Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 01.10.1974 Opis patentowy opublikowano: 10.09.1975 79828 KI. 421,3/09 421,3/08 MKP G01n 23/00 G01n 23/00 CZYjLLNIA Wrz*@|y Patentowego Twórcy wynalazku: Barbara Holynska, Józef Knapik, Jerzy O Stachowicz, Wladyslaw Baran Uprawniony z patentu tymczasowego: Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanislawa Staszica, Kraków (Polska) Glowica fluorescencyjna do radiometrycznej analizy skladu chemicznego materialów Przedmiotem wynalazku jest glowica fluorescencyjna do radiometrycznej analizy skladu chemicznego próbek cieklych lub proszkowych, znajdujaca zastosowanie do oznaczania zawartosci pierwiastków o liczbie porzadkowej Z wiekszej od 18 metoda niedyspersyjnej rentgenowskiej analizy fluorescencyjnej z wykorzystaniem radioizotopów.Znana glowica do radiometrycznej analizy skladu chemicznego próbek zawiera, osadzona na pionowo usytuowanej osi, kolowa wkladke pomiarowa z dwoma gniazdami próbek. Gniazda sa usytuowane na przeciw siebie, po obu stronach osi. Os wkladki jest ulozyskowana w ten sposób, w poziomych scianach otwartej z jednego boku obudowy, ze czesc kolowej wkladki znajduje sie na zewnatrz obudowy. W obudowie, pod kolowa wkladka, jest usytuowane zródlo promieniowania oraz podwójny licznik proporcjonalny. Ponadto pod wkladka pomiarowa, jest osadzona wspólosiowo obrotowa tarcza z szescioma symetrycznie umieszczonymi gniazdami na filtry. Niedogodnoscia tej glowicy jest zawezony zakres zastosowania, spowodowany brakiem mozliwosci sekwencyjnej pracy glowicy z kilkoma zródlami promieniowania. Ponadto brak regulacji odleglosci okienka licznika wzgledem gniazda próbki utrudnia optymalny dobór tej odleglosci przy oznaczaniu zawartosci róznych pierwiastków w badanej próbce.Celem wynalazku jest usuniecie wymienionych wad. Cel ten zostal osiagniety za pomoca glowicy fluorescencyjnej do radiometrycznej analizy skladu chemicznego wedlug wynalazku, zawierajacej usytuowane w jej obudowie, pod gniazdem próbki badanej, jedno z gniazd filtrów, rozmieszczonych wspólsrodkowo na obrotowej tarczy filtrów. Pod gniazdem filtra jest umieszczony licznik proporcjonalny. Natomiast pomiedzy gniazdem próbki nadanej i gniazdem filtra znajduje sie jedno z gniazd zródel promieniowania, rozmieszczonych wspólsrodkowo na obrotowej tarczy zródel. Tarcza filtrów i tarcza zródel sa osadzone na u lozyskowanych w obudowie osiach z pokretlami, usytuowanymi na zewnatrz obudowy. Os tarczy zródel jest sprzezona rozlacznie z tarcza ochronnych pojemników nasadowych, za pomoca polaczenia wpustowego. Tarcza ochron¬ nych pojemników nasadowych znajduje sie nad tarcza zródel i jest zamocowana na trzpieniu, osadzonym przesuwnie w obudowie. Ochronne pojemniki nasadowe znajduja sie nad wspornikami, usytuowanymi pod obrotowa tarcza zródel. Gniazdo próbki badanej jest wykonane w osadzonym na bolcach prowadzacych stoliku,2 79 828 wyposazonym w sruby mikrometryczne. W gniezdzie tym jest osadzona wymienna wkladka kwasoodporna z okienkiem przezroczystym dla mierzonego promieniowania, zas otwór w obudowie, nad gniazdem próbki badanej, jest zakryty kapturem ochronnym. Glowica fluorescencyjna do radiometrycznej analizy skladu chemicznego, wedlug wynalazku, zapewnia pelne bezpieczenstwo obslugi podczas pracy lub transportu.Glowica fluorescencyjna do radiometrycznej analizy skladu chemicznego, wedlug wynalazku, jest przedstawiona w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia glowice w przekroju pionowym przez os tarczy filtrów i os tarczy zródel, a fig. 2 przedstawia glowice w przekroju podluznym wzdluz linii A—A.Przedmiot wynalazku zawiera usytuowane w obudowie 1, pod gniazdem próbki badanej 2, jedno z gniazd filtrów, rozmieszczonych wspólsrodkowo na obrotowej tarczy 3 filtrów. Pod gniazdem filtra jest umieszczony licznik proporcjonalny 4, natomiast pomiedzy gniazdem próbki badanej 2 i gniazdem filtra znajduje sie jedno z gniazd zródel promieniowania, rozmieszczonych wspólsrodkowo na obrotowej tarczy 5 zródel. Tarcza 3 filtrów i tarcza 5 zródel sa osadzone na ulozyskowanych w obudowie 1 osiach 6 i 7 z pokretlami 8 i 9, usytuowanymi na zewnatrz obudowy 1. Os 7 tarczy 5 zródel jest sprzezona rozlacznie z tarcza 10 ochronnych pojemników nasadowych 11, za pomoca polaczenia wpustowego 12. Tarcza 10 znajduje sie nad tarcza 5 i jest zamocowana na trzpieniu 13, osadzonym przesuwnie w obudowie 1, zas ochronne pojemniki nasadowe 11 znajduja sie nad wspornikami 14, usytuowanymi pod obrotowa tarcza 5 zródel. Gniazdo próbki badanej 2 jest wykonane w osadzonym na bolcach prowadzacych 15 stoliku 16, wyposazonym w sruby mikrometryczne 17 przy czym w gniezdzie próbki badanej 2 jest osadzona wymienna wkladka kwasoodporna 18 z okienkiem przezroczystym dla mierzonego promieniowania, a otwór w obudowie 1 nad gniazdem próbki badanej 2, jest zakryty kapturem ochronnym 19.Analize skladu chemicznego danej próbki za pomoca glowicy fluorescencyjnej do radiometrycznej analizy skladu chemicznego wedlug wynalazku, przeprowadza sie kolejno dla okreslonych pierwiastków lub ich grup, metoda niedyspersyjnej rentgenowskiej analizy fluorescencyjnej. Majac wytypowany pierwiastek dobiera sie odpowiednie zródlo promieniowania z posród zródel w obrotowej tarczy 5 i ustawia sie je pod gniazdem próbki badanej 2. Nastepnie dobiera sie odpowiedni filtr z posród filtrów obrotowej tarczy 3 i naprowadza sie go pod dobrane zródlo promieniowania. Z kolei za pomoca licznika proporcjonalnego 4 i wspólpracujacego z nim spektrometru wykonuje sie pomiar natezenia rentgenowskiego promieniowania fluorescencyjnego wytypowanego pierwiastka. Pomiar natezenia rentgenowskiego promieniowania fluorescencyjnego innych pierwiastków przepro¬ wadza sie w analogiczny sposób. PL PL