Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 20.05.1975 75718 KI. 21c,45/03 MKP HOlh 47/04 X'5 ^W**! Ludmircf Twórcy wynalazku: Jan Brzoska, Eweryst Janik, Krzysztof Jedzihiak, Andrzej Marcinkiewicz, Edward Mikula, Waldemar Polak Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Komstrukcyjno-Mechani- zacyjne Przemyslu Weglowego, Gliwice (Polska) Uklad lacznika pradu stalego do sterowania odbiorników elektrycz¬ nych, zwlaszcza w ukladach automatyki górnicze} Przedmiotem wynalazku jest uklad lacznika pra¬ du stalego do sterowania odbiorników elektrycz¬ nych, zwlaszcza w ukladach automatyki górniczej.W ukladach automatyki istnieje zapotrzebowanie na niezawodny, ekonomiczny lacznik elektryczny pradu stalego, który pod wplywem sygnalu steru¬ jacego powodowalby trwale zalaczenie lub wyla¬ czenie cewek styczników w górniczych odbiornikach elektrycznych. Wzgledy ekonomiki zasilania oraz trwalosc cewek styczników pradu stalego wymaga¬ ja, aby zalaczenie cewek styczników odbywalo sie pradem wiekszym, natomiast podtrzymanie zala¬ czania pradem mniejszym.Dotychczas znane sa bezstykowe laczniki pradu stalego ze wzmacniaczami tranzystorowymi pracuja¬ cymi w warunkach kluczowania. Uklady te maja wady z uwagi na stosowanie tranzystorów, w któ¬ rych szczególnie uszkodzenie przy zwarciu kolekto¬ ra z emiterem, powoduje samoczynne zalaczenie lub niemozliwosc wylaczenia stycznika. Powoduje to za¬ grozenie bezpieczenstwa pracy dla znajdujacej sie w poblizu obslugi. Uszkodzenie tranzystorów wy¬ stepuje w przypadkach, gdy zalacza on cewke stycznika o duzych indukcyjnosciach. Uszkodzenie tranzystorów w laczniku powoduje czesto przerzut napiec nieiskrobezpiecznych na iskrobezpieczny ob¬ wód sterowania, co stwarza w górnictwie zagroze¬ nie wybuchu metanu.Znane uklady podtrzymania i zalaczania styczni¬ ków mniejszym pradem cewki za pomoca rozwier- 10 15 20 25 30 nych styków przekaznika zawieraja rezystor w ob¬ wodzie sterujacym cewki. Rozwiazanie takie jest niedogodne, poniewaz wymaga dokladnej regulacji pomocniczych styków, które sa kluczowane duzymi pradami, co dodatkowo zmniejsza ich trwalosc la¬ czeniowa. Oprócz tego na rezystorze wystepuje e- nergia cieplna wywolujaca strate mocy cewki ste¬ rujacej stycznika.Celem wynalazku jest zwiekszenie skutecznosci i bezpieczenstwa pracy lacznika pradu stalego ste¬ rujacego cewke stycznika w górniczych odbiorni¬ kach elektrycznych.Cel ten osiagnieto za pomoca ukladu lacznika w którym do wyjscia bloku sterujacego podlaczona jest poprzez rezystor jedna bramka tyrystora oraz poprzez szeregowo polaczone dwa rezystory druga bramka tyrystora, w ten sposób, ze pomiedzy te rezystory a mase ukladu wlaczone sa pomocnicze styki zwierne stycznika.Cel ten równiez osiagnieto za pomoca odmiany ukladu lacznika, w którym do wyjscia bloku steru¬ jacego podlaczona jest bramka tyrystora poprzez szeregowo polaczone rezystory, a z masa ukladu po¬ laczony jest poprzez element ligiczny kluczujacy i przerzutnik Schmidta, przekladnik pradowy wla¬ czony w dowolna faze pradowa zalaczana przez stycznik.Przedmiot wynalazku uwidoczniono w przyklado¬ wym rozwiazaniu na rysunkach na których fig. 1 przedstawia uklad lacznika ze zwiernymi stykami 7571875718 3 4 pomocniczymi stycznika oraz fig. 2 odmiane ukladu lacznika z przekladnikiem pradowym.Uklad wedlug wynalazku zawiera lacznik 1, cew¬ ke stycznika 2, styki pomocnicze zwierne 3, stycz¬ nik 4 oraz blok sterujacy 5- Lacznik 1 wyposazony jest w sterowany mostkowy prostownik zlozony z diod 6, 7 i tyrystorów 8, 9, rezystorów 10, 11, 12, identycznych dwóch diod Zenera 13, diody 14 i bez¬ piecznika 15. Do wyjscia bloku sterujacego 5 pod¬ laczona jest poprzez rezystor 12 bramka tyrystora 8 oraz poprzez szeregowo polaczone rezystory 11, 10 bramka tyrystora 9.Wyjscie bloku sterujacego 5 jest zblokowane iden¬ tycznymi dwoma diodami Zenera 13. Pomiedzy re¬ zystory 11, 10 a mase ukladu podlaczone sa pomoc¬ nicze styki zwierne 3 stycznika 4. Równolegle do cewki 2 stycznika 4 wlaczona jest dioda 14 prze¬ znaczona do wygaszania tyrystorów 8, 9. Rezystory 10, 11, 12 oraz diody Zenera 13 polaczone sa miedzy soba w ten sposób, ze tworza uklad zabezpieczajacy przed przedostaniem sie z uszkodzonego lacznika 1 napiec nieiskrobezpiecznych na blok sterujacy 5.Bezpiecznik 15 jest tak dobrany, ze w przypadku zwarcia diod 6, 7, 13, 14 tyrystorów 8, 9 lub innych elementów w laczniku 1 nastepuje wylaczenie ukla¬ du, który uniemozliwia zalaczenie cewki 2, styczni¬ ka 4.Zasada dzialania ukladu lacznika 1 polega na tym, ze w wyniku oddzialywania sygnalu z bloku steru¬ jacego 5 nastepuje poprzez rezystory 10, 11, 12 wy¬ sterowanie tyrystorów 8, 9, dzieki czemu przez cewke 2, stycznika 4 przeplywa wyprostowany dwu- polówkowy prad pulsujacy, powodujac zalaczenie stycznika 4. Po zalaczeniu stycznika 4 jego pomoc¬ nicze styki 3 blokuja sygnal sterujacy tyrystora 9, co powoduje przeplyw pradu wyprostowanego przez cewke Z .podtrzymujac stan zalaczenia stycznika 4, Odmiana ukladu wedlug wynalazku zawiera prze- kladnik pradowy 16 w miejscu styków zwiemyeh pomocniczych 3. Przekladnik pradowy 16 wlaczony jest w dowolna faze pradowa zalaczona przez stycz¬ nik 4. Przekladnik pradowy 16 polaczony jest po¬ przez przerzutnik Schmidta 17, logiczny element ne¬ gacji 18, pomiedzy rezystory 10 i 11, które lacza wyjscie bloku sterujacego 5 z bramka tyrystora 9.Zagada dzialania odmiany ukladu polega na tym, ze na wejsciu przerzutnika 17 pojawia sie sygnal który wysterowuje logiczny element negacji 18 w wyniku czego pojawia sie na jego wyjsciu sygnal zera logicznego, blokujac tyrystor 9, który powoduje przeplyw pradu wyprostowanego jednopolówkowego przez cewke 2,, która podtrzymuje stan zalaczenia stycznika 4. PL PL