Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 25.07.1975 77429 KI. 42m\7/48 MKP G06g7/48 Twórcawynalazku: Janusz Klosowicz Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Poznanska, Poznan (Polska) Sposób otrzymywania rozkladów statystycznych amplitud impulsów c bardzo malej czestotliwosci i uklad do stosowania tego sposobu Dziedzina techniki. Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymywania modelowanych rozkladów statys¬ tycznych amplitud impulsów o bardzo malej czestotliwosci oraz uklad do stosowania tego sposobu, znajdujacy zastosowanie zwlaszcza w badaniach maszyn i urzadzen, systemów komunikacji, sterowania procesami w warun¬ kach normalnych i awaryjnych, pozwalajac na modelowanie rzeczywistych parametrów pracy urzadzen opisanych funkcjami losowymi.Stan techniki. Znane sposoby otrzymywania rozkladów statystycznych impulsów oparte na wykorzystaniu zjawisk szumowych lamp elektronowych, elementów pólprzewodnikowych, czy zródel radioaktywnych nie daja jednak zadanych rozkladów statystycznych amplitud, zwlaszcza rozkladów impulsów o bardzo malej czestotli¬ wosci. W urzadzeniach wykorzystujacych te zjawiska mozna otrzymac impulsy przypadkowe o ustalonej ampli¬ tudzie, wzglednie impulsy o rozkladzie statystycznym amplitud bez mozliwosci modelowania rozkladu. W in¬ nych urzadzeniach uzyskiwanie impulsów przypadkowych odbywa sie przez wykorzystanie fluktuacji przewod¬ nosci metalowych lub grafitowych kulek przesypujacych sie miedzy przewodzaca osia obracajacego sie bebna ajego przewodzaca cylindryczna powierzchnia. Zasadnicza wada tego urzadzenia jest to, ze rozklad statystyczny otrzymanych impulsów zalezy od konstrukcji mechanicznej ukladu i zmienia sie nieregularnie w Czasie, co uniemozliwia otrzymanie odpowiednio powtarzalnych rozkladów statystycznych impulsów.Istota wynalazku oraz jego skutki techniczne. Sposób wedlug wynalazku polega na rejestracji koincydencji impulsów pochodzacych z wzorcowego generatora ciagu impulsów liniowo narastajacych i ciagu impulsów ze zródla "promieniotwórczego o modelowanym rozkladzie statystycznym amplitud. Modelowany rozklad statys¬ tyczny amplitud impulsów uzyskuje sie przez wyciecie wybranego fragmentu widma energetycznego okreslonego zródla promieniotwórczego lub zespolu zródel promieniotwórczych, których charakter jest uksztaltowany przez dobór oslon, filtrów i parametry spektrometrycznego detektora promieniowania. Rejestracja koincydencji za¬ chodzi wówczas, gdy do ukladu zostana doprowadzone obydwa impulsy o jednakowych amplitudach i odleglosci w czasie pomiedzy impulsami zawartymi w granicach czasu rozdzielczego At. Ilosc zarejestrowanych koincy¬ dencji np dla n kanalów koincydencyjnych jest okreslona zaleznoscia:2 77 429 Np = n-(N,,N2 N^At11"1 gdzie Ni oznacza czestosc impulsów ze zródla promieniotwórczego, N2 - czestosc impulsów ze wzorcowego generatora, At - czas rozdzielczy ukladu koincydencyjnego.Z zaleznosci wynika, ze zmiane zarejestrowanych koincydencji czyli zmiane impulsów przypadkowych mozna uzyskac przez zmiane Nx, N2 i At.