Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 02.12.1974 Opis patentowy opublikowano: 10.09.1975 80245 KI. 47g\ 31/163 MKP'F16k 31/163 Twórcywynalazku: Helena Owsinska, Adam Owsinski, Jan Kniezyk Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklad Doswiadczalny Armatury Przemyslowej przy Bielskiej Fabryce Armatur, Bielsko-Biala (Polska) Uklad napedowy hydrauliczny lub pneumatyczny, zwlaszcza do armatury Przedmiotem wynalazku jest uklad napedowy hydrauliczny lub pneumatyczny, zwlaszcza do armatu¬ ry—takiej w której zakres obrotu wrzeciona napedowego miesci sie w granicach 90°. Armatura taka sa: przepustnice zaporowe i regulacyjne, przepustnice zwrotne, kurki stozkowe i cylindryczne, zawory kulowe oraz zasuwy obrotowe. Naped tego rodzaju stosuje sie równiez w innych mechanizmach w których wystepuje obrót w wymienionym zakresie, wzglednie gdy zachodzi potrzeba amortyzacji takiego ruchu.Znane sa rózne uklady napedowe- hydrauliczne lub pneumatyczne, którymi napedza sie armature lub podobne mechanizmy. W wiekszosci istota ich dzialania jest polaczenie pracy silownika liniowego, z mechaniz¬ mem zamiany ruchu liniowego na obrotowy, w wyniku czego otrzymuje sie urzadzenie wywolujace potrzebny moment. Znane sa tez napedy obrotowe hydrauliczne lub pneumatyczne bezposredniego dzialania, w których funkcja tloka w cylindrze liniowym zastapiona jest szczelnym skrzydelkiem obrotowym, umieszczonym w odpo¬ wiednim korpusie i osadzonym na wale napedowym, za posrednictwem których uzyskuje sie moment obrotowy.Celem wynalazku bylo opracowanie konstrukcji ukladu napedowego obrotowego-zwartego i gabarytowo malego, przy pomocy którego osiagnie sie wieksze momenty (bez zwiekszania cisnienia czynnika zasilajacego), niz to mialo miejsce w dotychczas znanych i stosowanych napedach. Niezaleznie od tego celem wynalazku bylo równiez zwiekszenie zakresu uzytecznosci napedu, przez przystosowanie go do pracy jako amortyzatora obroto¬ wego.Cel ten udalo sie osiagnac, przez skonstruowanie ukladu napedowego wedlug wynalazku. Istota tego rozwiazania jest to, ze uklad napedowy obrotowy, hydrauliczny lub pneumatyczny stanowi korpus cylindryczny zamkniety czolowo jedna lub dwoma pokrywami. Wnetrze tego korpusu przedzielone jest dwoma wkladkami na dwie pólkoliste komory, w których porusza sie obrotowo suwliwie i szczelnie pasowany dwuskrzydelkowy tlok z otworami krzyzowymi, laczacymi utworzone dwie pary komór roboczych — kazda pare oddzielnie dla wywo¬ lania dzialania pary sil na skrzydelka tloka skutkiem doprowadzonego cisnienia czynnika roboczego. Wywolany zdwojony moment obrotowy przeniesiony zostaje na nielozyskowany dodatkowo wal napedowy, w którym osadzony jest tlok dwuskrzydelkowy a którego ruch w krancowych polozeniach tlumiony jest samoczynnie przez usytuowanie i uksztaltowanie otworów wlotowo-wylotowych, zamykanych skrzydelkami tloka i dodatko-2 80 245 wo * ograniczony zderzakiem regulowanym zewnetrznie. Otwory wlotowo-wylotowe posiadaja wloty obejsciowe zamkniete zaworkami zwrotnymi dla uruchomienia z pozycji krancowej. Zamiana ukladu napedowego na uklad obrotowy amortyzujacy dokonana jest przez zabudowanie obwodu dlawiacego jedno lub dwukierunkowego dzialania, w miejsce suwaka sterujacego doplyw czynnika cisnieniowego.Uklad napedowy wedlug wynalazku, odznacza sie zwarta i prosta budowa. Czesci skladowe napedu nie wymagaja skomplikowanych i trudnych operacji technologicznych. Zdwojona wielkosc momentu obrotowego, przy zachowaniu minimalnych gabarytów w stosunku do stosowanych dotychczas oraz mozliwosci wykorzysta¬ nia tego napedu jako amortyzatora obrotowego — bez dodatkowych przeróbek decyduja w sumie o oplacalnosci i efektywnosci stosowania tego funkcjonalnego rozwiazania.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przykladzie wykonania na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia uklad napedowy obrotowy w przekroju poprzecznym, a fig. 2 przekrój wzdluzny. W korpusie rurowym 1, z pokrywami 2 i 3 sa dwie wkladki 4 rozdzielajace wnetrze na dwie pólkoliste komory, które sa z kolei przedzielone na dwie pary komór roboczych, dopasowanym suwliwie i szczelnie, dwuskrzydelkowym tlokiem obrotowym 5, osadzonym w nieulozyskowanym dodatkowo wale napedowym 6 w osi korpusu rurowe¬ go 1. Kazda para utworzonych komór roboczych ma polaczenie otworami krzyzowymi 7 i 8 wykonanymi w dwuskrzydelkowym tloku 5. Otwory wlotowo-wylotowe 9 i 10 wykonane w korpusie 1, dla czynnika cisnieniowego, usytuowane sa w krancowych polozeniach skrzydelek tloka i wyposazone sa w dodatkowy wlot obejsciowy 11, zamkniety zaworkiem zwrotnym 12, dla rozruchu tloka 5 z krancowego polozenia. Wlot czynnika cisnieniowego sterowany jest typowym suwakiem 13. Dla wykorzystania napedu jako amortyzatora obrotowego, zabudowany jest na zasilaniu—w miejsce suwaka 13 — obwód dlawiacy 14, jednostronnego lub dwustronnego dzialania. Dla ustalenia zakresu obrotu, sluzy zderzak srubowy 15, sterowany zewnetrznie. PL PL