Pierwszenstwo: 12.11.1971 (P. 151536) Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 04.02.1975 74261 KI. 21g,18/01 MKP GOltl/16 CZYTELNIA Twórca wynalazku: Antoni Wykpisz Uprawniony z patentu tymczasowego: Wojskowa Akademia Techniczna im. Jaroslawa Dabrowskiego, War¬ szawa (Polska) Urzadzenie do pomiaru natezenia promieniowania jadrowego Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do po¬ miaru natezenia promieniowania jadrowego.Znane jest urzadzenie do pomiairu walczenia pro¬ mieniowania jadrowego zawierajace zródlo piromie- niowania jadrowego i detektor, miedzy którymi ko¬ lejno umieszczony jest material badany oraz prze¬ suwny kompensacyjny klin absorpcyjny. Ponadto urzadzenie zawiera uklad elektryczny sterowany sygnalem z detektora, który zawiera miedzy innymi sillinilk przesuwajacy klin kompensacyjny.Wiazka promieniowania, które przeszlo przez ma¬ terial badany i klin, pada na detektor. Sygnal wyjsciowy podawany jest na blok formowania sy¬ gnalów pomiarowego i kontrolnego, które nastepnie sa porównywane w organie zerujacym, którego sygnal wyjsciowy, poprzez wzmacniacz, podawiany j'est na silnik przemieszczajacy klin kompensacyjny.Przy wzrasibaniu lub maleniu szybkosci zliczania, mierzony sygnal wzrasta Hub odpowiednio maleje szybciej miz sygnal kontrolny i silnik przemieszcza klin kompensacyjny do- imiomen'tu az szybkosc zli¬ czania losiagnie wartosc nominalna. W ten sposób utrzymywana jest stala szybkosc zliczania detekto¬ ra.Powyzsze urzadzenie ma jednak te wade, ze po¬ siada rozbudowany uklad elektromechaniczny za¬ wierajacy wzmacniacz mocy, silnik leilektryczny i ciezki kompensacyjny klin absorpcyjny, przez co posiada znaczna stala czasiu, a ponadto wymaga stalej konserwacji klina i silnika. 2 Oeleim wynalazku jest skonstruowanie urzadzenia do pomiairu promieniowania jadrowego o znacznie uproszczonej konstrukcji, wiekszej niezawodnosci dzialania oraz uzyskanie mniejszej, niz w znanych 5 urzadzeniach, stalej czasu.Cel ten osiagnieto dzieki temu, ze do automa¬ tycznej stabilizacji czulosci urzadzenia pomdairowe- go wykorzystano izmienna opornosc obciazenia detektora lub tez dodatkowe zródlo proindjeiniiowa- 10 nia jadrowego, którego odleglosc od zródla wzorco¬ wego jest zmienna.Istota wynalazku polega na tym, ze urzadzenie zawierajace zródlo promieniowania jadrowego, de¬ tektor oraz polaczony z wyjsciem detektora uklad 15 elektryczny, w którym równolegle polaczona opor¬ nosc i pojemnosc stanowia obciazenie detektora, znamienne jest tyim, ze opornosc obciazenia stanowi element o zmiennej wartosci sterowanej za pomoca dowolnego elektrycznego ukladu róznicowego tak, 20 aby róznica miedzy wartoscia srednia i skladowa fliuktuacyjna sygnalu na wyjsciu detektora byla równa zeru, przez co otrzymuje sie automatyczna stabilizacje czulosci urzadzenia.Odmiana urzadzenia wedlug wyinalazku polega 25 na tym, ze uklad elektryczny zawiera miernik miagnetoeletotryczny bez organu zwrotnego, posiada¬ jacy wskazówke na koncu której umieszczony jest preparat [promieniotwórczy. Przy pojawieniu sie na zaciskach miernika napiecia, stanowiacego róznice 30 miedzy wartoscia srednia i skladowa fluktuacyjna 74 26174 261 3 sygnalu wyjsciowego detektora, wskazówka dazy do zajecia polozenia przy którym róznica ta bedzie równa zeru, przez oo otrzymuje sie automaityczna