Pierwszenstwo: 02.06.1972 (P. 155748) Zgloszenie ogloszono: 15.11.1973 Opis patentowy opublikowano: 31.12.1975 82073 KI. 21a\ 36/02 MKP* H03k 3/281 CZY VLLNIA Twórcywynalazku: Wieslaw Dabrowski, Stefan Jarosik, Ryszard Bornikowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Radomska Wytwórnia Telefonów„TELKOM-RWT". w Radomiu, Radom (Polska) Uklad sterowania multiwibratora Przedmiotem wynalazku jest uklad sterowania multiwibratora stosowany w urzadzeniach automatyki reali¬ zowanej w technice tranzystorowej.Ze znanych dotychczas ukladów sterowania multiwibratorów mozna wymienic uklady z bramka tranzy¬ storowa lub przekaznikowa umieszczona w obwodzie kolektora, bazy lub emitera. Aby uklad multiwibratora mógl rozpoczac swa prace z pewnym opóznieniem czasowym od chwili podania sygnalu startowego nalezy dodatkowo stosowac bramke, zlozona co najmniej z jednego tranzystora i czlon czasowy np. multiwibrator monostabilny albo uklad RC z przerzutnikiem Schmidta. Po uruchomieniu multiwibratora praca jego jest ciagla, a do przerwania pracy konieczny jest dodatkowy uklad sterujacy. Sygnaly sterujace poczatkiem i koncem pracy multiwibratora musza byc inne. Uklady takie sa bardzo rozbudowane, a zatem kosztowne.Celem wynalazku jest unikniecie stosowania oddzielnych ukladów sterujacych zadzialanie i przerwanie pracy multiwibratora.Zadaniem wynalazku jest opracowanie takiego elektronicznego ukladu sterowania multiwibratora, który jednoczesnie umozliwialby opóznienie zadzialania multiwibratora i przerwanie jego pracy przy uzyciu tego samego sygnalu startowego.Wedlug wynalazku uklad sterowania multiwibratora sklada sie z dwóch tranzystorów, diody, rezystora i kondensatora. Emitery obydwóch tranzystorów sa polaczone galwanicznie z jednym biegunem zródla zasilania.Kolektor jednego tranzystora jest polaczony z drugim biegunem zródla zasilania przez rezystor a kolektor drugiego tranzystora jest polaczony przez diode z baza jednego z tranzystorów multiwibratora. Miedzy kolek¬ tory tych dwóch tranzystorów wlaczony jest kondensator. Dioda separuje uklad sterowania od ukladu multi¬ wibratora podczas jego pracy, dzieki czemu kondensator nie wplywa na parametry multiwibratora. Kondensator umozliwia uzyskanie opóznienia zadzialania multiwibratora. O czasie opóznienia decyduje wartosc pojemnosci kondensatora i opornosc rezystora polaryzujacego baze sterowanego tranzystora multiwibratora. Tranzystory spelniaja role przelacznika. .Uklad sterowania wedlug wynalazku jest prosty i jego realizacja wymaga tylko pieciu elementów. Umozli-2 82073 wia on sterowanie multiwibratora przy uzyciu tylko jednego sygnalu oraz eliminuje rozbudowane uklady bramek i czlonów czasowych oddzielnych dla opóznienia zadzialania i przerwania pracy multiwibratora.Uklad sterowania multiwibratora wedlug wynalazku bedzie blizej objasniony w przykladzie wykonania podanym na rysunku, który stanowi schemat ideowy ukladu sterujacego wraz z multiwibratorem. Uklad stero¬ wania sklada sie z tranzystorów "I-! i T2, których emitery sa polaczone galwanicznie z jednym biegunem zródla zasilajacego uklad i multiwibrator, kondensatora C wlaczonego miedzy kolektory tranzystorów T-! iT2, rezy¬ stora R laczacego kolektor tranzystora Jx z drugim biegunem zródla zasilania oraz diody D laczacej kolektor tranzystora T2 z baza tranzystora T4 multiwibratora. Sygnal startowy podawany jest jednoczesnie na wejscie 1 polaczone z baza tranzystora Tx i wejscie 2 polaczone z baza tranzystora T2 .Dzialanie ukladu jest nastepujace: wstanie spoczynku, to znaczy przy braku sygnalu startowego, baza tranzystora Ti ma potencjal zerowy, a baza tranzystora T2 ma potencjal dodatni. Tranzystor Tj nie przewodzi, natomiast tranzystor T2 znajduje sie wstanie przewodzenia. Powoduje to ujemna polaryzacje bazy tranzystora T4 w stosunku do jego emitera, który ma niewielki potencjal dodatni wynikajacy ze spadku napiecia na oporniku R5. W zwiazku z tym tranzystor T4 jest zatkany i multiwibrator nie pracuje. Wstanie tym nastepuje ladowanie kondensatora C poprzez rezystor R i przewodzacy tranzystor T2.Z chwila podania sygnalu startowego na wejscia 1 i 2, baza tranzystora Tx uzyska potencjal dodatni i tranzystor Tx zacznie przewodzic, natomiast baza tranzystora T2 uzyska potencjal zerowy i tranzystor T2 bedzie zatkany. Poniewaz kolektor tranzystora Tt bedzie wtedy posiadal potencjal zerowy, a kondensator C byl naladowany to potencjal kolektora T2 bedzie ujemny. Potencjal ten podawany przez diode D na baze tranzy¬ stora T4 zwiekszy jej potencjal ujemny i tranzystor T4 w dalszym ciagu bedzie zatkany. Równoczesnie konden¬ sator C zacznie sie rozladowywac przez rezystory R i Rx i diode D. W wyniku tego ujemny potencjal na bazie tranzystora T4 i kolektorze tranzystora T2 bedzie malal. Z chwila gdy napiecie na kondensatorze C osiagnie wartosc zero, kondensator zacznie sie ladowac, a potencjal kolektora tranzystora T2 oraz bazy tranzystora T4 bedzie wzrastal. Gdy potencjal ten osiagnie wartosc odpowiadajaca przewodzeniu tranzystora T4, zostanie on odetkany i multiwibrator zacznie pracowac. Gdy sygnal startowy zniknie uklad sterujacy wraca do stanu wyjs¬ ciowego.Rezystor R5 jest tak dobrany aby spadek napiecia na nim byl co najmniej równy sumie spadków napiec na . diodzie D i tranzystorze T2. PL PL