Pierwszenstwo: 04.12.1971 (P: 151942) Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 17.02.1975 74366 KI. 21ai,36/22 MKP H03k 23/04 Twórcy wynalazku: Marian Zientalski, Kazimierz Jankowski, Elzbieta Kasprowicz Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Gdanska, Gdansk (Polska) Uklad ustalajacy pozycje srodkowa wielostanowego licznika rewersyjnego Przedmiotem wynalazku jest uklad ustalajacy po¬ zycje sanod|kowa wiellositamlowiego licznika rewersyj¬ nego na tranzystorach n-p-n i p-in-p zastosowany w teletransmisyjnych systemach wielokrotnych.W rozwiazaniu konwencjonalnym licznik impul¬ sów jest zbudowany z, polaczonych szeregowo iden¬ tycznych i symetrycznych przerzutników dwusta¬ nowych z wejsciami wyzwalajacymi typu zliczajace¬ go. Ustawienie takiego licznika w pozycji srodko¬ wej uzyskuje sie przez wymuszenie zadanych sta¬ nów na odpowiednich wejsciach poszczególnych przerzutników, tzn. jeden z przerzutników jest w stanie 1, pozostale w stanie 0.Znane rozwiazania ukladu ustalajacego pozycje srodkowa, opracowane dla liczników konwencjo¬ nalnych, nie nadaja sie do wykorzystania w bezsty- kowym wielostanowym lieziniku rewersyjnym.Celem wymialazkiu jest opracowanie prostego ukla¬ du ustalajacego pozycje srodtkawa wielostanowego licznika rewersyjnego.Cel ten zostal osiagniety dzieki zwiekszeniu jcze- stotliwosci generatora taktowego licznika rewersyj¬ nego, które uzyskuje sie przez zmiane napiecia na kolektorze tranzystora wyjsciowego. Na wejsciu ukladu ustalajacego wlaczony jest wzmacniacz róz¬ nicowy, do którego doprowadza sie napdecie odnie¬ sienia i napiecie z wyjscia licznika rewersyjnego.Jedno wyjsicie tego wzniaicniiacza' jest doprowadtzoine dio bazy pierwszego tranzystora i przez pierwszy 10 [151 opoinnlik dlo emMema idmugiegb itaainizy^itora. Dmugie wyjscie wzmacniacza róznicowego doprowadzone jest do bazy .drugiego tranzystora i poprzez drugi opornik do emitera pierwszego tnanzysitora.Kolektory wymienionych toanzjyjstoróiw polaczone sa z baza trzeciego tranzystora, którego kolektor jest dolaczony przez diode do bazy tranzystora wyjscio¬ wego. Do odlaczania ukladu ustalajacego od liczni¬ ka rewersyjnego po wymaganym czasie sluzy uklad czasowy zrealizowany na tranzystorze polowym.Bramka tego tranzystora jest polaczona przez opor¬ nik z ujemnym biegunem zasilania i przez konden¬ sator z biegunem dodatnim, natomiast ujscie dola¬ czone jest do ujemnego bieguna zasilania a zródlo polaczone jest przez .szeregowe oporniki z dodatnim biegunem zasilania oraz, prizez dzielnik oporowy z baza tranzystora wyjsciowego i anode diody.Przedmiot wynalazku jest pokazany w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, przedstawiajacym sche¬ mat ukladu ustalajacego pozycje isrodkowa wielo¬ stanowego licznika rewersyjnego.Jak pokazano na rysunjku jedno wyjscie wzmac¬ niacza róznicowego W polaczone jest z baza pierw¬ szego tranzystora Tx i przez opornik R' z emiterem drugiego tranzystora T2, a drugie wyjscie polaczo¬ ne jest z baza drugiego tranzystora T2 oraz przez opornik R z emiterem pierwszego tranzystora T1# Kolektory tych tranzystorów doprowadzone sa do bazy trzeciego tranzystora T3, którego kolektor do- 743663 74366 4 laczony jest przez