Pierwszenstwo: 28.09.71 . Niemiecka Republika" Demokratyczna Zgloszenie ogloszono: 01.06.73 ¦ Opis patentowy opublikowano: 30.04.1981 79466 GrOU W m Int. Cl\ G01D 13/02 G01D5/26 Twórcywynalazku: Rudolf Poppe, Claus Lieberwirth Uprawniony z patentu : VEB Feinmess Dresden, Drezno (Niemiecka Republika Demokratyczna) Urzadzenie przekaznika pozycyjnego ze skala kreskowa i odczytywaczem Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie przekaznika pozycyjnego ze skala kreskowa i odczytywaczem, w którym skala ma cyfrowa podzialke milimetrowa a oczytywacz ma system projekcyjny, przesuwny i sprzezony z przyrzadem dokladnego wskazywania, wskaznik nastawczy oraz system lupowy.W znanych urzadzeniach przekazników pozycyjnych, majacych jedna skale, która ma podzialke milimetrowa i na której co dziesiata kreska podzialowa jest wydluzona i która jest cyfrowana liczbami dziesiecio- milimetrowymi, stosuje sie do odczytywania skali odczytywacz z dwoma rozdzielnymi systemami projekcyjnymi.Przy tym jeden rzutuje maly wycinek podzialki milimetrowej skali w znacznym powiekszeniu na okienko cechowane symetrycznie a drugi rzutuje wiekszy wycinek z wydluzonymi kreskami dziesieciu milimetrów i liczbami dziesieciu milimetrów w niewielkim powiekszeniu obok skali kreskowej, która ma dziesiec przedzia¬ lów, i której pierwsza kreska oznaczona cyfra jestO a ostatnia kreska cyfra 10. Ten przyrzad pozwala na obserwacje znacznego wycinka skali, ale ze wzgledu na dwa systemy projekcyjne ma skomplikowany i duzy odczytywacz z nieprzejrzystym, niecyfrowanym odczytywaniem milimetrów.Inne urzadzenie przekaznika pozycyjnego majace równiez jedna skale, która ma podzialke milimetrowa z wydluzonymi i oznaczonymi cyfrowo liczbami dziesieciu milimetrów, posiada w polu odczytywania zgrubnego utworzone z ostrych trójkatów i oznaczone cyframi od 0 do 9 grabie milimetrowe, obok których odbite sa kreski centymetrowe z liczbami dziesieciu milimetrów. To urzadzenie ma wprawdzie mniejszy odczytywacz z nieco lepszym polem odczytywania i znacznym obserwowanym wycinkiem skali, poniewaz zamiast drugiego systemu projekcyjnego zastosowano dla dokladnego ustawienia soczewke cylindryczna powiekszajaca maly wycinek obrazu podzialki milimetrowej i zamiast oznaczonej tylko 0 i 10 skali kreskowej pola odczytu zastosowano grabie milimetrowe cyfrowane od 0 do 9. Jednakze to urzadzenie nie ma w pelni cyfrowego odczytywania wartosci milimetrowych.W powiazaniu z przedstawionym wyzej urzadzeniem przekaznika pozycyjnego oraz dalszym znanym urzadzeniem, majacym skale kreskowa dziesiatych cala, której kazda kreska dziesiatej cala jest oznaczona cyfra iw którym to urzadzeniu rozpisane az do dziesiatej cala liczby skali sa rzutowane w odczytywaczu bezposrednio obok cyfr grabi cyfrowanych, które maja cyfry od 0 do 9, mozliwe jest równiez nastepujace urzadzenie dla skali i2 79 466 metrycznej. W opisanej kombinacji podaje sie na miejscu cyfrowym grabi, na które jest rzutowana liczba skali cyfrowana wartosc setnej cala. Jesli w wariancie metrycznym, który przykladowo ma kreskowana podzialke milimetrowa z oznaczeniem cyfrowym centymetrów, liczba centymetrów bylaby rzutowana obok cyfr Odo 9 grabi cyfrowych, to wytwarzalaby sie cyfrowa wartosc odczytu milimetrów. Wada tego urzadzenia byloby jednak to, ze przy odczytywaniu przesuwajacej sie wzdluz,nieruchomych grabi milimetrowych liczbie centyme¬ trowej konieczne byloby stale przeksztalcanie w mysli centymetrów na milimetry a uzyskiwana liczba milime¬ trów nie ukazywalaby sie sama lecz na szeregu cyfr grabi milimetrowych, co zmniejszaloby przejrzystosc obrazu.Pewna ilosc dalszych znanych urzadzen przekazników pozycyjnych ma skale kreskowane podzielone na milimetry, na których kazda kreska podzialowa jest oznaczona cyfra wartosci w milimetrach. Odczytywacze tych urzadzen rzutuja silnie, przykladowo 8-krotnie powiekszony, maly, przykladowo 1-3 mm dlugi wycinek skali ma okienko odczytowe majace