfcie 42 wbrew dzialaniu sprezyny. Rygiel 9 naciska na dzwignie 44 obracajaca sie na sworzniu, której drugi koniec wykonany w ksztalcie haczyka zwal¬ nia (ramie kolanowej dzwigni 45, wskutek czego dzwignia ta pod dzialaniem sprezyny przyjmuje takie polozenie, ze rygiel 19 nie¬ zaleznie od polozenia tarcz zapomoca dzwi¬ gni 43 przesuwa sie w przeciwnym kierun¬ ku tak, ze zamek mozna otworzyc. Dzwi¬ gnia 43 opiera sie normalnie o sztyft 46 ry¬ gla 9 i o sztyft 47 rygla 19. Zamek dziala wówczas jako zatrzask. Mozna go jednak zpowrotem zamienic w zamek cyfrowy przez pocisniecie guzika 48, które nastawia dzwignie 44, 45 w normalne polozenie.Fig. 12 przedstawia zamek tylko z jed¬ nym*ryglem 9, który jednak moze równiez dzialac jako zwykly zatrzask, gdyz przesu¬ wac go mozna w dwóch kierunkach. Spo¬ sób dzialania tego mechanizmu jest naste¬ pujacy. Po nastawieniu tarcz na oznaczone cyfry, przesuwa sie rygiel 9 wbrew dziala¬ niu sprezyny naciskajacej na rygiel 49, przyczem rygiel ten równoczesnie zostaje przesuniety. Nastepnie zapada na ryglu 49 spoczywajacy koniec dzwigni\zaporowej 50 w wyciecie 51 w ryglu 49, wskutek czego odlacza sie drugi koniec tej dzwigni od ry¬ gla 9, a rygiel 49 zamyka sie i nie cofa sie przy odciaganiu rygla 9. Wobec tego, ze dzwignia zamykajaca 50 wysunieta zostala z wyciecia w ryglu 9, mozna rygiel ten wy¬ sunac z normalnego polozenia w kierunku przeciwnym tak, ze w dalszym ciagu dziala jako zatrzask niezaleznie od nastawiania, tarcz. Przez nacisniecie guzika 52 dzwignia zaporowa 50 i rygiel 49 wracaja w swoje normalne polozenie, a zamek staje sie zpo¬ wrotem sekretny. Jezeli rygiel 9 rozdzielo¬ ny jest wedlug linji przerywanej, to czesc ^zaopatrzona haczykiem 53 nie bierze udzia¬ lu przy poczatkowym ruchu rygla 9, wsku¬ tek czego haczyk 53 moze nie byc tak gle¬ boko wyciety, jak to przedstawiono na ry¬ sunku.W niektórych formach wykonania zam¬ ka dobrze jest ze wzgledów praktycznych tarcze jak równiez rygiel umiescic V spe¬ cjalnej skrzynce, wyzej opisanej i dajacej sie rozbierac, lub w dowolnej czesci zamka.Jak wskazuje fig. 11, do zamykania dwuramiennej dzwigni 43 mozna uzyc za¬ miast rygla 19 równiez urzadzenia zaporo¬ wego, podobnego do oznaczonego liczbami 45, 48 na fig. 11 oraz liczbami 49, 50 na fig. 12. Przy tej formie wykonania, podobnie jak na fig. 4 i 12 (w ostatnim wypadku, gdy rygiel 9 jest podzielony, jak wyzej wspo¬ mniano) , mozna zamek zamykac przez zwy¬ kle nacisniecie obu glównych czesci HA i 11B.Jak wynika / powyzszego opisu, zasada niniejszego wynalazku moze byc zastoso¬ wana do wykonania róznych form zamka. PL