Samoczynne regulatory z hydraulicz¬ nym silnikiem skladaja sie zwykle z przy¬ rzadu mierniczego do mierzenia danych wielkosci, z przyrzadu rozrzadczego, zwy¬ kle w postaci suwaka tlokowego, rozrza¬ dzanego przez przyrzad mierniczy, oraz z pompy, która nadaje preznosci oliwie, po¬ ruszajacej silnik.W wypadkach normalnych ruchy re¬ gulatora sa zwykle male i tylko powolne.Do poruszania silnika potrzeba wiec tylko malych ilosci preznej oliwy. W pewnych wypadkach natomiast, jezeli np. podczas ruchu nalezy niespodzianie wylaczyc ge¬ nerator, regulator musi wykonac ruch szybki o wielkiem odchyleniu. Do ruchu tego musi byc dostosowana wydajnosc pompy na oliwe.Zadanie wynalazku polega na powiek¬ szeniu sprawnosci tego rodzaju zestawu regulacyjnego, nie zmniejszajac czulosci urzadzenia, W tym celu regulator wedlug wynalazku posiada przyrzad rozrzadczy, przez który w polozeniu srodkowem oraz przy malych odchyleniach stale pewna niewielka czesc doplywajacej oliwy zo¬ staje utrzymana w stanie preznosci, wieksza czesc oliwy natomiast zostaje sprezona dopiero przy odchyleniach wiek¬ szych. Tym sposobem potrzeba pompowac przeciwko cisnieniu roboczemu silnika tyl¬ ko ilosc oliwy, odpowiadajaca rzeczywi¬ stemu zapotrzebowaniu silnika. Mimo to regulator jest tak czuly jak dotychczas, poniewaz dla malych odchylen posiada stale oliwe, juz sprezona, której nie po¬ trzeba dopiero sprezac w danej chwili.Dla przykladu podano jedno wykona¬ nie wynalazku w fig, 1A.Przyrzad rozrzadczy /, np. miernik napiecia w postaci solenoidu, porusza drazkiem 2 glówny suwak rozrzadczy 3 regulatora. Glówna pompa olejowa 4 do¬ starcza przewodem 5 oliwe do pomieszcze¬ nia 6 suwaka. Przy przesunieciu suwaka 7 oliwa sprezona przechodzi za posrednic¬ twem rozrzadzajacych krawedzi 7 lub 8 do pomieszczen 9 lub 19, z których ply¬ nie przewodami 11 i 12 do cylindra 13 sil¬ nika sluzacego do przestawiania np. opor¬ ników regulujacych. Oprócz tego przy przesunieciu suwaka rozrzadczego oliwa pod wplywem krawedzi rozrzadczych 14 i 15 moze dostac sie do przewodu odply¬ wowego 16. Urzadzenie silnika odpowiada wobec tego wedlug dotyczasowego opisu zwyklemu suwakowi rozrzadczemu, przy- czem do poruszania regulatora sluzy je¬ dynie oliwa z pompy 4. Oprócz tej poitipy przewidziano jeszcze druga pompe 17, z której oliwa zwykle przechodzi przewo¬ dem 18 i przez szczeliny dlawikowe 19 i 20 bez przeszkód nazewnatrz. Jezeli na¬ tomiast suwak 3 przesuwa sie o wieksze wielkosci z polozenia srodkowego do gó¬ ry lub nadól, jedna ze szczelin dlawiko¬ wych 19 lub 20 ulega zamknieciu. Oliwa Wiekszej pompy 17 ma wobec tego utrud¬ niony przeplyw przez szczeline i musi obecnie poprzez zawór zwrotny 21 docho¬ dzic do strumienia oliwy od malej pompy 4 w przewodzie 5. Z tej przyczyny przy opisanem przesunieciu suwaka 3, takze oliwa z wiekszej pompy 17 zostaje wcia¬ gnieta do pracy nad poruszaniem silnika 13, który odpowiednio dopiero przy wiek¬ szych