Urzadzenie do przetlaczania pod cisnieniem plynu w zamknie¬ tym obiegu z nieruchomego czlonu do wnetrza obracajacego sie walu lub odwrotnie i Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do prze¬ tlaczania pod cisnieniem plynu w zamknietym obiegu z nieruchomego czlonu do wnetrza obra¬ cajacego sie walu lub na odwrót, przy czym wal ten jest osadzony wewnatrz nieruchomej obudo¬ wy o ksztalcie rurowym, w której znajduje sie przynajmniej jedna pierscieniowa komora ogra¬ niczona od wewnatrz przez te czesc powierzchni okregu walu, w której znajduje sie wylot kanalu przebiegajacego promieniowo wewnatrz walu, pod¬ czas gdy po zewnetrznej stronie pierscieniowej komory znajduje sie wylot kanalu przebiegajacego równiez promieniowo i przynajmniej czesciowo przez nieruchoma obudowe, przy czym kanaly te sa ze soba polaczone przez te komore, a po¬ nadto po obydwóch stronach komory sa umie¬ szczone slizgowe lozyska walu.Urzadzenie to nalezy do typu urzadzen prze¬ znaczonych do hydraulicznego nastawiania lopa¬ tek srub napedowych statków, w których wyste¬ puja bardzo duze cisnienia oleju przetlaczanego do kanalów wewnatrz walu sruby napedowej za pomoca pompy nie obracajacej sie wraz z walem sruby napedowej.W znanym urzadzeniu do przetlaczania plynu pod cisnieniem kazdy z kanalów przebiegajacych osiowo przez wal sruby napedowej jest polaczony z kanalem ulozonym promieniowo i skierowanym w kierunku obwodu walu. Na ogól takie kanaly 10 20 25 30 ulozone sa promieniowo, przy czym kazdy z nich wspólpracuje z mechanizmem przetlaczajacym.Wskutek duzego cisnienia przetlaczanego plynu i bardzo duzej srednicy walu sruby napedowej, w bardzo duzych statkach nie mozna uniknac przecieków czesci plynu przez slizgowe lozyska i ubytku przeciekajacego plynu. Na koncach ru¬ rowej obudowy sa uszczelki, które uszczelniaja pracujacy w niej wal.W znanym urzadzeniu cisnienie plynu, który przedostaje sie miedzy walem i slizgowymi lozy¬ skami, powoduje powiekszenie srednicy rurowej obudowy, przez co luz w lozyskach staje sie tak duzy, ze nastepuje nadmiernie duzy przeciek ply¬ nu. Wskutek tego tylko czesc doprowadzanego pod cisnieniem plynu moze byc wykorzystana do sterowania lopatkami sruby napedowej, w na¬ stepstwie czego sterowanie wymaga pompowania z nadmiernie duza wydajnoscia.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wyzej wymienionych wad przez zmniejszenie przecieków plynu pod cisnieniem.Cel ten zostal osiagniety przez to, ze urzadze¬ nie do przetlaczania pod cisnieniem plynu w zam¬ knietym obiegu z nieruchomego czlonu do wne¬ trza obracajacego sie walu osadzonego wewnatrz nieruchomej obudowy zawiera druga pierscienio¬ wa komore w wymienionej nieruchomej obudo¬ wie, na koncu kanalu przeplywu oleju, której szerokosc jest wieksza od szerokosci pierwszej 80 06780 067 3 komory pierscieniowej i od odleglosci pomiedzy wewnetrznymi koncami slizgowych lozysk, przy czym cisnienie przeplywajacego plynu dziala na wymieniona druga komore dla wyrównania pro¬ mieniowego naprezania sie obudowy, powodowa¬ nego przez plyn przeplywajacy przez luzy lozysk slizgowych.Wymieniony kanal przeplywu oleju znajduje sie w cylindrycznym pierscieniu szczelnie polaczonym z obudowa i jest wspólosiowy z kanalem prze¬ biegajacym przez obudowe, a obydwa wymienione kanaly lacza ze soba obydwie wymienione pier¬ scieniowe komory, pierwsza i druga.Druga