Z wykresu widac, ze przy ilosciach wody nizszych od okolo 1% zwiekszenia jej zawartosci o kazdy niewielki nawet ulamek procenta bardzo znacznie obniza czas zelowania. Najnizszy czas zelowania osiaga sie przy zawartosci wody 1—3%, zwlaszcza 1,2—1,8%.Powyzej obserwuje sie juz niewielki wprawdzie, ale systematyczny wzrost czasów zelowania. Stwierdzone zostalo droga licznych do&v?adczen, ze przy stosowaniu innych procentowych zawartosci proszku Al w mieszance i przy innych temperaturach bezwzgledne wartosci czasów zelowania sa wprawdzie rózne, jednak przebieg krzywej jest analogiczny a minimalny czas zelowania wypada w granicach 1,2—1,8% zawartosci wody.W opisanych wyzej doswiadczeniach jako czynnik powodujacy zelowanie mieszanki zywicy z wypelnia¬ czem Al wedlug wynalazku stosowana byla czysta woda.Istotne byloby ustalenie jak zachowywalyby sie uzyte zamiast wody wodne roztwory o odczynie kwasnym lub zasadowym. Dla wyjasnienia powyzszego zagadnienia wykonano nastepujace doswiadczenie: Do jednakowych nawazek mieszanki 80% Polimalu 100 z 20% proszku Al dodano po 2% roztworów wodnych o scisle okreslonych wartosciach pH i mierzono czas zelowania w temperaturze okolo 24°C. Wyniki doswiadcze¬ nia przedstawia w formie wykresu fig. 2. Jak widac z wykresu czasy zelowania mieszanek zawierajacych roztwory o pH od 3 do 12,5 ukladaja sie mniej wiecej na tym samym poziomie. Dopiero przy pH o wartosciach nizszych niz 3 krzywa zaleznosci czasu zelowania od pH gwaltownie zalamuje sie i spada. Oznacza to, ze uzycie jako dodatku do mieszanki zywicy z proszkiem Al, w celu spowodowania utwardzania tej mieszanki, silnie kwasnego wodnego roztworu jest znacznie efektywniejsze niz uzycie samej wody.Dla sprawdzenia jaki wplyw ma czas zelowania maja bardziej stezone kwasy wykonano doswiadczenie, którego wyniki przedstawia wykres na fig. 3. Do doswiadczenia uzyto opisana wyzej mieszanke dodajac po 2% wodnego roztworu kwasu siarkowego o róznej procentowej zawartosci kwasu (w t° = 25°C). Z wykresu widac, ze do zawartosci kwasu w wodzie okolo 1% (pH = 0,75) czasy zebwania bardzo znacznie spadaja w miare wzrostu stezenia kwasu. Powyzej 1% obserwuje sie dalszy spadek czasów zelowania, jednak juz w stopniu coraz mniejszym. Tak wiec roztwory silnych kwasów znacznie szybciej i lepiej utwardzaja mieszanki zywic poliestro¬ wych z proszkiem Al sposobem wedlug wynalazku.Z wykresu przedstawionego na fig. 1 wynika, ze przy 1,2-1,8% dodatku wody efekt utwardzania jest najszybszy. W celu stwierdzenia czy dotyczy to równiez silnych kwasów wykonano doswiadczenie analogiczne do tego, którego wyniki przedstawiono na fig. 1 z tym, ze zamiast wody uzywano 10% roztworu H2S04, (temperatura podczas prób wynosila okolo 23°C). Wyniki doswiadczenia pokazuje fig. 4. Jak sie okazalo, równiez i w tym przypadku poczatkowy odcinek wykresu jest prawie pionowo usytuowana linia prosta. Powyzej 1% dodatku roztworu kwasu przebieg krzywej jest juz jednak inny. Nie daje sie tu zaobserwowac (jak to bylo na fig. 1) minimum czasu zelowania. W zakresie od 1 do 8% dodatku roztworu kwasu czasy zelowania maleja w stopniu coraz to mniejszym aby wreszcie przy ilosciach przewyzszajacych 8% ustalic sie na niemalze równym81117 3 poziomie. Oznacza to, ze optymalny dodatek roztworu silnego kwasu przy utwardzaniu zywic sposobem wedlug wynalazku wynosi 1—8%, zwlaszcza 2—5%.Wykres zaleznosci czasu zelowania od pH przedstawiony na fig. 2 konczy sie przy pH = 12,5. Dla zobrazowania zachowania sie bardziej stezonych lugów wykonano doswiadczenie, którego wyniki pokazuje fig. 5. Uzyto taka sama mieszanke jak w poprzednich doswiadczeniach, dodajac po 2% roztworu o róznej procentowej zawartosci NaOH (t° = 22°C). Na krzywej tym razem daje sie zaobserwowac wyrazne, chociaz niewielkie obnizenie czasów zelowania przy zawartosci w wodzie do okolo 2,5% NaOH, przy czym minimum wypada przy 1,2—1,7% NaOH. Zwiekszanie zawartosci NaOH w roztworze powyzej 1,5% powoduje najpierw duzy wzrost czasów zelowania, pózniej (powyzej 2,5%) nieznaczny wzrost ponad poziom uzyskiwany przy stosowaniu czystej wody i wreszcie, przy stezeniach przewyzszajacych okolo 25%, powtórny spadek czasów zelowania. Tak wiec przy stosowaniu w sposobie wedlug wynalazku roztworów lugu, ich procentowa zawartosc w Wodzie winna wynosic do 2,5%, korzystnie 1,2—1,7% lub przewyzszac 30%.Oprócz kwasowosci i alkalicznosci dodawanego roztworu efekt utwardzania sposobem wedlug wynalazku w bardzo znacznym stopniu zalezy