Pierwszenstwo Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 20.02.1975 75455 KI. 42b,22/06 MKP GOlb 11/26 CZYTELNIA Urzedu Po*©nt©w«go Twórcy wynalazku: Boguslaw Balazinski, Andrzej Szabla Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Wroclawska, Wroclaw (Polska) Urzadzenie do sprawdzania równoleglosci osi otworów i Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do sprawdzania równoleglosci osi otworów, zwlaszcza w korpusach przekladni zebatych, umozliwiajace pomiar odchylek równoleglosci osi.Znane urzadzenie do sprawdzania równoleglosci 5 osi otworów sklada sie z trzpieni kontrolnych, umieszczonych bezposrednio lub za posrednictwem tulejek stozkowych w otworach, których równo¬ leglosc osi jest sprawdzana. Odchylka równoleglo¬ sci jest mierzona za pomoca mikrometru, poziom- io nicy, sprawdzianu lub autokolimatora. Autokolima- tor ustawiony jest na prowadnicach naprzeciw ot¬ worów sprawdzanych, a trzpienie kontrolne sa za¬ konczone odbijajacymi zwierciadlami, których po¬ wierzchnie sa ustawione prostopadle do osi tych 15 trzpieni.Zasadnicza niedogodnoscia urzadzen, w których odchylka równoleglosci osi otworów jest mierzona przy uzyciu poziomnicy jest dlugi czas pomiaru, a ponadto urzadzenia te nie pozwalaja na pomiar 20 odchylki równoleglosci w dwu prostopadlych plaszczyznach. Natomiast w urzadzeniach wyposa¬ zonych w autokolimator blad wykonania prowadnic ma bardzo duzy wplyw na dokladnosc pomiaru odchylek. 25 Celem wynalazku jest zapewnienie dokladnego i szybkiego pomiaru odchylek równoleglosci osi jednoczesnie w dwu prostopadlych plaszczyznach, a zagadnieniem technicznym wynalazku jest skon¬ struowanie urzadzenia do sprawdzania równoleglo- 30 sci osi otworów, które umozliwia pomiar odchylek równoleglosci osi, przy równoczesnym wyelimino¬ waniu wplywu niedokladnosci wykonania prowa¬ dnic na dokladnosc pomiaru.Zagadnienie to zostalo rozwiazane dzieki temu, ze do konca loza, na którego prowadnicach jest umieszczony autokolimator, przymocowany jest ko- limator, a na autokolimatorze osadzona jest nasa¬ dka. Nasadka autokolimatora wyposazona jest w pólprzepuszczalna plytke, która jest ustawiona pod katem 45 stopni do osi autokolimatora. Kolimatot natomiast jest ustawiony tak, ze wiazka promieni swietlnych wychodzacych^ niego pada na pólprze¬ puszczalna plytke nasadki autokolimatora.Zasadnicza korzyscia techniczna, wynikajaca ze stosowania urzadzenia wedlug wynalazku, jest mozliwosc wykonywania dokladnych pomiarów od¬ chylek równoleglosci osi otworów w dwu prosto¬ padlych plaszczyznach. Zastosowanie do wspólpra¬ cy z autokolimatorem kolimatora, eliminuje wplyw niedokladnosci wykonania prowadnic loza na do¬ kladnosc pomiaru odchylki.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia urzadzenie do sprawdzania równoleglo¬ sci osi otworów w widoku z góry, a fig. 2 — nasadke autokolimatora w przekroju poprzecznym.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z loza 1, na którego prowadnicach jest umieszczony suport 2, z umocowana na nim podstawka 3. W podstaw- 75 45575 455 3 ce 3 zamocowany jest autokolimator 4, na którego cylindrycznej czesci nasadzona jest nasadka 5. Na koncu loza 1 umocowany jest kolimator 6. W sprawdzanych otworach umieszczone sa kontrolne trzpienie 7, zakonczone odbijajacymi zwierciadla¬ mi 8, których powierzchnie odbijajace sa prosto¬ padle do osi trzpieni 7. Nasadka 5 sklada sie z korpusu 9, w którym osadzona jest pólprzepusz- czalna plytka 10, usytuowana pod katem 45 stopni do osi autokolimatora 4. W bocznej sciance kor¬ pusu 9 wykonany jest otwór zabezpieczony oslona 11, a ponadto korpus 9 przykryty jest od góry druga oslona 12. Nasadka 5 wyposazona jest w nakretke 13, która umozliwia przymocowanie na¬ sadki 5 do autokolimatora 4. Kolimator 6 ustawio¬ ny jest tak, ze wiazka promieni swietlnych wycho¬ dzacych z niego pada na pólprzepuszczalna plytke 10 nasadki 5.Wiazka promieni swietlnych wysylanych przez kolimator 6 zawiera obraz krzyza, który pada na pólprzepuszczalna plytke 10 nasadki 5 i jest obser¬ wowany w autokolimatorze 4. Podstawke 3 regu¬ luje sie tak, aby obraz krzyza z kolimatora 6 po¬ krywal sie z obrazem krzyza autokolimatora 4.Nastepnie wlacza sie oswietlacz autokolimatora 4 i dokonuje sie odczytu wartosci odchylek równo- 4 leglosci osi pierwszego otworu sprawdzanego. Su- port 2 wraz z autokolimatorem 4 przesuwa sie naprzeciw drugiego otworu i obserwuje sie obrazy obu krzyzy. Przy polozeniu krzyzy identycznym 5 jak poprzednio dokonuje sie odczytu wartosci od¬ chylek równoleglosci osi drugiego otworu. Kolima¬ tor 6 i nasadka 5, wspólpracujace z autokolimato¬ rem 4, pozwalaja na równolegle przesuwanie osi autokolimatora 4, uniezaleznione od dokladnosci wykonania prowadnic loza 1. PL