Uprawniony z patentu: Boris Sergeevich lvanov Nikolai Semenovich Schetinsky Vitaly Alexeevich Kornoukhov, Moskwa (Zwiazek Socjalistycznych Republik Radzieckich) Uklad zasilania samolotu w paliwo Przedmiotem wynalazku jest uklad do zasilania samolotu w paliwo, w którym przewód rozdzielajacy jest polaczony przewodami rurowymi ze zbiornikami paliwa w kesonach skrzydla samolotu, wyposazonymi w ochronne zawory spustowe.Znane sa scentralizowane uklady zasilania samolotów w paliwo, zawierajace przewód rozdzielajacy pola¬ czony przewodami rurowymi ze zbiornikami paliwa znajdujacymi sie w kesonach skrzydla.W kazdym przewodzie rurowym umieszczone jest urzadzenie zamykajace, które zamyka przewód rurowy pod wplywem sygnalu czujnika zadanego poziomu paliwa w zbiorniku i otwiera pod wplywem sygnalu z tablicy rozdzielczej sterujacej napelnianiem paliwa.Ochrona konstrukcji zbiorników paliwa przed nadmiernym cisnieniem powstajacym w nich przy przepel¬ nieniu ich paliwem w przypadku niezadzialania urzadzen zamykajacych jest zapewniana w istniejacych ukladach przez umieszczenie w kazdym zbiorniku dwu lub trzech dzialajacych równolegle czujników (z odpowiednia liczba urzadzen zamykajacych), które uruchamiaja urzadzenia zamykajace kolejno przy osiagnieciu odpowiednich zadanych poziomów paliwa w zbiorniku.Znane sa równiez uklady, w których w celu zapobiegnieciu awaryjnemu przepelnieniu kesonów — zbior¬ ników paliwa, w kazdym z nich umieszcza sie w dolnym pokryciu skrzydla ochronny zawór spustowy z urucha¬ miajacym go elementem zamykajacym otwierajacym sie przy osiagnieciu zadanego cisnienia w zbiorniku, w celu wypuszczenia nadmiaru paliwa.Wspólna wada wszystkich znanych ukladów zasilania samolotów w paliwo pod cisnieniem jest to, ze w celu wstrzymania podawania paliwa do zbiorników powinny w nich zadzialac jakies urzadzenia (czujniki zadanego poziomu lub zadanego cisnienia w zbiorniku) zamontowane wewnatrz samolotu.W trakcie napelniania zbiorników paliwem nie mozna kontrolowac pracy wspomnianych urzadzen i dlatego zawsze istnieje niebezpieczenstwo ich niezadzialania, a tym samym niebezpieczenstwo przepelnienia zbiorników paliwem co prowadzi, w ostatecznosci do zniszczenia konstrukcji samolotu.Celem niniejszego wynalazku jest usuniecie wspomnianych wad. Glównym celem wynalazku jest uklad do POLSKA RZECZPOSPOLITA LODOWA URZAD TENTOWY PRL OPIS PATENTOWY Patent dodatkowy do patentu Zgloszono: 09.05.72 (P. 155 265) Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 15.11.73 Opis patentowy opublikowano: 31.03.19782 82 558 zasilania samolotu w paliwo, zawierajacy ochronne zawory spustowe o takiej budowie, która niezawodnie chroni zbiorniki paliwa przed przepelnieniem przy napelnianiu, co zapewnia zachowanie w calosci konstrukcji samolo¬ tu.Prócz tego przewidziano zastosowanie urzadzenia sygnalizacyjnego otwarcie zaworu spustowego, w celu zapewnienia wizualnej kontroli pracy urzadzenia.Cele osiagnieto wedlug wynalazku stosujac uklad do napelniania zbiorników samolotu paliwem, w którym przewód zbiorczy jest polaczony przewodami rurowymi ze zbiornikami umieszczonymi w kesonach skrzydla, zawierajacymi ochronne zawory spustowe.Wedlug wynalazku, kazdy zawór spustowy ma kadlub w postaci rury, której nizszy koniec jest zamoco¬ wany w otworze wykonanym w dolnym pokryciu skrzydla i tworzy gardziel spustowa zaworu, zas górny koniec wystaje ponad zadanym poziomem paliwa w zbiorniku i jest wyposazony w dociskany sprezyna element zamy¬ kajacy zawór spustowy, sztywno polaczony z urzadzeniem otwierajacym go przed