Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 31.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 28.04.1975 77510 KI. 74b, 8/03 Twórcywynalazku: Jerzy Branny, Zbigniew Gawlas, Wladyslaw Waclawik Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Konstrukcyjno-Mechanizacyjne Przemyslu Weglowego Zaklad Doswiadczalny TelemechanikiGórniczej „Elektrometal", Cieszyn (Polska) Uklad zdalnej sygnalizacji elektrycznej Przedmiotem wynalazku jest uklad sygnalizacji elektrycznej umozliwiajacy przesylanie informacji o stanie styków czujnika dwustanowego za posrednictwem linii telemetrycznej do odbiornika tych sygnalów w sposób umozliwiajacy ciagla, jednoczesna i wzajemnie niezalezna kontrole stanu styków czujnika i stanu linii tele¬ metrycznej.Znane dotychczas uklady zdalnej sygnalizacji elektrycznej informujace o stanie styków czujnika dwustano¬ wego zasilane napiecie przemiennym jednej czestotliwosci, a oparte na tej zasadzie, ze zmiana stanu czujnika wywoluje zamiane amplitudy sygnalu, wykazuja te wade, ze odbiornik tego sygnalu nie reaguje na pogorszenie sprawnosci linii telemetrycznej, takie jak wzrost jej rezystancji ponad dopuszczalna wartosc, przerwanie linii, pogorszenie izolacji miedzy przewodami tej linii lub zwarcie linii. Wada ta wynika z tego, ze zmiana stanu czujnika wywolana powstaniem jakiejs alarmowej sytuacji, powodujaca wzrost amplitudy napiecia sygnalu w linii moze nastapic jednoczesnie z pogorszeniem sprawnosci linii telemetrycznej, prowadzacym do obnizenia amplitudy napiecia sygnalu, w.efekcie czego na zaciskach wejsciowych odbiornika moze nie wystapic zadany wzrost amplitudy sygnalu, a tym samym odbiornik nie zareaguje na zmine stanu czujnika.Stwarza to duze niebezpieczenstwo na wielu odcinkach stosowania tego ukladu, np. w górnictwie przy zdalnej kontroli stezenia metanu, gdyz zaistnienie wyzej opisanej sytuacji sugeruje istnienie bezpiecznego stezenia gazu wybuchowego w miejscu zainstalowania czujnika, nawet w przypadku, gdy stezenie to przekroczylo wartosc krytyczna. Inne znane uklady pozwalajace na ciagla i wzajemnie niezalezna kontrole stanu styków czujnika i stanu linii telemetrycznej oparte na tej zasadzie, ze zmiana stanu styków czujnika wywoluje zmiane czestotliwosci wysylanego sygnalu, wymagaja zastosowania generatorów nadawczych-jednego przestrajalnego lub dwóch nieprzestrajalnych - co komplikuje i podraza uklad zdalnej sygnalizacji zarówno po stronie nadawczej jdk i odbiorczej linii.Celem wynalazku jest usuniecie wyzej wymienionych niedogodnosci, co osiagnieto przez zastosowanie prostszego ukladu.umozliwiajacego ciagla, jednoczesna i wzajemnie niezalezna kontrole stanu styków czujnikaf i stanu linii telemetrycznej.Istota ukladu wedlug wynalazku polega na tym, *• no stronie nadawczej linii telemetrycznej miedzy jej2 77 510 przewodami wlaczone sa szeregowo przeciwsobnie dwa prostowniki, przy czym punkt wzajemnego polaczenia obuoprostowników jest polaczony ze stykiem ruchomym zestyku przelacznego czujnika, natomiast styk nieru- chomyLwylaczny polaczony jest z jednym przewodem linii, a styk nieruchomy zalaczny polaczony jest z drugim przewodem linii.Uklad wedlug wynalazku cechuje sie prostota budowy analogiczna