przesunieciach suwaka 3 i wspól¬ pracujacego miernika napiecia 1 moze poruszac sie z wieksza szybkoscia. Zawór bezpieczenstwa 22 ogranicza wysokosc preznosci oliwy z pompy 4.Uklad rozrzadzania oliwy w cylindrze 13 naogól jest dla wynalazku bez wiek¬ szego znaczenia. Zamiast podwójnie dzia¬ lajacego rozrzadu moznaby np. zastoso¬ wac pojedynczy. Waznem natomiast jest, ze rozrzad jest tak urzadzony, ze mala pompa 4 dostarcza oliwy pod cisnieniem takze w polozeniu srodkowem suwaka.Przez to osiagnieto dokladnosc i czulosc nastawiania, koniecznie wymagana w do¬ kladnie pracujacych ukladach rozrzad¬ czych. Waznem jest nastepnie, ze strumien oliwy od wielkiej pompy 17 zostaje domie¬ szany do strumienia od malej pompy 4 dopiero przy wiekszych przesunieciach przyrzadu rozrzadczego.Opisany uklad wymaga dwóch pomp dla oliwy. Zasade wynalazku mozna urze¬ czywistnic takze z pomoca jednej pompy.W tym celu wedlug wynalazku tylko jed¬ na pompa zostaje poddana, i tylko czaso¬ wo, preznosci przez równomierne, w pew¬ nych malych odstepach czasu powtarza¬ jace sie zamykanie przyrzadu rozrzad¬ czego, wlaczonego w przewód odplywowy.W takim ukladzie motor rozrzadczy wy¬ konuje pod wplywem perjodycznych ci¬ snien male i powolne ruchy, natomiast w razie wiekszych ruchów regulatora czynna jest cala przez pompe dostarczana ilosc oliwy. Tym sposobem urzadzenie hydraulicznego silnika zostaje powaznie uproszczone.Dalej polega wynalazek na tern, ze w przewodzie tloczacym znajduje sie przyrzad rozrzadczy, który zapobiega po¬ wrotowi sprezonej oliwy w razie zaniku preznosci w pompie. Tym sposobem w urzadzeniach regulacyj nych oddzialuj a- cych aktywna sila na silnik, usunieto ruch powrotny tloka silnika przy zmniejszeniu sie preznosci oliwy.Szczególnie korzystnem w wynalazku jest zastosowanie zbiornika z cisnieniem sprezynowem, napelnianego perjodycznie i dostarczajacego oliwe sprezona potrzeb¬ na do malych powolnych ruchów regulatora. — 2 —Na fig. 2 podano dla przykladu tego ro¬ dzaju urzadzenie.Plyn z pompy 23 plynie w polozeniu przedstawionem na rysunku kanalami 24, 25 przez okrywe suwakowa 26, przez su¬ wak obrotowy 27 oraz przez otwory 28, 29 zaworu rozrzadczego 30 kolo krawedzi 31, 32 suwaka rozrzadczego 33 naze- wnatrz. Suwak obrotowy 27 wykonuje sta¬ le ruch obrotowy i przy kazdym obrocie zamyka raz jeden przeplyw plynu spre¬ zonego, np. dwa razy na sekunde za kaz¬ dym razem na przeciag Via-sekundy. Gdy przeplyw jest zamkniety przez okrywe suwakowa, plyn z pompy plynie przewo¬ dem 34 przez zawór zwrotny 35 do komo¬ ry zbiornikowej 36 zasobnika preznosci i podnosi tlok 38, obciazony sprezyna 37.Plyn stojacy pod cisnieniem sprezyny tlo¬ ka 38 nie moze wracac poprzez zawór zwrotny 35 i zostaje doprowadzony prze¬ wodem 39 do zaworu rozrzadczego 30 i do silnika nie pokazanego na rysunku. Ilosc jego jest dostateczna do malych i powol¬ nych ruchów regulatora. Przy wiekszych ruchach, czyli wiekszych odchyleniach