napelnianiem zbiorników paliwem.Takie rozwiazanie konstrukcyjne ochronnego zaworu spustowego, polegajace na umieszczeniu jego ele¬ mentu zamykajacego powyzej zadanego poziomu paliwa w zbiorniku oraz na zastosowaniu urzadzenia zapew¬ niajacego wstepne „przed otwarciem urzadzen zamykajacych o otwarcie (podniesienie) elementu zamykajacego umozliwia unikniecie niebezpieczenstwa przepelnienia zbiorników paliwem przy niezadzialaniu (niezamknieciu) urzadzen zamykajacych, znajdujacych sie w przewodach rurowych, poniewaz w tym przypadku nadmiar paliwa bedzie przeplywal ponad górna powierzchnia czolowa (gniazdo) kadluba zaworu spustowego.Urzadzenie otwierajace zamykajacy element zaworu spustowego mozna wykonac w postaci ruchomego w kierunku osiowym sprzegla hydraulicznego, laczacego element zamykajacy i górna czesc kadluba zaworu spustowego i tworzac pomiedzy nia i kadlubem zamkniety obszar, laczacy sie z przewodem rozdzielajacym ukladu.Rozwiazanie takie zapewnia wstepne automatyczne otwarcie elementu zamykajacego kazdego zaworu spustowego pod dzialaniem cisnienia paliwa wplywajacego do przewodu rozdzielajacego po polaczeniu jej z ukladem zasilajacym.Korzystne jest;aby element zamykajacy kazdego zaworu spustowego byl polaczony kinematycznie z obro¬ towa klapa wskazujaca, umieszczona w spustowej gardzieli zaworu, w jednej plaszczyznie zdolnym pokryciem skrzydla i odchylajaca sie na zewnatrz synchronicznie z otwarciem elementu zamykajacego, w celu sygnalizacji jego otwarcia.Istnienie takiej wskazujacej klapy umozliwia obslugujacemu personelowi, przeprowadzajacemu napelnianie zbiorników samolotu paliwem, wizualna kontrole pracy zaworów spustowych.Kinematyczne polaczenie elementu zamykajacego kazdego zaworu spustowego z obrotowa klapa mozna wykonac przy uzyciu ciegla, ustawonego pionowo wewnatrz kadluba i polaczonego przegubowo górnym koncem z elementem zamykajacym, zas nizszym koncem przez wahacz i ogniwo z obrotowa klapa, przy czym na ciegle powinna sie znajdowac sprezyna, utrzymujaca element zamykajacy i klape w polozeniu zamknietym.Wynalazek jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schema¬ tycznie uklad zasilania samolotu w paliwo (rzut poziomy), fig. 2 —widok przekroju wzdluz linii II—II popro¬ wadzonej na fig. 1, zas fig. 3 — widok podluznego przekroju ochronnego zaworu spustowego.Uklad zasilania samolotu w paliwo zawiera dwie gardziele wlewowe 1 (fig. 1), umieszczone w lukach na dolnym pokryciu prawej czesci odejmowanej skrzydla samolotu w poblizu jego krawedzi natarcia (na rysunku skrzydla nie pokazano) i polaczonych z przewodem rozdzielajacym 2, który jest umieszczony w przedniej czesci skrzydla oraz z kolei polaczony przewodami rurowymi 3 ze zbiornikami paliwa 4, tworzonymi przez kesony skrzydla.U wlotu do kazdego z przewodów rurowych 3 znajduje sie urzadzenie zamykajace, które w niniejszym przykladzie ma postac zaworu elektromagnetycznego 5. Sterowanie tymi zaworami 5 przeprowadza sie z tablicy rozdzielczej 6 kierujacej napelnianiem zbiorników paliwem, która znajduje sie w luku na dolnym pokryciu skrzydla w poblizu gardzieli wlotowych 1.Na tablicy rozdzielczej 6 znajduja sie wylaczniki 7 (fig. 2) zaworów elektromagnetycznych 5 i lampki kontrolne 8, sygnalizujace o ich otwarciu i zamknieciu. W kazdym zbiorniku paliwa 4 w górnym pokryciu skrzydla znajduje sie elektryczny czujnik 9 typu plywakowego, który jest uruchamiany po osiagnieciu przez paliwo zadanego poziomu A. Wspomniany czujnik jest polaczony przez wzmacniacz 10 z odpowiednim zaworem elektromagnetycznym 