Przedmiotem niniejszego wynalazku jest ulepszenie takich pedni ciernych, w których sila przenoszona jest z walu na¬ pedzajacego na wal pedzony 'za posred¬ nictwem odpowiednich czesci posrednicza¬ cych (walków ciernych). Niniejszy wynala¬ zek dotyczy w szczególnosci lozysk walków ciernych, uzywanych w tych wypadkach.Znane sa rozmaite konstrukcje takich napedów. O ile, jako czesci posrednicza¬ cych, uzywa sie walków zamiast kulek, to osadzenie i prowadzenie tych walków na¬ strecza 'ogromne trudnosci. Zwlaszcza przy zastosowaniu twardego materjalu, np. sta¬ li, do pierscieni tocznych oraz walków ciernych, geometryczne osie obrotu dwóch toczacych sie po sobie cial musza lezec do¬ kladnie w tej samej plaszczyznie, aby wal¬ ki nie schodzily z toru na strony. Jezeli wa¬ runek ten nie jest zachowany, to obie osie krzyzuja sie w przestrzeni, a walki skiero¬ wuja sie ze znaczna sila w prawo lub w le¬ wo i schodza z wlasciwego toru. Sily, wy¬ stepujace przy zbaczaniu walków z wla¬ sciwego toru, moga byc w pewnych warun¬ kach tak wielkie, ze mechanizm ulega uszkodzeniu w krótkim czasie, a co naj¬ mniej zmniejsza sie znacznie sprawnosc na¬ pedu. Wspomniane powyzej sily przenosza sie przy przestawianiu osi walków na u- rzadzenie nastawnicze. Napedy walkowe z przestawialnemi walkami, sluzace do prze¬ noszenia ruchu obrotowego z mozliwoscia zmian predkosci, beda nazywane w dalszym opisie napedem z odchylnemi walkami.Osadzenie walków, odpowiadajace teo~ 4retycznym wymaganiom, jest wprawdzie mozliwe przy niezmiernie precyzyjnem wy¬ konaniu konstrukcji, lecz i wtedy nie na¬ daje sie dla pedni ciernych ze zmiana pred¬ kosci. Przy zmianie predkosci takiego na¬ pedu slad toczenia sie kazdego walka musi sie przesunac na jednym z torów, np. na torze pedzacym, np. z kola o wiekszej sred¬ nicy ha kolo o mniejszej srednicy, nato¬ miast na torze pedzonym z kola o mniej¬ szej srednicy na kolo o wiekszej srednicy.Walki, przechodzace z jednego sladu na drugi, nie powinny sie przesuwac, lecz prze¬ taczac, co jest mozliwe wtedy, gdy w okre¬ sie zmiany predkosci osie walków i torów nie przecinaja sie, lecz krzyzuja sie w prze¬ strzeni, Próbowano juz regulowac posrednio predkosc napedu z odchylnemi walkami przez przymusowa zmiane polozenia wy¬ mienionych osi, tak, zeby osie te krzyzowa¬ ly sie w okresach regulacji. Jednak kiero¬ wanie wiekszej ilosci walków jest bardzo trudne, o ile wszystkie walki maja wejsc na ten sam slad toczenia sie, a jezeli tak nie jest, to kazdy walek daje inny stosunek przekladni i róznice predkosci poszczegól¬ nych walków sa przyczyna bezposrednich strat Wedlug niniejszego wynalazku unika sie wszystkich wymienionych wad przez zastosowanie walków, które maja zupelna swobode zmiany polozenia swych osi obro¬ tu, to znaczy, ze maja swobode ruchu jak kula. Znane dotad urzadzenia mialy tylko dwa stopnie swobody ruchu (jeden z nich ograniczony), natomiast walki, osadzone w mysl niniejszego wynalazku, maja wzgle¬ dem osi trzy stopnie swobody ruchu (jeden z nich jest zwykle nieograniczpny), miano¬ wicie: walki moga sie obracac wokolo trzech wzajemnie prostopadlych osi. Przy¬ czyna wad znanych konstrukcji nie byl, jak mylnie przypuszczano, niewlasciwy profil walków i pierscieni tocznych, lecz daznosc osi walków do ustawienia w takiem polo¬ zeniu, którego zajecie uniemozliwial brak trzeciego stopnia swobody ruchu.Fig, 1 przedstawia przyklad wykonania nowej konstrukcji, pokazanej w przekroju.Pomiedzy powierzchniami tocznemi / i 2 znajduje sie4 walek 3, który, toczac sie po