Uprawniony z patentu: Bjuro Vzaimozamenyaemosti v metalloobrabaty- vajuschei promyshlennosti, Moskwa (Zwiazek Socja¬ listycznych Republik Radzieckich) Stól do ustalania polozenia detali w przyrzadzie do kontroli wymiarów liniowych i Przedmiotem wynalazku jest stól do ustalania polozenia detali w przyrzadzie do kontroli wymia¬ rów liniowych, przeznaczony do ustawiania i orien¬ towania kontrolowanego detalu w przestrzeni, sto¬ sowany zwlaszcza w przyrzadach do kontroli ksztal¬ tu ii wzajemnego polozenia powierzchni.Podczas kontroli ksztaltu powierzchni, na przy¬ klad znieksztalcen zarysu kola detali o ksztalcie walcowym, detal ustawiany jest na stole przyrzadu w taki sposób, aby os detalu pokrywala sie-z osia obrotu precyzyjnego wrzeciona lub stolu. W tym celu konieczne jest po pierwsze, zapewnienie mo¬ zliwosci przesuwania stolu w plaszczyznie poziomej wzdluz dwóch wzajemnie prostopadlych do siebie osi wspólrzednych, a po drugie zapewnienie mozli¬ wosci nachylania go w dwóch pionowych plasz¬ czyznach w celu ustawienia osi kontrolnego detalu równolegle do osi obrotu wrzeciona.Znane sa stoly do ustalania polozenia detali w przyrzadach do kontroli ksztaltu detali, w których przewidziano zarówno przesuwanie po dwóch pro¬ stopadlych wzajemnie do siebie osiach w plasz¬ czyznie poziomej, jak tez i nachylenia w dwóch plaszczyznach pionowych.Stól 'taki posiada trzy plyty, umieszczone jedna nad druga, z których dolna stanowi podstawe, a dwie dalsze umieszczone sa na podporach kulko¬ wych i wyposazone w mechanizmy precyzyjnego przesuwu w plaszczyznie poziomej wzdluz dwóch tosi wzajemnie prostopadlych do siebie oraz na- 10 15 20 25 30 chylania w dwóch wzajemnie prostopadlych do siebie plaszczyznach pionowych.W stole tym stosowane sa jednak oddzielne pro¬ wadnice róznego typu do prostoliniowych przesu¬ wów w plaszczyznie poziomej i do nachylen w plaszczyznach pionowych, co komplikuje konstruk¬ cje stolu. I tak jako prowadnice dla przesuwów prostoliniowych stosowane sa klinowe rowki wpu¬ stowe, a dla nachylen w dwóch plaszczyznach pio¬ nowych podpora kulista, wymagajaca precyzji i dokladnosci wykonania, od której zalezy w glównej mierze dokladnosc ustawienia kontrolnego detali! wzgledem osi wrzeciona. Ponadto obróbka i na¬ prawa zewnetrznej i wewnetrznej powierzchni ku¬ listej jest procesem pracochlonnym i powoduje po¬ drozenie stolu.Celem wynalazku jest unikniecie tych niedogod¬ nosci. Zadaniem wynalazku jest skonstruowanie ta¬ kiego stolu do ustalania polozenia detali w przy¬ rzadach do kontroli wymiarów liniowych, w któ¬ rym zarówno dla przesuwania w plaszczyznie po¬ ziomej, jak i dla nachylu plyt w plaszczyznach pio¬ nowych wykorzystane sa te same prowadnice, co daje mozliwosc uproszczenia konstrukcji stolu, ob¬ nizenie kosztów produkcji i napraw oraz zapewnia wysoka dokladnosc i niezawodnosc w eksploatacji.Zadanie to rozwiazane zostalo w ten spos6b, ze w stole do ustalania polozenia detali w przyrza¬ dach do kontroli wymiarów liniowych, majacym trzy plyty umieszczone jedna nad druga, z których 78 43778 437 3 dolna stanowi podstawe, a dwie dalsze umieszczone sa