diode D do bazy tranzystora wyjsciowego T5.Na tranzystorze polowym T4 zbudowany jest uklad czasowy. Bramka tranzystora polowego T4 dolaczona jest przez opornik R! do ujemnego bie¬ guna zasilania Uz i przez kondensator C do bie¬ guna dodatniego, a ujscie doprowadzone jest do ujemnego bieguna zasilania Uz. Natomiast zródlo tranzystora polowego T4 polaczone jest poprzez szeregowe oporniki R2 i R3 z biegunem dodatnim za¬ silania Uz oraz przez dzielnik oporowy R2, R3 z baza tranzystora wyjsciowego T5 i anoda diody D.Zasada dzialania ukladu jeist nastepujaca. Na jedno wejscie wzmacniacza róznicowego W (poda¬ wane jjest napiecie z wyjscia liczmijka inewersyjnego, do drugiego wejscia wzmacniacza dolaczone jest napiecie odniesienia U0. Przy napieciu wyjsciowym licznika rewersyjnego równym U0 licznik znajduje sie w pozycji srodkowej zakresu zliczania, wzmac¬ niacz róznicowy W jest w równowadze i pierwszy tranzystor Ti oraz drugi tranzystor T2 sa odciete.Odpowiada to nominalnym warunkom pracy iuxiza- dtzen laiutoffniaityidzinieij regulacji podapwa.W momencie wlaczenia napiec zasilajacych, licz¬ nik rewensyjny moze przyjac dowolny stan i wów¬ czas napiecie na wyjsciu licznika ma wartosc rózna od wartosci napiecia odniesienia U0.Wzmacniacz, róznicowy W nie jest wówczas w równowadze i przewodzi pierwszy tranzystor Tx lub drugi tranzystor T2, powodujac wysterowanie do nasycenia trzeciego tnamzyptara T3 oraz zatkania tranzystora wyjsciowego T5. Stan tranzystora wyjs¬ ciowego T5 decyduje o czestotliwosci powtarzania generatora taktowego, a tym samym o szybkosci zliczania impulsów przez licznik.Jezeli tranzystor wyjsciowy T5 jest wysterowany do nasycenia wówczas nie ulega zmianie czestotli¬ wosc ipraicy generatora taktowego. Jezeli tnanzysitor wyjsciowy T5 jest odciety wówczas czestotliwosc powtarzania generatora taktowego jest znacznie wieksza od czestotliwosci pracy f0 — w realizacji praktycznej uzyskuje sie ponad stukrotne zwieksze¬ nie czestotliwosci f0. Umozliwia to ponad stokrotne skrócenie czasu ustalania sie pozycji srodkowej licznika rewersyjnego tzn. doprowadzenie do zrów¬ nania sie napiecia wyjsciowego licznika z napieciem odniesienia U0. Po zrównaniu napiec pierwszy tran¬ zystor Tx lub drugi tranzystor T2 oraz trzeci tran¬ zystor T3 zostaja odciete, co powoduje wysterowa¬ nie tranzystora wyjsciowego T5 i zapewnia normal¬ na prace licznika rewersyjnego.Poniewaz uklad ustalajacy pozycje srodkowa licz- 5 nika rewersyjnego powinien dzialac tylko po wla¬ czeniu napiecia zasilajacego, natomiast w okresie normalnej pracy licznika czestotliwosc powtarzania generatora tajktowego powinna wynosic f0» zastoso¬ wano uklad czasowy zbudowany na tranzystorze polowym T4, oporniku Rx i kondensatorze C. Uklad czasowy zapewnia dzialanie ukladu ustalajacego pozycje srodkowa tylko po wlaczeniu napiecia za¬ silania, poniewaz, po naladowaniu kondensatora C do napiecia progowego bramki, tranzystor polowy T4 zaczyna przewodzic powodujac wysterowanie tranzystora wyjsciowego T5 niezaleznie od stanu trzeciego tranzystora T3, gdyz dioda D separuje ba¬ ze tranzystora wyjsciowego T5 od kolektora trzecie¬ go tranzystora T3. Generator taktowy osiaga wów¬ czas czestotliwosc robocza f0. PL PL