5. W dnie (w dolnym pokryciu skrzydla) kazdego zbiornika paliwa 4 znajduje sie ochron¬ ny zawór spustowy 11 majacy kadlub 12 (fig. 3) w postaci rury ustawionej pionowo wewnatrz zbiornika 4.Dolny koniec kadluba 12 jest zamocowany za posrednictwem kolnierza w otworze, wykonanym w dolnym pokryciu 14 skrzydla samolotu i laczac sie z atmosfera tworzy gardziel spustowa 15 zaworu 11.82 558 3 Górny koniec wspomnianej rury wystaje ponad zadany poziom A paliwa w zbiorniku 4 i tworzy gniazdo zaworu 11 , na którym znajduje sie element zamykajacy 16. Element zamykajacy ma postac talerzykowa, a na jego bocznej powierzchni jest wykonany kolowy rowek, w którym znajduje sie sprezysty pierscien 17 uszczel¬ niajacy element zamykajacy 16 przy docisnieciu go do gniazdka kadluba 12.W górnej czesci elementu zamykajacego 16 znajduje sie osiowy walcowy wystep 18, zakonczony gwintem dla przymocowania elementu zamykajacego 16 za pomoca nakretki 19 z urzadzeniem 20, które otwiera element zamykajacy 16. Wspomniane urzadzenie 20 jest wykonane w postaci sprzegla hydraulicznego ruchomego w kie¬ runku osiowym, laczacego element zamykajacy 16 i górna czesc kadluba 12 zaworu spustowego 11 i tworzacego miedzy nim i kadlubem 12 zamkniety obszar 21 ograniczony od dolu cylindrycznym wystepem 22 na kadlubie 12. W wystepie 22 jest wykonany osiowy kanal 23, laczacy obszar 21 z przewodem rurowym 24, polaczonym przez obszar 25 w kadlubie 12 i lacznik rurowy 26 w kolnierzu 13 z przewodem rurowym 27 (fig. 2) o malej srednicy który prowadzi do przewodu rozdzielajacego 2.W górnej czesci sprzegla hydraulicznego 20 (fig. 3) i na zewnetrznej powierzchni cylindrycznego wystepu 22 na kadlubie 12 wykonane sa kolowe rowki, w których znajduja sie uszczelniajace pierscienie 28 i 29 hermetyzujace obszar 21 sprzegla hydraulicznego 20. Inne dwa pierscienie uszczelniajace 30 sa umieszczone równiez w kolowych rowkach w zewnetrznej powierzchni dolnej czesci kadluba 12 i uszczelniaja obszar 25.Element zamykajacy 16 ma na swej dolnej powierzchni osiowy walcowy wystep 31 w którym znajduje sie przegub kulowy 32, laczacy element zamykajacy 16 z górnym koncem pionowego ciegna 33. Dolny koniec tego ciegla 33 jest polaczony przegubowo za posrednictwem ukladu dzwigni (wahacz 34 i ogniwo 35) z obrotowa klapa wskazujaca 36 umieszczona w gardzieli spustowej 15 ochronnego zaworu 11 w plaszczyznie dolnego pokrycia skrzydla.Wspomniana klapa 36 odchyla sie na zewnatrz dolnego pokrycia 14 (przedstawiono to linia przerywana na fig. 3) synchronicznie z otwieraniem (podmszeniem) elementu zamykajacego 16 i w ten sposób sygnalizujaca o jego otwarciu. W celu ulepszenia widocznosci wewnetrzna powierzchnia klapy 36 jest pomalowana na pomaran¬ czowo i czerwono. Na ciegle 33 jest luzno osadzona kierujaca tuleja 37, a na niej — spiralna sprezyna 38, Dolny koniec wspomnianej sprezyny 38 opiera sie o gniazdo oporowe kuliste 39, osadzone na ciegle 33, zas górny na gniezdzie oporowym kulistym 40 na krzyzaku 41, który opiera sie kolowa podstawa o wystep w górnej czesci kadluba 12 zaworu 11. W kulistym gniezdzie oporowym 40 jest wykonany osiowy otwór; umozliwiajacy swobodne przechodzenie ciegla 33.Dzialanie ukladu podajacego paliwo do zbiorników samolotu przebiega nastepujaco. W polozeniu wyjscio¬ wym przed napelnianiem w przewodzie rozdzielajacym 2 nie ma cisnienia paliwa, a elektromagnetyczne zawory 5 i ochronne zawory spustowe 11 sa zamkniete. Przy tym element zamykajacy 16 kazdego zaworu 11 jest docisniety do jego gniazda przez sprezyne 38, a klapa wskazujaca 36 