na podporach kulkowych i wyposazone w me¬ chanizmy do precyzyjnego przesuwania tych plyt w plaszczyznach poziomych wzdluz dwóch osi, pro¬ stopadlych wzajemnie do siebie, i do nachylania w dwóch prostopadlych wzajemnie do siebie plasz¬ czyznach pionowych, zgodnie z wynalazkiem, kul¬ kowe podpory kazdej z przemieszczanych plyt sta¬ nowia dwie prostolinijne prowadnice kulkowe, po¬ lozone po obu stronach od srodka stolu równolegle do siebie, przy czym w jednej z prowadnic kulki umieszczone sa pomiedzy rowkami w ksztalcie li- teTy V, wykonanymi w zwróconych ku sobie po¬ wierzchniach dwóch sasiednich plyt, a w drugiej prowadnicy pomiedzy rowkiem w ksztalcie litery V, wykonanym w lezacej powyzej plycie i plaska powierzchnia elementu posredniego, polaczonego z plyta polozona ponizej w sposób umozliwiajacy przesuwanie tej powierzchni w pionowej plaszczyz¬ nie za pomoca mechanizmu precyzyjnego nachyle¬ nia w celu obrotu lezacej powyzej plyty wokól ku¬ lek drugiej prowadnicy tejze plyty, przy czym pro¬ wadnice jednej plyty ustawione sa pod katem pro¬ stym w stosunku do prowadnic drugiej plyty.Element posredni stanowi, korzystnie, polaczona z polozona ponizej plyta, dzwignia ze sprezynowym przegubem i klinowa czescia na jej swobodnym zakonczeniu, przy czym górna plaszczyzna dzwigni stanowi podpore dla kulek, zas mechanizm pre¬ cyzyjnego nachylenia stanowi! zamocowana na po¬ lozonej ponizej plycie sruba mikrometryczna ma¬ jaca kulista koncówke, stykajaca sie z dolna plasz¬ czyzna klinowej czesci dzwigni. Korzystnie, w jed¬ nej prowadnicy kazdej plyty, której kulki stanowia os obrotu, umieszczone sa dwie kulki, a w drugiej prowadnicy, której kulki opieraja sie na dzwigni umieszczona jest jedna kulka. Kulki prowadnic kazdej plyty umieszczone sa najkorzystniej, we wspólnym dla nich reparatorze.W wyniku zastosowania w charakterze podpór dla przesuwu plyt, prostoliniowych kulkowych pro¬ wadnic z elementem prowadzacym w ksztalcie li¬ tery V oraz dzieki temu, ze jako powierzchnia podpierajaca jednej z kazdych dwóch prowadnic sluzy plaska powierzchnia posredniego elementu, majacego moznosc przesuwania sie w plaszczyznie pionowej, przy tym przesunieciu w kierunku pio¬ nowym posredni element dziala poprzez kulke prowadnicy na umieszczona powyzej plyte i po¬ woduje jej obrót wokól kulek drugiej prowadnicy tejze plyty. W ten sposób, te same prowadnice wykorzystywane sa zarówno do przesuwania w li¬ nii prostej jak i do nachylania odnosnej plyty w plaszczyznie pionowej, co znacznie upraszcza kon¬ strukcje stolu i obniza koszt jego wykonania.Stól wykonany zgodnie z wynalazkiem jest tani oraz wykazuje dokladne i niezawodne dzialanie.