zwlaszcza od dwóch jeszcze czynników. Pierwszym z tych czynników jest zawartosc w mieszance proszku aluminiowego oraz jakosc tego proszku. Oczywiste jest, ze im wiekszy procent proszku aluminiowego zawarty jest w mieszance, tym wieksza ilosc wodoru moze sie wydzielic, a tym samym, tym wiekszy jest efekt utwardzania. Zaleznosc czasu zelowania mieszanki (w minutach) od procentowej zawartosci (w stosunku do zywicy) proszku aluminiowego w Polimalu 100 z dodatkiem 2,5% wody, w temperatu¬ rze okolo 24°C, przedstawia wykres na fig. 6. Odnosnie jakosci proszków aluminiowych, stosowanych w mieszankach utwardzanych sposobem wedlug wynalazku, zwrócic nalezy uwage na stopien ich rozdrobnie¬ nia—im wiekszy stopien rozdrobnienia tym proszki sa „aktywniejsze". Ponadto duza role gra równiez czas przechowywania proszku od chwili jego wyprodukowania. Proszki starsze sa mniej „aktywne". Drugim czynnikiem majacym bardzo duzy wplyw na efekt utwardzania sposobem wedlug wynalazku jest temperatura.Wykres zaleznosci czasu zelowania od temperatury dla mieszanki 80% Polimalu 100 i 20% proszku aluminiowego z dodatkiem 2% wody, przedstawiony jest na fig. 7. Z wykresu tego widac, ze do temperatury okolo 20°C wplyw tego czynnika na czas zelowania jest decydujacy. W zakresie 20—35° wplyw temperatury stopniowo zmniejsza sie, pozostajac jednak ciagle znacznym. Dopiero powyzej 35—40°C wplyw temperatury na czas zelowania jest niewielki, a bezwzgledne wartosci czasów zelowania najnizsze. Oznacza to, ze korzystnym jest przeprowadzanie utwardzania sposobem wedlug wynalazku w temperaturach powyzej 20°C, najlepiej powyzej 40°C.Utwardzanie zywic sposobem wedlug wynalazku przeprowadza sie dodajac do mieszanki zywicznej wode lub wodny roztwór, zwlaszcza silnego kwasu. Osiagane wlasnosci wytrzymalosciowe wyrobów sa w wielu wypadkach dDbre. Czesto jednak, zwlaszcza przy stosowaniu samej wody, nie sa one wystarczajace i korzystny wplyw na utwardzanie wywiera wówczas niewielki dodatek tradycyjnych, nadtlenkowych lub wodoronadtlenkowych inicjatorów jako wspólutwardzaczy. Dodatek w sposobie wedlug wynalazku nadtlenko- wego inicjatora rzedu nawet ponizej 0,05%, zastosowany razem z dodatkiem wody lub wodnego roztworu pozwala osiagac bardzo dobre wlasnosci wytrzymalosciowe produktu.Sposób wedlug wynalazku ma wprawdzie, ze wzgledu na koniecznosc obecnosci w mieszance proszku aluminiowego, ograniczona mozliwosc zastosowania, jednak tam wszedzie gdzie z róznych wzgledów obecnosc proszku aluminiowego jako wypelniacza jest korzystna, stosowanie tego sposobu moze miec duze praktyczne znaczenie zarówno ze wzgledów technologicznych o których byla mowa poprzednio, jak i z powodów ekono¬ micznych.Przyklad I. W mozdzierzu porcelanowym uciera sie kit szpachlowy o skladzie: Polimal 109 (sterynowy roztwór produktu polikondensacji 70 czesci wagowych bezwodników maleinowego i ftalowego z glikolem propylenowym) Proszekaluminiowy 25 czesci wagowych Krzemionkakoloidalna 3czesci wagowe Eter poliglikolowy (substancja powierzchniowo-czynna) 2 czesci wagowe Bezposrednio przed wykorzystaniem kitu szpachlowego dodaje sie 2 czesci wagowe 10% wodnego roztworu kwasu siarkowego i dokladnie miesza sie.Czas zelowania kitu w temperaturze 20°C wynosi 35 minut Czas utwardzania w temperaturze 20°C — okolo 3 godziny.Czas utwardzania w temperaturze 50°C — okolo 1,5 godziny.Wytrzymalosc na zrywanie kitu, sprawdzona przy pomocy stosowanej zwykle dla kitów szpachlowych metody „ósemek", wynosi 112kG/cm2. Ten sam kit utwardzony przy pomocy tradycyjnych utwardzaczy (wodoronadtlenek metyloetyloketonu - naftenian kobaltu) posiadal wytrzymalosc na zrywanie 128 kG/cm2.81 117 Przyklad II. Wykonano kit szpachlowy w skladzie jak w przykladzie I. Do utwardzenia kitu zastoso¬ wano 2 czesci wagowe wody. Z kitu wykonano odlewy w ksztalcie „ósemek", które utwardzono w cieplarce o temperaturze 60 C, a nastepnie w tej samej temperaturze 60°C, sezonowano wciagu 3 dni. Wytrzymalosc na zrywanie utwardzonego w ten sposób z zastosowaniem wody kitu szpachlowego wynosila okolo 25 kG/cm2. j.Przyklad III. Kit szpachlowy o skladzie podanym w przykladzie I, utwardzono w temperaturze pokojowej dodatkiem 2% wody, 0,5% 50% roztworu wodoronadtlenku metyloetyloketonu (ketonox) i 0,2^» styrenowego roztworu naftenianu kobaltu (o zawartosci 2% kobaltu). Z kitu wykonano odlewy w ksztalcie „ósemek", które sezonowano przez 3 dni w temperaturze pokojowej. Wytrzymalosc na zrywanie kitu wynosila1 okolo 130 kG/cm2. PL