do budowy wyzej opisanego ukladu pracujacego na zasadzie modulacji amplitudy, przy czym spelnia on wszystkie podstawowe warunki stawiane ukladom zdalnej sygnalizacji, to jest ciagle, jednoczesne i wzajemnie niezalezne informowanie o stanie styków czujnika i stanie linii telemetrycznej , tak jak opisany uklad pracujacy na zasadzie modulacji czestotliwosci.Uklad wedlug wynalazku dzieki swej prostocie zapewnia duzy stopien niezawodnosci dzialania przy zachowaniu waloru kompleksowosci informacji, z czego wynika bezawaryjna praca urzadzen kontrolowanych przy pomocy tego ukladu, a takze duzy stopien bezpieczenstwa pracy personelu obslugujacego w warunkach zagrozenia.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat elektryczny ukladu zdalnej sygnalizacji. Miedzy przewodami 1 i 2 linii telemetrycznej wlaczone sa szeregowo przeciwsobnie dwie diody prostownicze 3, przy czym punkt wzajemnego polaczenia obu diod 3 jest polaczony ze stykiem ruchomym 4 zestyku przelacznego czujnika, natomiast styk nieruchomy wylaczny 5 tego zestyku polaczony jest z jednym przewodem 1 linii, a styk nieruchomy zalaczny 6 zestyku polaczony jest z drugim przewodem 2 linii.Po stronie odbiorczej linii znajduje sie generator 7 elektrycznych periodycznych symetrycznych przebie¬ gów przemiennych oraz odbiornik sygnalów 8 pracujacy na zasadzie rozrózniania znaku napiecia sygnalu, posiadajacy dwa wyjscia: jedno informujace o stanie styków czujnika, drugie informujace o stanie linii. Generator 7 moze znajdowac sie po stronie nadawczej linii, szeregowo wlaczony w jeden z przewodów 1 lub 2 tej linii, zamiast po stronie odbiorczej linii.Dzialanie ukladu opisanego w przykladzie, a przedstawionego na fig. 1 wyjasnia ponizsza tabelka: Stan sty¬ ków czuj¬ nika Stan linii teleme¬ trycznej 4—5 zwarte stan nor¬ malny czuj¬ nika dobra 4-6 zwarte stan alar- rawy czuj¬ nika dobra obojetny przerwana obojetny zwarta Sygnal na wyjsciu liniite- ujemny dodatni zerowy prze- lemetrycz- mienny nej Na wyjsciu odbiornika 8 informujacym o stanie linii, moga panowac tylko dwa stany, z których stan odpowiadajacy pelnej sprawnosci linii wystapi, gdy na wyjsciu linii pojawi sie sygnal napieciowy jednego znaku, przy czym obojetne jest, czy znak ten jest dodatni, czy tez ujemny, natomiast stan odpowiadajacy pogorszeniu sprawnosci linii poza dopuszczalna tolerancje wystapi, gdy na wyjsciu linii pojawi sie napiecie przemienne lub jezeli w ogóle nie pojawi sie napiecie. Na wyjsciu odbiornika 8 informujacym ostanie styków czujnika moga panowac równiez tylko dwa stany, z których stan odpowiadajacy normalnemu polozeniu styków czujnika, to jest zwarciu styku ruchomego 4 ze stykiem nieruchomym wylacznym 5 wystapi, gdy na wejsciu linii pojawi sie sygnal napieciowy o znaku ujemnym, natomiast stan odpowiadajacy alarmowemu polozeniu styków, to jest zwarciujstyku ruchomego 4 ze stykiem nieruchomym zalacznym 6 wystapi, gdy na wyjsciu linii pojawi sie sygnal napieciowy o znaku dodatnim. W przypadku, gdy na wyjsciu odbiornika 8 informujacym o stanie linii pojawi sie stan odpowiadajacy pogorszeniu sprawnosci linii poza dopuszczalna tolerancje, korzystanie z informacji o stanie styków czujnika jest bezprzedmiotowe.Sio 3 PL