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia stól z ustawionym na nim detalem i koncówka pomiarowa przyrzadu, stykajaca sie z powierzchnia detalu, w widoku ogólnym w rzu¬ cie perspektywicznym, fig. 2 — stól w przekroju wzdluz linii II—II na fig. 1, fig. 3 — podstawe ze zdjetymi plytami wierzchnia i srodkowa oraz me- 4 chanizmami prostoliniowego przesuwu w widoku z góry, fig. 4 — stól w przekroju oznaczonym IV—IV na fig. 1, fig. 5 — srodkowa plyte ze zdjeta górna plyta, w widoku z góry, fig. 6 — stól w przekroju oznaczonym VI—VI na fig. 2, fig. 7 — stól w prze¬ kroju oznaczonym VII—VII na fig. 4.Stól do ustalania polozenia detali w przyrzadach do kontroli wymiarów liniowych sklada sie z trzech plyt umieszczonych jedna na drugiej. Dolna ply¬ ta 1 (fig. 1) stanowi podstawe, która przystawiona jest do czola precyzyjnego obrotowego wrzeciona 2.Na podstawie umieszczona jest srodkowa plyta 3, na której z kolei umieszczona jest górna plyta 4, sluzaca do ustalania podstaw ustawczych mierzo¬ nego detalu 5.Górna plyta 4 i srodkowa 3 umieszczone sa na kulkowych podporach, które rozmieszczone sa od¬ powiednio pomiedzy górna plyta 4 i srodkowa 3 oraz pomiedzy srodkowa 3 plyta i podstawa 1.Podpory kulkowe kazdej plyty stanowia dwie prostoliniowe prowadnice z kulkami 6 (fig. 2), po¬ lozone równolegle do siebie z obu stron od srodka stolu.Pomiedzy plyta 3 a podstawa 1 rozmieszczone sa prowadnice 7 i 8 na których plyta 3 przesuwa sie w poziomej plaszczyznie wzdluz osi A—A (fig. 3), a pomiedzy plytami 4 i 3 umieszczone sa prowad¬ nice 9 i 10 (fig. 4), na których górna 4 plyta prze¬ suwa sie w poziomej plaszczyznie wzdluz osi B—B (fig. 5), prostopadlej do osi A—A. Dla zapewnie¬ nia przesuwu plyt 3 i 4 w plaszczyznie poziomej wzdluz dwóch prostopadlych wzajemnie do siebie osiach A—A i B—B prowadnice 9 i 10 ustawione sa przy tym pod katem a równym 90° w stosunku do prowadnic 7 i 8.Plyty 1, 3 i 4 (fig. 2) powiazane sa w calosc sprezyna 11, która umieszczona jest we wspólosio¬ wych otworach 12, wykonanych w plytach 4 i 3.Jedno zakonczenie sprezyny 11 polaczone jest z za- tyczka 13, umieszczona w górnej plycie, a drugie zakonczenie ze sruba 14, Wkrecona w podstawe 1.Na powierzchni podstawy 1 zamocowane sa wspólosiowo za pomoca srub 15 (fig. 3) nakladki 16, w których wykonane sa prostoliniowe rowki 17 w ksztalcie litery V. Na podstawie 1 zamocowany jest za pomoca srub 18 posredni element, stanowiacy polaczona z podstawa 1 dzwignie 19 (fig. 2), ma¬ jaca mozliwosc przesuwu w plaszczyznie pionowej, prostopadlej do kierunku rowków 17, majacych ksztalt litery V.Do przesuwania w plaszczyznie pionowej, dzwig¬ nia 19 posiada sprezynowy przegub 20, który two¬ rzy przewezenie 21, powstale w wyniku wyciecia 22 w korpusie dzwigni. Swobodne zakonczenie tej dzwigni wyposazone jest w klinowa czesc 23. Plas¬ ka górna powierzchnia dzwigni 19 sluzy jako pod¬ pora dla kulek 6.W majacych ksztalt litery V irowkach 17 na¬ kladek 16 umieszczone sa dwie kulki 6, a na plas¬ kiej powierzchni dzwigni 19 umieszczona jest jedna kulka 6. Kulki 6 zamkniete sa w plytkowym se¬ paratorze o ksztalcie litery T.Na zwróconej ku podstawie 1 powierzchni srod¬ kowej plyty 3 wykonane sa równolegle do siebie po obu stronach od srodka stolu prostoliniowe 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6078 437 5 rowki 25, majace ksztalt litery V, analogiczne do rowków 17 nakladek 16.Srodkowa plyta 3 umieszczona jest na podstawie 1 w taki sposób, ze jeden z rowków 25 znajduje sie nad rowkiem 17, a drugi z rowków 25 nad dzwignia 19 tak, ze kulki zamkniete