su¬ waka rozrzadczego 33, perjodycznie zbie¬ rajacy sie plyn zapasowy zostaje zuzyty.W mysl wynalazku przy wiekszych prze¬ sunieciach suwaka 33 zostaje swobodny odplyw plynu z okrywy 27 zagrodzony i to w podanym przykladzie przez to, ze przy obnizaniu sie suwaka 33 krawedz 31 zamyka otwór 28 lub przy podnoszeniu sie suwaka 33 krawedz 32 otwór 29. Plyn z pompy plynie wtedy nie z przerwami, lecz bez przerwy do zasobnika. Jest przy- tem bez znaczenia, czy plyn sprezony ply¬ nie jak podano w rysunku najprzód przez okrywe 26 i potem dopiero przez zawór rozrzadczy 30, czy odwrotnie najprzód przez zawór 30, a nastepnie przez okry¬ we 26.Azeby ilosc oliwy dostosowac do kazdorazowego zapotrzebowania przez sil¬ nik, mozna czas pracy pompy uzaleznic od cisnienia oliwy lub od polozenia glów¬ nego suwaka rozrzadczego przez to, ze przyrzad rozrzadczy, wlaczony w prze¬ wód odplywowy lub kanal, ulega przesta¬ wieniu przez tlok w zasobniku lub przez glówny suwak rozrzadczy. Tego rodzaju uklad podano jako przyklad na fig. 3. Swo¬ bodny odplyw plynu z okrywy suwako¬ wej 26 zostaje przy wiekszych przesunie¬ ciach regulatora i wiekszem zapotrzebo¬ waniu plynu zamkniety przez to, ze tlok 38 przy opróznianiu zasobnika przesuwa tlok 40 wdól i przez to zamyka odplyw 41, wobec czego pompa po opróznieniu za¬ sobnika doprowadza stale plyn sprezony przez zasobnik do zaworu rozrzadczego.Opisany uklad mozna takze rozszerzyc w ten sposób, ze pompa zamiast jednego odplywu z perjodycznem dlawieniem za¬ opatrzona jest w dwa lub wiecej, które przy wiekszem zapotrzebowaniu oliwy zo¬ staja zamkinietei ipdkolei.Uklad hydraulicznego regulatora moze byc takze tego rodzaju, ze czas, w którym pompa perjodycznie stoi pod cisnieniem, ulega stale zmianom i uzalezniony jest od polozenia glównego suwaka rozrzad¬ czego lub tloka zasobnika preznosci.Odnosne urzadzenie podano na fig. 4, w którem w przewodzie odplywowym pom¬ py znajduje sie tylko jedno miejsce zawo¬ rowe, w którem suwak obrotowy 27 jak uprzednio stale wykonuje ruch obrotowy i przy kazdym obrocie raz jeden zamyka odplyw pompy. Czas zamykania czyli okres preznosci w ukladzie niniejszym zmienia sie stale wraz z polozeniem tloka 38 w zasobniku, z którym polaczony jest suwak obrotowy 27. W polozeniu najwyz- szem tloka zasobnikowego odplyw jest sta¬ le otwarty, w polozeniu najnizszem nato¬ miast jest stale zamkniety, w polozeniach posrednich zostaje on podczas kazdego obrotu raz zamkniety dluzej lub krócej, w zaleznosci od stopnia napelniania zasob¬ nika preznosci. — 3 —Na fig, 5 podano uklad, w którym w przeciwienstwie do fig. 4 suwak obroto¬ wy 27 ulega przestawieniu przez suwak rozrzadczy 33. W podanem polozeniu plyn sprezony plynie od pompy przewodem 42 przez otwór 43 obok krawedzi 44 i 45, przez otwór 46 nazewnatrz. W polozeniu srodkowem suwaka 33 suwak obracajacy sie 27 zamyka podczas kazdego, obrotu raz jeden otwór 43, wobec czego okresami plynie plyn sprezony