- Istota ukladu wedlug wynalazku polega na tym, ze z wyjsciem wzmacniacza progowego polaczone sa równolegle wzgledem siebie dyskryminatory amplitudy, z których kazdy polaczony jest z pierwszym wejsciem przynaleznego ukladu koincydencyjnego. Natomiast nastepne wejscia ukladów koincydencyjnych polaczone sa z wyjsciem generatora impulsów narastajacych. W ten sposób na wyjsciach ukladów koincydencyjnych uzyskuje sie ciag impulsów przypadkowych o bardzo malej czestosci i modelowanym rozkladzie statystycznym amplitud.Rozwiazanie wedlug wynalazku pozwala na otrzymanie impulsów przypadkowych o bardzo malej czestotliwosci i statystycznym modelowanym rozkladzie amplitud i czestosci, które moga obrazowac rzeczywiste przebiegi procesów przypadkowych zachodzacych w systemach komunikacji, w sterowaniu procesami oraz eksploatacji maszyn i urzadzen.Objasnienie figur. Przedmiot wynalazku objasniony jest na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przykla¬ dowy przebieg z generatora impulsów liniowo narastajacych, fig. 2 przedstawia przebieg impujsów ze zródla promieniotwórczego o zmodelowanym rozkladzie amplitud i czestosci, fig. 3 przedstawia przebieg zarejestrowa¬ nych koincydencji impulsów z generatora i zródla promieniotwórczego, a fig. 4 przedstawia uklad do stosowania sposobu wedlug wynalazku.Przyklad realizacji wynalazku. Zródlo promieniotwórcze A wraz z oslona i filtrem jest umieszczone w pojemniku. Energia produktów rozpadu promieniotwórczego w postaci kwantów y jest zamieniana w detektorze spektrometrycznym B na impulsy elektryczne. Impulsy wychodzace z detektora sa wzmacniane we wzmacniaczu liniowym C i doprowadzane do dyskryminatora dolnego D i ukladu bramkujacego E, gdzie nastepuje wyciecie odpowiedniego fragmentu widma energetycznego dajacego zadany rozklad statystyczny impulsów. Impulsy wychodzace z ukladu dyskryminator - bramka sa doprowadzone do wzmacniacza progowego F i dyskryminato- rów amplitudy Gi Gn. Z dyskryminatorów amplitudy Gi Gn impulsy sa podane na uklady koincy¬ dencyjne Ki K^, do których równolegle sa doprowadzane z generatora H impulsy liniowo narastajace. W przypadku jednoczesnego spotkania sie z generatora H i dyskryminatora amplitudy G impulsów o jednakowej amplitudzie zostaje wyzwolony odpowiedni uklad koincydencyjny K, dajac impuls wyjsciowy.W przypadku spotkania sie impulsów o róznej amplitudzie wzglednie przesunietych w czasie o wartosc wieksza od zdolnosci rozdzielczej At ukladu koincydencyjnego nie nastapi wyzwolenie ukladu koincyden¬ cyjnego.Uklad ma zródlo promieniowania, które wysyla kwanty do detektora spektrometrycznego B. Detektor B jest polaczony z wzmacniaczem liniowym C, który polaczony jest z wejsciem wzmacniacza progowego F poprzez równolegle ze soba polaczone bramke E i dyskryminator dolny D. Z wyjsciem wzmacniacza progowego F pola¬ czone sa równolegle wzgledem siebie dyskryminatory amplitudy Gi G , z których kazdy polaczony jest z pierwszym wejsciem przynaleznego ukladu koincydencyjnego Kx K . Natomiat nastepne wejscia koincyden¬ cyjnych ukladów polaczone sa z wyjsciem generatora impulsów narastajacych H.Zakres stosowania wynalazku. Sposób i uklad do generowania zmodelowanych impulsów o bardzo malej czestotliwosci moze byc wykorzystany do sterowania procesami o przebiegach przypadkowych w warunkach normalnych i awaryjnych, badaniach systemów komunikacji, badaniach maszyn i urzadzen. Ponadto moze sluzyc do modelowania z zakresu teorii niezawodnosci oraz teorii masowej obslugi. Rozwiazanie wedlug wynalazku posiada te zalete, ze dla zmiany czestotliwosci impulsów przypadkowych wystarcza zmiana czestotliwosci impul¬ sów z generatora wzorcowego, lub zmiana czasu rozdzielczego ukladów koincydencyjnych. Mozna przez to wyeliminowac zmiane czestotliwosci impulsów ze zródla promieniotwórczego, poniewaz wiaze sie to z zamiana zródla o innej aktywnosci, wzglednie zmianie odleglosci zródla od detektora, co w eksploatacji urzadzeniajest niewygodne. PL