stabilizacje czulosci urzadzenia.Urzadzenie wedlug wynalazku,, dzieki wykorzysta¬ niu do automatycznej stabilizacji czulosci zmiennej opornosci obciazenia lub ,tez dodatkowego zródla promieniowania jadrowego pozwala mierzyc nate¬ zenie promieniowania jadrowego z wysoka doklad¬ noscia, a ponadto jest ono niewrazliwe na dzialanie wiekszosci czynników zaklócajacych, takich jak na przyklad: wahania napiecia zasilajacego, zmiany pa¬ rametrów detektorów, starzenie sie elementów elektronicznych, wahamia temperatury.Przez wyeliminowanie klina kompensacyjnego a zatem i silnika elektrycznego urzadzenie wedlug wynalazku posiada stala czasu o jeden rzad mniej¬ sza od znanych "urz^daen, a ponadto jest kilkanascie razy lzejsze i mniejsze.Wynalazek zostanie ponizej szczególowo objasnio¬ ny na podstawie przykladu wykonania pokazanego na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia sche¬ mat ideowy urzadzenia o zmiennej opornosci obcia¬ zenia, a fig. 2 — ischemait odmiany .urzadzenia wedlug wynalazku z miernikiem magnetoelektrycz- nym zawierajacym 'dodatkowe zródlo promieniowa¬ nia jadrowego.Urzadzenie wedlug wynalazku (fig. 1) zawiera detektor promieniowania % na który pada, poprzez obiekt badany nie pokazany na rysunku, wiazka promieniowania ze zródla promieniowania jadro¬ wego 1. Wyjscie 'detektora 2 polaczone jest poprzez uklad elektryczny z wejsciem lukladu róznicowego 4. Ukllad elektryczny zawiera obwód obciazenia de¬ tektora stanowiacy równolegle polaczone opornosc Rx i pojemnosc C z których opornosc Rx stanowi element o wartosci regulowanej, 'dzielnik sygnalu pomiarowego Rl, R2 wraz z pojemnoscia calkujaca Cl, oraz dbwód deitefccji i usredniania skladowej fluktuacyjnej sygnalu skladajacy sie z diody D, oporów R3, R4 i pojemnosci C3.Uklad róznicowy 4 jest dowolnym ukladem róz¬ nicowym stanowiacym na przyklad uklad oporowy.Dzialanie ukladu jest nastepujace. Promieniowa¬ nie jadrowe emitowane przez zródlo promieniowa¬ nia 1, po przejsciu przez obiekt badany, trafia do detektora 2, wywolujac na jego wyjsciu sygnal skladajacy sie z wartosci sredniej i skladowej fluk¬ tuacyjnej. Na uklad róznicowy 4, podawana jest wartosc srednia sygnalu poprzez dzielnik napiecia Rl, R2 oraz skladowa iluktuacyjna sygnalu uprzed¬ nio wydzielona, wyprostowana w obwodzie detekcji i usredniona. Róznica obu skladowych sygnalu, po- 5 jawiajaca sie na wyjsciu ukladu 4, steruje war¬ toscia opornosci Rx. Przy wzroscie natezenia pro¬ mieniowania padajacego na detektor 2 ze zródla 1, róznica skladowych sygnalu, za pomoca dowolnego ukladu elektronicznego, wymusza zmniejszenie 10 opornosci Rx dopóty, dopóki róznica ta nie bedzie równa zeru.Odmiana urzadzenia wedlug wynalazku (fig. 2) zamiast ukladu róznicowego 4 zawiera imiennik magnetoelektryczny M bez organu zwrotnego, po- 15 siadajacy wskazówke na koncu której umieszczony jest preparat promieniotwórczy 3.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace. Przy wzros¬ cie natezenia promieniowania wartosc srednia sygnalu wzrasta szybciej niz skladowa fluktuacyjna 20 i preparat .promieniotwórczy, umieszczony na wskazówce miernika oddala sie od detektora do momentu az róznica skladowych sygnalu bedzie równia zeru. Przy zmniejszaniu sie natezenia pro¬ mieniowania odpowiednio preparat promienicitwór- 25 czy zbliza sie do detektora. PL PL