przewodem 47 przez zawór zwrotny 35 do zasobnika preznosci 36. Podczas przesuniec suwaka rozrzadcze- go 33 z polozenia srodkowego wdól otwór 43 ulega przy kazdym obrocie dluzszemu, a przy wiekszych odchyleniach calkowite¬ mu zamknieciu. Podczas przesuniec suwa¬ ka rozrzadczego 33 do góry ulega zamyka¬ niu otwór 46. Z powodu stale zmiennego trwania okresu preznosci dostarczanie oli¬ wy dostosowane zostaje lepiej do zapo¬ trzebowania niz w ukladach wedlug fig. 2 i 3, w których trwanie okresu preznosci nie jest stale zmienne.Zamiast wirujacego suwaka rozrzad¬ czego mozna dla wywolania preznosci w pompie zastosowac odpowiedni suwak, o ruchu tam i zpowrotem. W mysl opisa¬ nych urzadzen mozna przytem przesta¬ wienie dlugosci okresu preznosci w pom¬ pie osiagnac przez przekrecenie suwaka lub jego pochwy. Ten sam skutek mozna osiagnac, jezeli zamiast suwaka obraca sie okrywa suwakowa.Opisane przyrzady zaworowe posiada¬ ja suwak obrotowy, którego dlawiace kra¬ wedzie utworzone sa przez równe ciecie skosnie do osi suwaka obrotowego. Dla zmiany okresu preznosci podczas przesu¬ wania suwaka mozna stosowac krawedz dowolnego ksztaltu.W opisanych powyzej urzadzeniach za¬ chodzi ta niedogodnosc, ze zastosowano zawór zwrotny, który czyni uklad caly za¬ wilym. Mozna jednak w mysl wynalazku regulatory urzadzic tak, ze odplyw plynu nie zostaje zdlawiony okresami, lecz ze pompa w krótkich odstepach czasu zostaje przelaczona z odplywu na zasobnik prez¬ nosci, przez co zawór zwrotny staje sie. zbytecznym.Tego rodzaju wykonanie podano na fig. 6. Stale wirujaca pompa 23 dostarcza plyn przewodem 48 do zaglebienia 49 okrywy suwakowej 26. W narysowanem polozeniu plyn plynie od otworu 49 przez komore 50, przez otwór 51 przewodem 52 do komory 36 w zasobniku preznosci. Suwak obroto¬ wy 27 obraca sie stale i w podanym polo¬ zeniu wysokosciowem wlacza podczas kaz¬ dego obrotu raz jeden plyn, przechodzacy przez otwór 49, na komore 50, a tem sa¬ mem na zasobnik 36 i raz jeden na odplyw 53. Plyn, dostarczony w ten sposób okresa¬ mi do zasobnika, wystarcza na male i po¬ wolne ruchy regulatora. Suwak 27 pola¬ czony jest w mysl fig. 4 z tlokiem zasobni¬ kowym 38. Przy zapotrzebowaniu wiek- szem plynu tlok 38 opada, a tem samem opada i suwak obrotowy. Przez to otwór 49 pozostaje w polaczeniu z komora 50 czas dluzszy, a w polozeniu najnizszem tloka zasobnikowego 38 stale. Przy mniej- szem zapotrzebowaniu oliwy i wiekszem napelnianiu zasobnika tlok sie podnosi, a tem samem i suwak 27. Otwór 49 jest wobec tego dluzej lub stale polaczony z odplywem 53.Zarzadzeniem powyzszem ilosc dopro¬ wadzonego do zasobnika plynu dostosowa¬ na zostaje do zapotrzebowania regulatora, a urzadzenie cale dziala jak podano na fig. 4.Przy wiekszych ruchach silnika, przy których takze wieksza ilosc oliwy ulega sprezeniu, potrzeba wprawdzie w ukladach opisanych wiekszego skoku przyrzadu roz¬ rzadczego, niz w regulatorach znanych, poniewaz