Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.03.1975 75155 KI. 47h,l/00 MKP F16h 1/00 Twórcy wynalazku: Czeslaw Mierzejewski, Teresa Morawska Uprawniony z patentu tymczasowego: Kombinat Obrabiarek Ciezkich „Ponar-Porum" Fabryka Urzadzen Mechanicznych „Poreba" Zaklad Wiodacy, Poreba (Polska) Skrzynka biegów, zwlaszcza do napedu wrzeciona obrabiarek Przedmiotem wynalazku jest skrzynka biegów, zwlaszcza do napedu wrzeciona obrabiarek ciez¬ kich wyposazona w zespoly stale zazebiajacych sie ze soba par nieprzesuwnych kól zebatych, które to pary wlacza sie na przemian do pracy za pomoca sprzegla zebatego poprzez zesprzeglenie z uzebie¬ niem wewnetrznym piasty kól osadzonych obroto¬ wo na wale.W znanych skrzynkach biegów do napedu obra biarek stosuje sie najczesciej przesuwne kola ze¬ bate. Wada takich rozwiazan jest niekorzystny gabaryt skrzynki ze wzgledu na przestrzen potrzeb¬ na do przesuwania kól, a ponadto przy duzych momentach obrotowych kola ze wzgledów wy¬ trzymalosciowych maja duze wymiary i tym samym sa ciezkie, co jest niewygodne przy ich przesuwa¬ niu i wplywa niekorzystnie na trwalosc elementów do przesuwania takich jak na przyklad widelki.Znane sa takze skrzynki biegów, które celem wy¬ eliminowania powyzszych wad sa wyposazone w uklady kól zebatych nieprzesuwnych wlaczanych odpowiednio za pomoca przesuwnych sprzegiel ze¬ batych lub sprzegiel ciernych, ale konstrukcje ich wymagaja celem zachowania usytuowania kól ze¬ batych wzgledem sprzegiel stosowania tulei dystan¬ sowych, a to z kolei powoduje potrzebe stosowania niekorzystnych zróznicowan srednicy walu i utrud¬ niony montaz ukladu.Celem wynalazku jest unikniecie tych niedogod¬ nosci i opracowanie konstrukcyjne skrzynki biegów 2 posiadajacej uklad nieprzesuwnych kól zebatych wlaczonych przesuwnym sprzeglem przy zachowa¬ niu latwosci montazu.Cel ten zostal osiagniety w skrzynce wedlug wy- 5 nalazku w ten sposób, ze pomiedzy sprzeglem a kolem zebatym osadzonym obrotowo na wale zasto¬ sowano pierscien dzielony osadzony w wytoczonym na wale kanale. Takie rozwiazanie konstrukcyjne wedlug wynalazku ulatwia w znacznym stopniu 10 montaz zespolu sprzeglo — kolo zebate i upraszcza sama konstrukcje walu, na którym osadzony jest ten zespól.Wynalazek zostanie blizej objasniony na rysun¬ ku, na którym fig. 1 przedstawia przyklad rozwia- 15 zania konstrukcyjnego czterobiegowej skrzynki predkosci w rozwinieciu osi walów z przekrojem wzdluz walu napedzajacego wrzeciono, a fig. 2 — pierscien dzielony widoczny w przekroju poprzecz¬ nym wzdluz linii A-A na fig. 1. 20 Przyklad skrzynki biegów przedstawionej na ry¬ sunku sklada sie z napedowego walu 1, na którym osadzona jest w sposób nieobrotowy para zebatych kól 2 i 3 zazebiajaca sie stale z para zebatych kól 4 i 5, które zamontowane sa na wale 6 w sposób 25 obrotowy najkorzystniej poprzez ulozyskowanie toczne i na wale tym w dalszej czesci zamocowana jest w sposób nieobrotowy para zebatych kól 7 i 8 zazebiajaca sie stale z para zebatych kól 9 i 10 osadzonych obrotowo najkorzystniej poprzez ulo- 30 zyskowanie toczne na wale 11, na którym jest 7515575155 3 zamocowane w sposób nieobrotowy zebate kolo 12 zazebiajace sie stale z zebatym kolem 13 napedza¬ jacym wrzeciono 14. Pare zebatych kól 9 i 10 wlacza sie na przemian do pracy za pomoca prze¬ suwnego zebatego sprzegla 15 poprzez zesprzeglenie z wewnetrznym uzebieniem 16 wykonanym w pia¬ stach 17 omawianych kól. W identyczny sposób zesprzegla sie zebate kola 4 i 5 z przesuwnym zebatym sprzeglem 18 osadzonym na wale 6.Zebate sprzegla 15 i 18 sa osadzone na walach suwliwie poprzez polaczenie wielowypustowe, naj¬ korzystniej poprzez polaczenie zebate ewolwentowe.Cecha charakterystyczna skrzynki biegów wedlug wynalazku jest to, ze pomiedzy zebatym sprzeglem 15 a zebatym kolem 10 jest zamontowany dzielony pierscien 19 umieszczony w kanale wytoczonym na wale 11 i pierscien ten ustala polozenie zebatego kola 10 wzgledem sprzegla 15 umozliwiajac dzieki temu latwosc montazu ukladu. Identycznie jest rozwiazane konstrukcyjnie usytuowanie zebatego 20 kola 5 wzgledem sprzegla 18 zmontowanego na wale 6.Skrzynka biegów wedlug wynalazku moze znalezc zastosowanie jako zespól do napedu obrabiarek zwlaszcza tam gdzie wystepuje duze zapotrzebowa¬ nie mocy. PL PL