nich, przenosi sile z jednej powierzchni na druga. W celu umozliwienia swobodne¬ go ustawiania sie osi obrotu, walek 3 za¬ opatrzony jest w kulista powierzchnie o- parcia 4, która wraz z kulista czescia 5 osi 6—6 tworzy lozysko slizgowe. Geome¬ tryczna os 7 walka 3 odpowiada pla¬ szczyznie krazenia S—8, która jednak mo¬ ze zajac dowolne polozenie w przestrzeni podwójnego stozka, utworzonego z pro¬ stych 9—9 i 9—9° jako tworzacych, przy- czem osia tego stozka jest os 7.Walek 3 moze sie zatem obracac nie- tylko okolo osi 7, lecz takze w stopniu ograniczonym okolo dwóch osi prostopa¬ dlych do niej, posiada wiec trzy stopnie swobody ruchu obrotowego.Fig. 2 przedstawia odmiane opisanej konstrukcji, polegajaca na tern, ze kula 5 jest na stale polaczona z walkiem 3, lub jest zrobiona z jednego kawalka wraz z tym walkiem, a kuliste panewki 11 i 12 sa nieruchome.Konstrukcji tej moznaby zarzucic, ie walek 3, posiadajac okreslona swobode ru¬ chów moze wahac sie w rózne strony, gdyz niema okreslonego polozenia osi walka.Wypadek taki jest mozliwy tylko przy bar¬ dzo malej ilosci obrotów. Juz przy stosun¬ kowo umiarkowanej szybkosci dzialanie ru¬ chu krazacego stabilizuje walki. Mozna jednak zastosowac sprezyne (prawa strona fig. 2), która ustala polozenie walków na¬ wet przy malej ilosci obrotów. W zaglebie-, niu 13 kuli 5 spoczywa kula 14, naciskana sprezyna 75. Mozna oczywiscie zastosowac takze inne urzadzenie, dzialajace podob¬ nie.Do praktycznego uzytku nadaje sie naj¬ lepiej konstrukcja, przedstawiona na fig-: — 2 —3, gdzie walek 3 porusza sie na lozysku kulkowem 16—17. Konstrukcja ta nadaje sie szczególnie dla napedów z odchylnemi walkami, przyczem os 6 jest osadzona po obu stronach w promieniowo skierowanych szczelinach klatki, zapomoca czesci slizgo¬ wych 18, 18*. Lozysko osi walka /mogloby byc wykonane jako dowolne lozysko kul¬ kowe nastawne, lecz w omawianym wypad¬ ku daje szczególne korzysci zastosowania specjalnego lozyska kulkowego ze sferycz¬ na powierzchnia toczna (fig. 3 i 5). Dziala¬ nie takiego lozyska objasniono ponizej w zwiazku z fig, 4. Wystepujace tu zjawiska zachodza we wszystkich lozyskach kulko¬ wych, które posiadaja z jednej strony sfe¬ ryczna powierzchnie toczna, a z drugiej strony zlobek tloczny, gdy zlobek jest nie¬ ruchomy, a sferyczna bieznia obraca sie.Jezeli patrzac na fig. 4 wyobrazimy sobie, ze wewnetrzny pierscien 17 bormalnego lo¬ zyska jest nieruchomy, a pierscien we¬ wnetrzny 16 obraca sie w kierunku strzal¬ ki 20 i jest przyciskany z prawej strony w kierunku istrzalki 21, to pierscien 16 nie u- suwa sie w 21 w lewo, lecz dopiero w 22, to znaczy z opóznieniem o 90°, czyli ze reaguje tak samo jak bak. Pierscien 16 przechodzi w polozenie 16 zaznaczone li- njami kreskowanemi. Zjawisko to wyste¬ puje nawet wtedy, gdy predkosc obwodo¬ wa pierscienia 16 jest tak mala, , ze dzia¬ lanie samego ruchu wirowego jest zupelnie bez znaczenia. Im wiekszy jest nacisk w lozysku walka, tern silniejsze jest podane wyzej dzialanie.Wytworzona wskutek takiego oddzialy¬ wania stabilizacja walków, wraz z dziala¬ niem ruchu wirowego, ulatwia regulacje na¬ pedu z odchylnemi walkami. Odchylenie osi 6 dziala tak, jak zaklócenie stanu równo¬ wagi i walki 3 stabilizuja sie szybko jw no- wem polozeniu, gdyz wahania poprzeczne sa prawie niemozliwe te powodu oporu tar¬ cia przeciw bocznym przesuwom.Fig. 5 przedstawia podobne osadzenie walków!jak na fig. 4, tylko wewnetrzna po¬ wierzchnia toczna 16 lozyska kulkowego jest sferyczna, a zewnetrzna 17 jest zlob¬ kowa. PL