sa pomiedzy rowkami ?5 i 17 oraz drugim rowkiem 25 i dzwig¬ nia 19, a wiec rowki 25 i 17 tworza prowadnice 7, a rowek 25 w ksztalcie litery V i dzwignia 19 tworza prowadnice 8.Na górnej powierzchni srodkowej plyty 3 pro¬ stopadle do kierunku prostoliniowych rowków 25 umieszczonych na dolnej powierzchni tejze plyty, wykonany jest w ksztalcie litery V prostoliniowy rowek 26 (fig. 5), analogiczny do rowków 17 i 25 prowadnic 7 i 8.W srodkowej plycie 3 (fig. 6), jest wyciecie 27, w którym prostopadle do kierunku rowka 26 o ksztalcie litery V zamocowany jest za pomoca srub 218 posredni element, wykonany w postaci dzwigni 29 (fig. 4), analogicznej do dzwigni 19, majacej mozliwosc przesuwu w plaszczyznie pionowej pro¬ stopadlej do prowadnicy 9.W rowkach 26 plyty 3 umieszczone sa dwie kul¬ ki 6, a na górnej plaszczyznie dzwigni 29 jedna kulka 6. Te kulki 6 zamkniete sa w majacym ksztalt litery T plytkowym separatorze 30, analo¬ gicznym do separatora 24.Na dolnej, zwróconej ku srodkowej plycie 3. plaszczyznie górnej plyty 4 wykonane sa równo¬ legle do siebie, po obu stronach od srodka stolu prostoliniowe rowki 31 o ksztalcie litery V, ana¬ logiczne do rowka 26 srodkowej plyty 3.Górna plyta 4 umieszczona jest na srodkowej ply¬ cie 3 w taki sposób, ze jeden z rowków 31 znajduje sie nad rowkiem 26, a drugi rowek 31 nad dzwig¬ nia 29 tak, ze kulki 6 zamkniete sa pomiedzy row¬ kami 26 i 31 oraz rowkiem 31 i dzwignia 29, a wiec majace ksztalt litery V rowki 26 i 31 tworza pro¬ wadnice 9, a majacy ksztalt litery V rowek 31 i dzwignia 29 tworza prowadnice 10.Z przytoczonego powyzej opisu wynika jasno, ze wymienione prowadnice 7 i 8 ustawione sa pod katem a równym 90° w stosunku do prowadnic 9 i 10 i tym samym zapewniaja dokladne przesuwy górnej plyty 4 stolu wzdluz wzajemnie prostopad¬ lych do siebie poziomych osi A—A i B—B (fig. 5).Przesuwanie to odbywa sie za pomoca dwóch mechanizmów 32 i 33 (fig. 1) precyzyjnego prze¬ suwu, z których kazdy stanowi glowica mikrome¬ tryczna, zapewniajaca precyzyjny przesuw, po¬ wszechnie znana i stosowana w przyrzadach do pomiarów wielkosci liniowych kontrolowanych de¬ tali.Kazda glowica mikrometryczna posiada beben 34 (fig. 2) z umieszczona na jego bocznej powierzchni skala 35, wrzeciono 36 ze skala 36a, rekojesc 37 i srube mikrometryczna 38 z kulista koncówka 39.Mikrometryczna glowica mechanizmu 33 (fig. 4) sluzacego do przesuwania srodkowej plyty 3 wraz z górna plyta 4, umieszczona jest na wysiegniku 40, przymocowanym do podstawy 1 za pomoca srub 41 (fig. 5). Kulista koncówka 39 sruby mikrome¬ trycznej 38 styka sie z kowadelkiem 42, osadzo¬ nym w otworze 43 (fig. 4) srodkowej plyty 3, za posrednictwem sprezyny 44 (fig. 5), której jedno 6 zakonczenie zamocowane jest na kolku 45 (fig. 6) osadzonym w wysiegniku 40, a drugie — na kolku 46, umieszczonym w srodkowej plycie 3.Mikrometryczna glowica mechanizmu 32, sluza- 5 cego do przesuwania £cfrnej 4 plyty po srodkowej plycie 3, umocowana jest na wysiegniku 47 (fig. 2) i ustawiona pod katem 90° w pozliomej plaszczyz¬ nie wzgledem mikrometryczinej glowicy mechaniz¬ mu 33 (fig. 5).Mikrometryczna