przesuwny wskaznik symetryczny. Urzadzenia te maja wprawdzie te zalete, ze umozliwiaja przejrzyste odczytywanie wartosci milimetrowych w postaci prawdziwego odczytu cyfrowego.Zaleta ta jest ograniczana tylko do polozenia spoczynkowego skali i odczytywacza. Istotna wada uwidacznia sie, gdy trzeba odczytac skale przy predkosci wzglednej pomiedzy skala a odczytywaczem, wanoszacej okolo 500 mm/min. Przy tej lub wiekszej predkosci przesuwajace sie w okienku odczytu liczby milimetrów nie moga byc rozpoznane przez obserwatora. Przy jeszcze wiekszych predkosciach cyfry ukazuja sie jako szara smuga.Dalsze znane urzadzenia przekazników pozycyjnych maja niecyfrowane skale milimetrowe i wskazania milimetrów z licznikiem mechanicznym, napedzanym zebnikiem i pretem zebatym. Urzadzenia te daja dobrze czytelne cyfrowe wskazania milimetrów, które równiez przy wiekszych predkosciach przekaznika pozycyjnego moga byc dobrze odczytywane co najmniej do wartosci centymetra. Wada tych urzadzen jest to, ze sa bardzo skomplikowane i przez to drogie. Niekorzystne jest równiez to, ze wymagaja wiecej miejsca na pret zebaty i odpowiednich przykryc chroniacych elementy napedowe przed zanieczyszczeniem.Celem wynalazku jest usuniecie wad wystepujacych w opisanych ustawnikach. Zadaniem wynalazku jest wytworzenie urzadzenia przekaznika pozycyjnego ze skala kreskowa i odczytywaczem, w którym wartosci polazenia beda wskazywane cyfrowo r bedzie je mozna wygodnie odczytac równiez przy znacznej predkosci wzglednej miedzy skala a odczytywaczem oraz który nie wymaga znacznego dodatkowego nakladu.Zadanie to zostalo rozwiazane wedlug wynalazku dla urzadzenia przekaznika pozycyjnego, który ma skale z cyfrowana podzialka milimetrowa i odczytywacz z systemem projekcyjnym, przesuwnym i sprzezonym z przyrzadem dokladnego wskazania, dokladnym wskaznikiem nastawnym i systemem lupowym w ten sposób, ze podzialka kreskowa skali ma dodatkowo do oznaczenia cyfrowego milimetrowego oznaczenie cyfrowe dziesieciu milimetrów oraz ze rzutowany przez obiektyw odczytywacza obraz skali jest rozdzielany przy pomocy przeslon róznej wielkosci na.dwa pola widzenia tak, iz wieksza przeslona ma liczby dziesieciu milimetrów a mniejsza przeslona, w której umieszczony jest przesuwny symetryczny wskaznik, ma kreski milimetrowe i liczby milimetrowe oraz ze ponad ta ostatnia przeslona umieszczona jest lupa wycinkowa a ponad obiema przeslonami wspólna lupa pola widzenia.Urzadzenie przekaznika pozycyjnego wedlug wynalazku pozwala na to, ze przy szybkim ruchu moga byc jeszcze odczytane liczby dziesieciu milimetrów skali w wiekszej przeslonie, podczas gdy odczytanie liczb milimetrowych w mniejszej przeslonie nie jest juz mozliwe. Przy powolnym ruchu koncowej fazy pozycji procesu ustawiania w polozeniu docelowym wartosci milimetrowe moza odczytac w mniejszej przeslonie jako prawdziwe wyrazenie cyfrowe.W celowym uksztaltowaniu wynalazku odczytywacz jak tak usytuowany, ze ma nieruchoma dokladna skale, której czesciowo ocyfrowane kreski umieszczone sa na wspól srodkowym z osia wychyleniem dzwigni mierniczej luku kolowym prostopadle do kierunku przesuwu wskaznika symetrycznego, a sprzezona z obroto¬ wym mechanizmem spiralnym dzwignia miernicza z umieszczona w swym krótkim ramieniu kula, dotyka niosacej wskaznik symetryczny i znajdujacej sie pod dzialaniem sily sprezyny, stojacej przesuwnej matówki, a w dlugim ramieniu dzwigni jest unieszczon/ obiektyw o krótkiej ogniskowej równolegle do osi wychylenia dzwigni mierniczej tak, iz dokladna skala lezy w plaszczyznie ogniskowej obiektywu o krótkiej ogniskowej, a za tym obiektywem w odczytywaczu umieszczony jest trwale obiektyw o dlugiej ogniskowej, której ognisko po stronie obrazu poprzez dwa zwierciadla kladzione jest na matówke umieszczona obok mniejszej przeslony i majacej wskaznik. Ta interpretacja wedlug wynalazku eliminuje mechaniczne interpolatory, jak sruby miernicze i temu podobne; które