Pierwszenstwo Zgloszenie ogloszono: 01.06.1973 Opis patentowy opublikowano: 30.09.1975 75 047 KI. 5a,9/16 MKP E21b 9/16 Twórcy wynalazku: Tadeusz Dutka, Jerzy Czaja, Jan Tumidajewicz, Sta¬ nislaw Wojnar Uprawniony z patentu tymczasowego: Fabryka Maszyn i Sprzetu Wiertni¬ czego -„Glinik", Gorlice (Polska) Lozysko koronki gryzowej Przedmiotem wynalazku jest lozysko koronki gryzowej gryza zewnetrznego lub wewnetrznego, którego zadaniem jest przenoszenie obciazenia od przewodu wiertniczego poprzez gryz na zwiercany poklad. Koronka gryzowa jest narzedziem rdze- niówki do pobierania próbek, urabiajacym poklad.Znane sa lozyska koronki gryzowej gryza zew¬ netrznego lub wewnetrznego stosowane do wymie¬ nionego celu. Lozyska te sa toczne albo slizgowe.Bieznia zewnetrzna lozyska wykonana jest w gry¬ zie. Napawanie ostrzy zebów powoduje, ze gryzy wykonane sa ze stali o malej zawartosci wegla.Dla uodpornienia gryzów na scieranie i zwiek¬ szenia wytrzymalosci biezni lozyskowej gryzy sa naweglane a bieznie lozyskowe szlifowane. Srod¬ kowa czesc osi najczesciej zgrubiona jest bieznia lozyskowa. Os jest osadzona i przyspawana jed¬ nym koncem w lapie a drugim we wkladce. Ko¬ niecznosc spawania uniemozliwia wykonanie osiek ze stali przeznaczonej na lozyska i zmusza do wy¬ konania ich ze stali o malej zawartosci wegla nadajacej sie do spawania na zimno.Dla zwiekszenia wytrzymalosci biezni lozyskowej poddaje sie ja naweglaniu i szlifowaniu. Najslab¬ szym elementem lozyska jest nieruchoma bieznia wewnetrzna znajdujaca sie na osce, poniewaz dzialanie sily nacisku wywierane jest tylko na czesci obwodu biezni na osce.Konstrukcja dotychczas znanych lozysk ko¬ ronek gryzowych nie zapewnia im dostatecznej 10 19 20 30 trwalosci. Lozyska koronek gryzowych ograniczaja mozliwosc stosowania tak duzych nacisków jakie wymagane sa do efektywnego urabiania pokladu.Przy malym zuzyciu ostrzy zebów gryzów lozysko koronki ulega zniszczeniu i powoduje koniecznosc wydobycia rdzeniówki z odwiertu celem wymiany narzedzia.Celem wynalazku jest zwiekszenie trwalosci lo¬ zysk koronek gryzowych. Dla osiagniecia tego celu postawiono zadanie skonstruowania takiego lozyska, w którym bieznia wewnetrzna na osi bedzie mogla byc wykonana ze stali przeznaczonej do wyrobu lozysk.W lozysku koronki gryzowej wedlug wynalazku wydzielono tulejke jako oddzielny element osadzo¬ ny na osi pomiedzy gryzem. Dla zabezpieczenia tulejki przed obrotem unieruchomiono ja kolkiem na osi. Zewnetrzna strona tulejki wykonana jest jako stozkowa bieznia lozyska slizgowego z kol¬ nierzem oporowym po stronie wiekszej srednicy stozka. Bieznie w gryzie wykonano równiez stoz¬ kowa dostosowana do ksztaltów wymiarów tulejki.Oddzielenie oski od lozyska spowodowalo, ze spawanie oski nie ma wplywu na dobór gatunku materialu stosowanego na bieznie lozyskowa, po¬ niewaz ona zostala wykonana na oddzielnej tulej¬ ce. Oska zas nie pracuje bezposrednio jako ele¬ ment lozyska, dlatego moze byc wykonana z ma¬ terialu dobrze spawalnego zapewniajacego bardziej 75 04775 047 wytrzymale polaczenie spawane oski z lapa lub wkladka.Lozysko koronki gryzowej wedlug wynalazku charakteryzuje sie duza trwaloscia. Przez zasto¬ sowanie lozyska wedlug wynalazku przedluzono czas pracy koronki na dnie otworu wiertniczego, zmniejszyla sie ilosc awarii koronek oraz pow¬ stala mozliwosc zastosowania wiekszych nacisków w czasie wiercenia, które w powaznym stopniu wplywaja na szybkosc wiercenia.Wykonanie lozyska koronki gryzowej wedlug wynalazku zostalo uproszczone, usunieto operacje naweglania osiek oraz zdejmowania warstwy na- weglonej w miejscu spoiny.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony na ry¬ sunku, na którym uwidoczniono przekrój koronki gryzowej wraz z lozyskami.Tulejka 1 lozyska gryza zewnetrznego lub we¬ wnetrznego osadzona jest na osce 2 i unierucho- 10 15 miona kolkiem 3. Zewnetrzna srednice tulejki 1 stanowi stozkowa bieznia 4 lozyska slizgowego z kolnierzem oporowym 5. Na tulejce 1 osadzony jest obrotowo gryz 6. Pomiedzy wkladka 7 za zew¬ netrznym gryzem 6 osadzono plytke oporowa 8 ochraniajaca wkladke 7 przed zuzywaniem. PL PL