glowica mechanizmu 32 (fig. 2) sty¬ ka sie z kowadelkiem 48, umieszczonym na listwie 49, umocowanej do górnej plyty 4 za pomoca srub 50. Docisk kulistej koncówki 39 tej glowicy do kowadelka 48 zapewnia sprezyna 51, 'której jedno zakonczenie umocowane jest na kolku 52, zamoco¬ wanym w wysiegniku 47, a drugie na kolku 53, umocowanym w górnej plycie 4.Obracanie rekojesci 37 (fig. 5) mikrometrycznej glowicy mechanizmu 33 powoduje precyzyjne prze¬ suwanie sie srodkowej plyty 3 razem z górna ply¬ ta 4 po prowadnicach 7 i 8 podstawy 1 wzdluz osi A—A, a podczas obracania rekojesci 37 mikro¬ metrycznej glowicy mechanizmu 32, górna plyta 4 przesuwa sie wzgledem srodkowej plyty 3 po pro¬ wadnicach 9 i 10 wzdluz osi B—B, prostopadlej do kierunku przesuwu srodkowej plyty 3 po pod¬ stawie 1. Dzieki temu dokonuje sie centrowania osi jakiegokolwiek poziomego przekroju mierzo¬ nego detalu 5 (fig. 1) wzgledem osi obrotowego wrzeciona 2.Nachylania plyt 4 i 3 w pionowych plaszczyz¬ nach, prostopadlych wzajemnie do siebie, odbywa sie za pomoca dwóch mechanizmów 54 i 55 precy¬ zyjnego nachylenia, z których kazdy stanowi mi¬ krometryczna glowica o znanej konstrukcji, po¬ siadajaca beben 56 (fig. 3) z rekojescia 57 i skala 58, umieszczona na jego bocznej powierzchni, wrze¬ ciono 59 ze skala 60, umieszczona wzdluz jego osi i sruba mikrometryczna 61 (fig. 2).Na koncu sruby mikrometrycznej 61 znajduje sie walcowy trzpien 62, z kulista koncówka 63.Sruba mikrometryczna 61 mikrometrycznej glowi¬ cy mechanizmu 54, sluzacego do nachylania srod¬ kowej plyty 3 wraz z górna plyta 4 w plaszczyz¬ nie pionowej, wkrecona jest w wysiegnik 64, za¬ mocowany na podstawie 1 za pomoca srub 65 (fig. 3). Wrzeciono 59 (fig. 2) jest ipuste w srodku i opie¬ ra sie swa wewnetrzna powierzchnia na wystepie 66, wykonanym w wysiegniku 64.Kulista koncówka 63 sruby mikrometrycznej 61 opiera sie na nakladce 67, zamocowanej na pod¬ stawie 1 za pomoca srub 68 (fig. 3) i styka sie z dolna plaszczyzna C (fig. 2) klinowej czesci 23 dzwigni 19. Nakladka 67 przeznaczona jest do ochrony walcowego trzpienia 62 przed zgieciem podczas dzialania na niego ciezaru plyty srodko¬ wej 3 i górnej 4.Mikrometryczna glowica mechanizmu 55 (fig. 5) sluzacego do nachylania górnej plyty 4 w plasz¬ czyznie pionowej, prostopadlej do plaszczyzny na¬ chylenia srodkowej plyty 3, umocowana jest na wysiegniku 69, przymocowanym srubami 70 do srodkowej "plyty 3.Kulista koncówka 63 (fig. 4) sruby mikrome¬ trycznej 61 tej glowicy opiera sie na nakladce 71 (fig. 7) przymocowanej do srodkowej plyty 3 sm- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 607 bami 72 i styka sie z dolna plaszczyzna D (fig. 4) klinowej czesci 23 dzwigni 29. Mikrometryczna glowica mechanizmu 55, jak widac na fig. 5, usta¬ wiona jest pod katem 90° w poziomej plaszczyznie wzgledem mikrometrycznej glowicy mechanizmu 54, co zapewnia nachylenie górnej plyty 4 stolu w dwóch pionowych plaszczyznach, prostopadlych wzajemnie do siebie.Przy obracaniu rekojesci 57 (fig. 2) bebna 56 sruba mikrometryczna 61 przesuwajac sie, w za¬ leznosci od kierunku obrotu sruby do lub