zamyka gardziel spustowa 15 zaworu 11.Po wprowadzeniu koncówek przewodów rurowych gietkich ukladu napelniajacego (na fig. nie pokazano) do gardzieli wlewowych 1, paliwo z przewodów rurowych gietkich zaczyna wplywac do przewodu rozdzielaja¬ cego 2 i przez przewody rurowe 27 do laczników rurowych 26 kolnierzy 13 kazdego zaworu spustowego 11, napelniajac jego nizszy obszar 25.W miare wzrostu cisnienia paliwa w przewodzie rozdzielajacym 2 (zawory elektromagnetyczne 5 sa wówczas jeszcze zamkniete i paliwo nie wplywa do zbiorników 4) paliwo przechodzi z obszaru 25 kazdego zaworu spustowego 11 przez przewód rurowy 24 i kanal 23 do obszaru 21 sprzegla hydraulicznego 20.Gdy cisnienie paliwa we wspomnianym obszarze 21 przewyzszy sile wywierana przez sprezyne 38 przyciskajaca element zamykajacy 16 do gniazda zaworu spustowego 11, wówczas sprzeglo hydrauliczne 20 zacznie sie przesuwac po kadlubie 12 zaworu 11 do góry, podnoszac (otwierajac) element zamykajacy 16 na wysokosc obliczeniowa H. Przy tym cieglo 33 przesuwajace sie do góry razem z elementem zamykajacym 16 sciska sprezyne 38 i poprzez wahacz 34 i ogniwo 35 opuszcza w dól klape wskazujaca 36, sygnalizujaca w taki sposób o wstepnym otwarciu elementu zamykajacego 16 zaworu spustowego 11.Po upewnieniu sie wizualnym operatora, przeprowadzajacego napelnianie zbiorników, ze wszystkie zawory spustowe 11 zostaly wstepnie otwarte, nastepuje wlaczenie umieszczonych na tablicy rozdzielczej 6 wylacz¬ ników 7 tych zaworów elektromagnetycznych 5, które znajduje sie w przewodach rurowych 3 polaczonych ze zbiornikami paliwa 4 podlegajacymi napelnianiu i paliwo zaczyna wlewac sie do tych zbiorników 4. Po osiag¬ nieciu zadanego poziomu paliwa A w kazdym ze zbiorników 4 zostaje uruchomiony czujnik elektryczny 9 zamykajacy odpowiedni zawór elektromagnetyczny 5, dzieki czemu zostaje pi zerwane podawanie paliwa do zbiornika 4.Po napelnieniu paliwem zbiorników 4 odlacza sie urzadzenie podajace paliwo od ukladu napelniania zbiorników samolotu, dzieki czemu cisnienie w przewodzie rozdzielajacym 2 zmniejsza sie i element zamykajacy4 82 558 16 oraz klapa wskazujaca 36 przemieszczaja sie pod wplywem sprezyny 38 do polozenia wyjsciowego (zamykaja sie).Sile wywierana przez sprezyne dobiera sie tak, aby element zamykajacy zaworu spustowego 11 otwieral sie pod cisnieniem nizszym od cisnienia paliwa w przewodzie rozdzielajacym 2 w trakcie napelniania tak aby w trakcie napelniania zawory ochronne 11 byly przez caly czas otwarte.Jesli w którymkolwiek ze zbiorników paliwa 4 (po osiagnieciu zadanego poziomu A) nie nastapi z jakiejs przyczyny zamkniecie elektromagnetycznego zaworu 5 i paliwo bedzie nadal wplywac do zbiornika 4 wówczas nadmiar paliwa (po osiagnieciu przez niego poziomu gniazda zaworu spustowego 11) bedzie wlewac sie do kadluba 12 zaworu 11 i wyciekac na zewnatrz przez gardziel spustowa 15. W takim przypadku operator zamyka odpowiedni zawór elektromagnetyczny 5 i przerywa podawanie paliwa do zbiornika 4, Dzieki temu w opisanym wedlug wynalazku ukladzie napelniania zbiorników samolotu paliwem, nieza¬ dzialanie zaworów elektromagnetycznych 5 przy zamykaniu nie powoduje przepelnienia zbiorników 4 paliwem a tym samym wyklucza niebezpieczenstwo zniszczenia konstrukcji samolotu przy napelnianiu jego zbiorników paliwem pod cisnieniem.Uzyskuje sie to dzieki umieszczeniu w ukladzie wedlug wynalazku ochronnych zaworów spustowych 11 o opisanej powyzej konstrukcji i ich wstepnym otwarciem przed rozpoczeciem napelniania z wizualna kontrola ich dzialania. PL PL