pierscieniowa komora moze nie obejmo¬ wac . calej szerokosci slizgowych lozysk, poniewaz cisnienie plynu oddzialujace wewnatrz obudowy nie jest stale wzdluzi szerokosci slizgowego lozy¬ ska. Przy brzegu slizgowego lozyska skierowanym w kierunku promieniowego kanalu prowadzacego do wnetrza walu wystepuje maksymalne cisnie¬ nie, a przy przeciwleglym brzegu — minimalne, wskutek tego wypadkowa sila skierowana na ze¬ wnatrz jest mniejsza od iloczynu cisnienia plynu i szerokosci slizgowych lozysk.W przeciwienstwie do tego w drugiej pierscie¬ niowej komorze zawsze wystepuje maksymalne cisnienie plynu, a wiec wynikajaca stad sila skie¬ rowana do srodka jest równa iloczynowi cisnienia plynu i szerokosci tej drugiej pierscieniowej ko¬ mory, j Z drugiej strony, druga pierscieniowa komora musi byc szersza niz pierwsza pierscieniowa ko¬ mora, poniewaz inaczej nie mozna by uzyskac wystarczajacej kompensacji. Wskutek wiekszej szerokosci drugiej komory, zostaje zmniejszony luz w lozyskach podczas przetlaczania plynu pod cisnieniem.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie w przekroju po¬ dluznym, fig. 2 — odmiane urzadzenia w przekroju podluznym, a fig. 3 — dalsza odmiane urzadze¬ nia w przekroju podluznym.Na fig. 1 uwidoczniono czesc systemu doprowa¬ dzajacego olej, wyposazonego w jedno urzadzenie wedlug wynalazku.Wal 1 sruby napedowej zawiera wewnatrz wspólosiowy z nim kanal 2 prowadzacy do me¬ chanizmu sterujacego sruba napedowa o nasta¬ wianych lopatkach (o nastawnym skoku), przy czym ten kanal 2 jest polaczony z promieniowo usytuowanym kanalem 3. Pozostale kanaly sa nie uwidocznione na rysunku. Rurowa obudowa 4 jest wyposazona w cztery slizgowe lozyska 5 i w dwie uszczelki 6, z których tylko dwa slizgowe lozyska 5 i jedna uszczelka 6 zostaly uwidocznio¬ ne na rysunku.Miedzy slizgowymi lozyskami 5 w obudowie 4 znajduje sie wneka w postaci pierscieniowej ko¬ mory 7 umieszczona na zewnatrz wylotu promie¬ niowo ulozonego kanalu 3. W jednej plaszczyznie z kajalem 3 znajduje sie promieniowy kanal 8, kt£ry przsibi!e£a przez obudowe 4 i konczy sie W pierscien.ipwej komorze 7. Na drugim koncu kanalu 9 jest umieszczony cylindryczny piers- 4 cien 9 szczelnie polaczony z obudowa 4 za pos¬ rednictwem samouszczelniajacych pierscieni typu „O". Przez pierscien 9 przebiega promieniowo kanal 11 wspólosiowy z kanalem 8. Do zewnetrz- 5 nego otworu kanalu 11 dolaczony jest (nie uwi¬ doczniony) cisnieniowy przewód plynu dostarcza¬ nego przez pompe, korzystnie przez pompe ole¬ jowa. Wewnetrzny otwór kanalu 11 znajduje sie w drugiej pierscieniowej komorze 12 utworzonej przez wglebienie (wyciagniecie) w zewnetrznej po¬ wierzchni obudowy 4. Pierscieniowa komora 12 ma wieksza szerokosc niz pierscieniowa komora 7 i jest rozpostarta nad czescia slizgowych lozysk 5.Olej, który przedostaje sie przez lozyska 5 po obydwóch stronach pierscieniowej komory 7 jest odprowadzany przez przeciekowe przewody 13 i 14.Podczas przetlaczania oleju pod cisnieniem z przewodu cisnieniowego pompy olejowej (nie uwidocznionej na rysunku), wieksza czesc tego oleju przeplywa przez kanal 11, pierscieniowa komore 7, kanal 3 do kanalu 2 i z niego do nie uwidocznionego regulacyjnego mechanizmu sruby napedowej statku. Mala czesc, maksymalnie 15°/o, przeplywa przez slizgowe lozyska 5 do odprowa¬ dzajacych przewodów 13 i 14.Cisnienie przeciekajacego oleju dziala na po¬ wiekszenie luzu w lozyskach i promieniowe roz¬ szerzenie sie rurowej obudowy 4. Jednakze temu rozszerzajacemu oddzialywaniu przeciwstawia sie cisnienie oleju w komorze 12 obudowy 4 dzia¬ lajace w kierunku promieniowym z zewnatrz.Nacisk skierowany na zewnatrz nie jest jedna¬ kowy wzdluz calej odleglosci miedzy wzajemnymi brzegami dwóch slizgowych lozysk 5, lecz zmie¬ nia sie od wartosci maksymalnej do minimalnej.Maksymalne cisnienie wystepuje przy koncu kazdego slizgowego lozyska 5 w obszarze przyle¬ glym do pierscieniowej komory 7, a minimalne cisnienie na drugim brzegu. W ten sposób wy¬ padkowa sila oddzialujaca na zewnatrz w osi ka¬ nalu 8 widziana w podluznym przekroju jest mniejsza niz iloczyn cisnienia oleju i calkowitej odleglosci miedzy wzajemnymi brzegami oby¬ dwóch slizgowych lozysk.W komorze 12 wszedzie wystepuje calkowite cisnienie oleju i dlatego wypadkowa sila skiero¬ wana do wewnatrz jest równa temu cisnieniu pomnozonemu przez szerokosc komory 12. Jak z tego wynika dla uzyskania wystarczajacej kom¬ pensacji, szerokosc komory 12 musi byc wieksza od szerokosci komory 7, lecz mniejsza niz calko¬ wita odleglosc miedzy brzegami slizgowych lo¬ zysk skierowanymi od siebie.Przez prawidlowy wybór szerokosci komory 12 mozna nawet fuzyskac przekompensowanie, w ten sposób, ze cisnienie oleju przy przetlaczaniu bedzie powodowac promieniowe sciskanie obudowy.W odmianie wykonania urzadzenia wedlug wy¬ nalazku uwidocznionej na fig. 2, elementy omó¬ wione poprzednio zostaly oznaczone tymi samymi liczbami. W tym wykonaniu, druga pierscieniowa komora 15 jest wykonana wewnatrz ^obu^owy 4* Komora 15 p wiekszej szerokosci wchodzi w ko¬ more 7, przy czym wystepy v4a i 4b -oddzielaja czesciowo komore 15 od walu 1. 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6080 067 Cisnienia oleju oddzialuje kompensujaco na wy¬ stepy 4a i 4b, przez które wywiera nacisk skie¬ rowany na zewnatrz komory, a w wyniku cisnie¬ nie przeciekajacego oleju zostaje skompensowane.Szerokosc komory 15 odpowiada zasadniczo sze- 5 rokosci komory 12 uwidocznionej na fig. 1.W dalszej odmianie wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku, uwidocznionej na fig. 3 — za¬ stosowano kompensujacy pierscien 16, umieszczo¬ ny wewnatrz obudowy 4, przy czym ten piers- 10 cien obejmuje równiez slizgowe lozyska 5. Piers¬ cien 16 jest uszczelniony wzgledem obudowy 4 za pomoca samouszczelniajacych pierscieni 17 ty.- pu „O". Pierscien 16 jest umieszczony w wycie¬ ciu 18 wykonanym w wewnetrznej sciance obudo- 15 wy 4, wskutek czego dookola pierscienia 16 jest utworzona pierscieniowa komora 19.Cisnienie oleju oddzialuje przez komore 19 na zewnetrzna powierzchnie pierscienia 16 i w ten sposób kompensuje promieniowe rozprezanie 20 pierscienia 16. Szerokosc komory 19 równiez od¬ powiada szerokosci komory 15 uwidocznionej na fig. 2 i szerokosci komory 12 uwidocznionej na fig. 1.W praktycznym zastosowaniu zaleca sie sto- 25 sowac pierwsze wykonanie wynalazku.Urzadzenie wedlug wynalazku jest "szczególnie przydatne w przypadkach, w których wystepuje duze cisnienie oleju oraz gdy stosuje sie wal o duzej srednicy, takiej jak na przyklad stosuje 30 sie obecnie w bardzo duzych tankowcach i im podobnych. Przy malych cisnieniach oleju i nie¬ zbyt grubych walach srub napedowych, obudowa jest znacznie mniej podatna na „puchniecie" i nie wymaga kompensacji. PL