od srod¬ ka stolu, dziala na dolna plaszczyzne C klinowej czesci 23 dzwigni 19. Dzwignia 19 obraca sie przy tym na sprezynowym przegubie 20 i dziala na kul¬ ke 6, która przesuwa srodkowa plyte 3 z umiesz¬ czona na niej górna plyta 4 w plaszczyznie piono¬ wej.Srodkowa plyta 3 wraz z plyta 4 obraca sie przy tym wokól kulek 6 prowadnicy 7.Nachylenie górnej plyty 4 (fig. 4) wzgledem srodkowej plyty 3 za pomoca mikrometrycznej glo¬ wicy mechanizmu 55 odbywa sie dokladnie w taki sam sposób jak opisano wyzej. Górna plytta 4 ob¬ raca sie przy tym na kulkach 6 prowadnicy 9.Przez dobór nachylenia klinowej czesci 23 dzwig¬ ni 19 i 29 oraz skoku sruby mikrometrycznej moz¬ na dokonywac bardzo nieznacznych nachylen stolu w pionowych plaszczyznach i tym samym usta¬ wiac z duza dokladnoscia os kontrolowanego de¬ talu 5 równolegle do osi obrotowego wrzeciona 2.Kontrolowany detal 5 (fig. 1) ustawia sie na stole i centruje mozliwie jak najbardziej dokladnie na oko. Nastepnie przez obracanie wrzeciona 2 przy¬ rzadu powoduje sie zetkniecie pomiarowej kon¬ cówki 73 przyrzadu z powierzchnia detalu 5 w niezbednym przekroju i odczytuje dane na przy¬ rzadzie pomiarowym lub rejestruje wykres profilu w biegunowych wspólrzednych na okraglej karcie diagramowej, która obraca sie synchronicznie z wrzecionem.Jesli przyrzad pomiarowy lub diagram profilu wykaza, ze detal zastal ustawiony mimosrodowo, to przez pokrecenie rekojesci 37 mikrometrycznych glowic mechanizmów 32 i 33 przesuwa sie górna plyte 4 stolu po dwóch prostopadlych wzajemnie do siebie osiach A—A i B—B tak dlugo, az mimo- srodkowosc ustawienia detalu 5 wzgledem osi wrze¬ ciona 2 nie zostanie sprowadzona do minimum.Nastepnie sprawdza sie równoleglosc osi kontrolo¬ wanego detalu 5 z osia obrotu wrzeciona 2. W tym celu zapisuje sie profile dwóch przekrojów detalu, oddalonych maksymalnie jeden od drugiego wzdluz osi detalu, na jednej karcie diagramowej. Odleg¬ losc pomiedzy srodkami zarejestrowanych profili charakteryzuje nachylenie osi detalu wzgledem osi wrzeciona. Za pomoca obracania rekojesci 57 mi¬ krometrycznych glowic mechanizmów 55 i 54 po¬ chyla sie plyty 3 i 4 w dwóch prostopadlych wza¬ jemnie do siebie plaszczyznach tak dlugo, az wy¬ mieniona odleglosc pomiedzy srodkami ponownie zarejestrowanych profili tych samych przekrójów detahi nie srtanie sie minimalna.W tym polozeniu os kontrolowanego detalu po¬ lozona jest równolegle do osi wrzeciona. Nastepnie, w przypadku koniecznosci, za pomoca mikrome¬ trycznych glowic mechanizmów 32 i 33 przesuwa 437 8 sie ponownie górna plyte stolu 4 w pionowej plasz¬ czyznie tak, aby os kontrolowanego detalu pokry¬ wala sie z osia obrotu wrzeciona.Wynalazek nie ogranicza sie do opisanego wa- 5 riantu konstrukcyjnego. Na przyklad element po¬ sredni moze nie byc skonstruowany w postaci dzwigni 19 i 29 na sprezynowym przegubie 20, lecz moze miec jakakolwiek inna postac, dopuszczajaca mozliwosc przesuwania tego detalu w kierunku io pionowym w celu zapewnienia obrotu kazdej po- lozcnej wyzej plyty wokól kulek jednej z jej pro¬ wadnic przeznaczonej dla prostoliniowych przesu¬ niec. PL PL