musza byc bardzo dokladne, sa drogie i podlegaja zuzyciu.W dalszym korzystnym uksztaltowaniu wynalazku odczytywacz jest tak wykonany, ze wwychylnej dzwigni mierniczej umieszczony jest zbieznie do osi wychylu kondensor oraz ze staly pryzmat odchylajacy jest tak umieszczony w osi wychylenia, ze kieruje optyczna os kondensora i obiektywu o krótkiej ogniskowej, które sa polaczone dwoma zwierciadlami, na owiniecie lampy. Torozmieszczenie powoduje, zeby powiekszony obraz79 466 3 dokladnej skali byl dobrze widoczny i równomiernie oswietlony, w kazdym polozeniu wychyleniowym dzwigni mierniczej.W dalszym uksztaltowaniu wynalazku jedno z wewnatrz przewidzianych w odczytywaczu na drodze promieni odbicia skali zwierciadlo jest umieszczone przechylnie i jest poruszane napedem srubowym, aby mozna bylo zerowac, to jest wyrównac dowolna wartosc nastawcza na pelna wartosc nilimetrowa.Urzadzenie wedlug wynalazku jest dokladnie wyjasnione na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok urzadzenia przekaznika pozycyjnego, fig. 2 — zasade urzadzenia dokladnie wskazujacego, fig. 3 — przekrój wzdluzny odczytywacza z systemem projekcyjnym oraz z przynaleznym przekrojem A—A, fig. 4 — przekrój wzdluzny dokladnie wskazujacego przyrzadu oraz przynaleznego przekroju B—B.Na fig, 1 przedstawiono skale 2 i odczytywacz 6. Skala 2 ma obok podzialki kreskowej 1, która ma przedzialy milimetrowe, oznaczenia cyfrowe milimetrów 3 i oznaczenia cyfrowe dziesieciu milimetrów 4. W polu widzenia odczytywacza 6 znajduja sie przeslony 7 i 8. W przeslonie 7 ukazuje sie wycinek skali o dlugosci okolo 12 mm, który ma oznaczenia cyfrowe dziesieciu milimetrów. W przeslonie 8 ukazuje sie wycinek skali o dlugosci okolo 3 mm z oznaczeniem cyfrowym milimetrów 3 i wskaznikiem symetrycznym 9 i obrazem podzialki kreskowej 1. W polu widzenia sa ponadto widoczne matówka 24 z wskaznikiem 23 i z wycinkiem dokladnej skali 12.Na fig. 2 przedstawiono zasadniczo sprzezenie dokladnej skali 12 i umieszczonego na matówce 18 wskazni¬ ka symetrycznego 9. Sprzezenie nastepuje poprzez dzwignie miernicza 14, która ma w krótszym ramieniu kule 17 a w dluzszym ramieniu obiektyw 19 o krótkiej ogniskowej. Obiektyw 19 przesuwa sie nad nieruchoma dokladna skala 12 przy obrocie dzwigni mierniczej 14 wokól swej osi wychylnej 13. Skala 12 ma czesciowo cyfrowana podzialke kreskowa, której kreski umieszczone sa prostopadle do kierunku przesuwu Wskaznika symetrycznego 9 na wspólsrodkowym do osi wychylu 13 luku kolowym 15.Na fig. 3 przedstawiono obiektyw 5 i zwierciadla 30 i 31 systemu projekcyjnego, który daje obraz skali na plaszczyznie matówki odczytywacza 6. Zwierciadlo 30 jest ulozyskowane przechylnie i jest przestawialne przez naped srubowy 32 dla zerowania aparatu. Ponad przeslona 8 i ponad matówka 24 jest umieszczona lupa wycinkowa 10, a ponad calym widokiem lupa pola widzenia 11.Na fig. 4 przedstawiono dzwignie miernicza 14 z obiektywem 19 o krótkiej ogniskowej i oba zwierciadla 27 i 28, które sluza do doprowadzenia swiatla. Zwierciadlo 27 oraz umieszczony trwale w.odczytywaczu 6 odchylajacy pryzmat 26 i kondensor 25 leza na osi wychylenia 13 dzwigni mierniczej 14. Obiektyw 19 o krótkiej ogniskowej odtwarza poprzez obiektyw 20 o dlugiej ogniskowej, który wraz ze zwierciadlami 21 i 22 jest umieszczony trwale w aparacie, dokladna skale 12 na matówce 23 w powiekszeniu. Dokladna skala 12 lezy w plaszczyznie ogniska obiektywu 19 a matówka 24 w takiej plaszczyznie obiektywu 20. Dzwignia miernicza 14 jest sprzezona z majacym tarcze spiralna 34 napedem spiralnym 16 poprzez zabierak 33. Przy obrocie napedu spiralnego-16 jest wychylana dzwignia miernicza 14, która ze swej strony poprzez kule 17 przesuwa mikrome- trycznie matówke 18 z wskaznikiem symetrycznym 19.Opisane urzadzenie moze sluzyc nie tylko do ustawiania pozycji wzdluznie, ale moze sluzyc równiez do ustawiania katowego, poniewaz sprowadza sie to samo do pomiarudlugosci. N PL PL