rozrzadzane sa dwa strumienie oliwy pokolei. Czesto jest trudno budowac przyrzady miernicze z dostatecznie wiel¬ kim skokiem. Wystarcza jednak takze skok 4 —mniejszy, jezeli zastosuje sie znane roz¬ rzadzanie wstepne, opierajace sie na tern, ze suwak rozrzadczy, kierowany przyrza¬ dem mierniczym, rozrzadza strumieniem oliwy, który ze swej strony powoduje ru¬ chy suwaka glównego. Przez zastosowanie takiego rozrzadzania wstepnego mozna skok przyrzadu mierniczego wedlug wyna¬ lazku zmniejszyc prawie dowolnie, przez to, ze przyrzad rozrzadczy, który powodu¬ je preznosc oliwy lub ja usuwa, oraz przy¬ rzad dla wstepnego rozrzadu, poruszany przez przyrzad mierniczy, zrobione sa w postaci obciazonych sprezynami tloków, których komory tloczace utrzymane sa pod równem cisnieniem wlasciwem.Na fig. 7—10 podano takze przyklady Wykonania ukladów rozrzadczych wedlug wynalazku.Wedlug fig. 7 okrywa zaworowa 54 za¬ wiera oba tloki 55, 56, a ponad nimi komo¬ ry 57, 58, napelniane przez plyn z rozrza¬ du wstepnego i polaczone wzajemnie ka¬ nalem 59. Plyn z rozrzadu wstepnego do¬ chodzi kanalem 60 np, z pomoca osobnej, blizej nie podanej pompy. Tlok 55 utrzy¬ many zostaje w stanie zawieszonym przez cisnienie plynu na jego powierzchnie 61 i przez przeciwcisnienie sprezyny 62, a tlok 56 przez nacisk plynu na jego powierzch¬ nie 63 i przeciwcisnienie sprezyny 64. Od¬ plyw plynu z rozrzadu wstepnego usku¬ tecznionym zostaje przez otwory 65, 66 i 67 w przedluzonym tloku 55. Otwór 67 moze ulec czesciowemu lub calkowitemu zamknieciu przez ruchoma pochwe 68.Pochwa 68 zawieszona jest na rozrzadza¬ jacym przyrzadzie, np. elektromagnetycz¬ nym mierniku 69 pradu lub napiecia, i z korzyscia odciazona jest oddzielnemi za¬ rzadzeniami od dzialania powrotnego ply¬ nu z rozrzadu wstepnego. Tlok zawieszo¬ ny 56 sluzy jako suwak rozrzadczy dla silnika, jak to podano w rysunku, z pomo¬ ca kanalów pierscieniowych 70, 71, 72.Sam silnik nie jest przedstawiony na ry¬ sunku, W jaki sposób silnik rozrzadzany bywa przez suwak rozrzadczy, nie nalezy do wynalazku. Dla usuniecia niedogodnych objawów tarcia mozna oba tloki 55, 56 utrzymac w ruchu wirowym lub oscylu¬ jacym.Tlok rozrzadczy 56 ulega wplywom przyrzadu rozrzadczego wzglednie pochwy 68 nastepujaco: W polozeniu srodkowem, w którem su¬ wak rozrzadczy 56 utrzymuje silnik w stai- nie nieruchomym, strumien plynu, docho¬ dzacy stale otworem 60, ulega przy wylo¬ cie 67 takiemu wlasnie zdlawieniu przez pochwe 68, ze w ten sposób wytworzona preznosc w plynie w komorach 57, 58 wy¬ równuje nacisk sprezyn 62 i 64. Gdy przez ruch pochwy 68 do góry otwór zostanie powiekszony, preznosc plynu w 57 i 58 musi sie zmniejszyc z tym skutkiem, ze sprezyny przeciskaja oba tloki do góry, dopóki przez ponownie nastepujace wiek¬ sze zadlawienie otworu 67 przez pochwe 68 nie nastapi znowu stan równowagi. Je¬ zeli pochwa 68 sie obnizy, preznosc plynu zwieksza sie w 57 i 58. Tloki zostaja stlo¬ czone nadól, dopóki zmniejszone dlawienie otworu 67 nie wywola innego stanu równo¬ wagi. Poza malemi ruchami wzglednymi musi wiec tlok 55 stale poruszac sie za ru¬ chem pochwy 68, czyli skok tloka 55 moze najwyzej równac sie skokowi pochwy 68.Tlok 56 musi poza tern przy pewnej wiel¬ kosci skoku pochwy zajac przynalezne do¬ kladne polozenie. Przez dobór róznej sztywnosci sprezyn 62 i 64 lub róznej wiel¬ kosci powierzchni 61, 63 mozna jednak skok tloka 56 zmniejszyc lub zwiekszyc w stosunku do skoku tloka 55 kilkakrotnie.Dla odpowiedniego spotegowania czulosci nalezy oczywiscie zastosowac przekladnie.Uklad wedlug fig. 7 umozliwia dowol¬ nie znaczne oddalenie przyrzadu rozrzad¬ czego z pochwa 68 od tloka rozrzadcze- go 56.Na fig. 8 podano wykonanie, w którem — b —tfoki 55 i 56 suwaja sie wewnatrz lub ze- wnatrz siebie po sobie. Obie komory wstepnego rozrzadu moga byc w tym wy¬ padku zlaczone w jedna komore 73.Na fig. 9 oba tloki 55 i 56 znowu slizga¬ ja sie po sobie lub wewnatrz siebie. Uklad rózni sie od fig. 8 tem, ze jeden tlok 56 opiera sie pod naciskiem lub ciagiem spre¬ zyny 74 o drugi tlok 55.Na fig. 10 podano uproszczone wyko¬ nanie ukladu wedlug fig. 9. Powierzchnia jednego tloka 55 jest opuszczona.Mozliwe sa takze inne kombinacje oby¬ dwóch tloków, wynikajace z zamiany po¬ wierzchni, sprezyn i odplywu oliwy przy pochwie 68. Dla usuniecia tarcia oba po sobie slizgajace sie tloki moga poruszac sie z rózna szybkoscia wirowo lub oscylacyj¬ nie.Niekiedy nalezy oddac pierwszenstwo wykonaniu wedlug fig. 1, poniewaz zawie¬ ra ono tylko jeden suwak rozrzadczy, i po¬ godzic sie z koniecznoscia drugiej pompy.Mozna przytern koszty budowy tych dwóch pomp zmniejszyc powaznie przez zastoso¬ wanie wykonania wedlug fig. 11. Pompa taka sklada sie z kól zebatych T, U, V obracajacych sie w kierunku strzalek, wy¬ ciaga z naczynia 75 dwa oddzielne stru¬ mienie oliwy i przetlacza je przewodami 76, 77.Straty energji przez niepotrzebne na¬ danie preznosci oliwie moga w regulatorze wedlug wynalazku powstac jedynie wtedy, jezeli silnik znajduje sie w jednem z po¬ lozen krancowych. Wtedy bowiem do sil¬ nika dochodzi jeszcze oliwa pod prezno¬ scia, co wobec zupelnej niemoznosci pracy przedstawia pewna strate. Wade te mozna wedlug wynalazku usunac przez to, ze przyrzad rozrzadczy, który nadaje lub USUwa preznosc w oliwie, sprzezony zosta¬ je z silnikiem w ten sposób, ze zostaje przeprowadzony w polozenie srodkowe tuz przed tern, nim silnik dojdzie do polo¬ zenia krancowego. Przez to zostaje on przytrzymany w polozeniu krancowem, nie przybiegajac do sprezenia calej ilosci oli¬ wy w tym czasie. W drugim kierunku przy¬ rzad rozrzadczy moze poruszac sie dowol¬ nie, wobec czego silnik moze w kazdej chwili powrócic w polozenie srodkowe. Po¬ wyzsze mozna osiagnac takze przez to, ze w przewodzie tloczacym pompy stosuje sie otwór odplywowy, który zostaje otworzo¬ ny przez silnik w krancowych jego poloze¬ niach. PL