Pierwszenstwo: ,__ amm Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 23.12.1974 73942 KI. 21a',36/02 MKP H03k 3/28! Twórcawynalazku: Henryk Pliszki Uprawniony z patentu tymczasowego: Spóldzielnia Pracy „Radiotechnika", Wroclaw (Polska) Tranzystorowygenerator napiecia o ksztalcie prostokatnym Przedmiotem wynalazku jest tranzystorowy generator napiecia o kszalcie prostokatnym, umozliwiajacy dokladne ustalenie napiecia wyjsciowego. Generator ten przeznaczony jest zwlaszcza do kalibracji wzmacniaczy w oscyloskopach.Znane dotychczas uklady generatorów tego rodzaju wymagaja stabilizowanych napiec zasilajacych, przy czym zmiany tych napiec powoduja zmiane napiecia wyjsciowego generatora. Równoczesnie w celu wyelimino¬ wania podkladu napiecia stalego zachodzi konieczosc przekazywania sygnalu wyjsciowego z generatora przez kondensator sprzegajacy.W znanych ukladach generatorów bie ma mozliwosci innego okreslenia amplitudy napiecia wyjsciowego jak poprzez zmierzenie amplitudy tego napiecia innym wzorcowym oscyloskopem, co jednak obarczone jest bledem tego oscyloskopu w granicach 2% oraz bledem obserwacji równiez w granicach-2—3%.Znany jest równiez sposób pomiaru wartosci skutecznej mierzonego napiecia i przeliczenia przy pomocy wspólczynnika ksztaltu wartosci jego amplitudy. Wedlug tego sposobu o dokladnosci pomiaru decyduje jednak wspólczynnik wypelnienia impulsu, który jest nieznany i dlatego sposób ten nie nadaje sie do okreslenia amplitudy napiecia wyjsciowego.Z podobnych przyczyn nie moze znalezc zastosowania sposób pomiaru woltomierzem wartosci szczytowej, gdyz woltomierze sa skalowane w wartosciach skutecznych, a do przeliczenia na wartosc szczytowa potrzebna jest dokladna znajomosc wspólczynnika ksztaltu.W stosowanych dotychczas generatorach kalibracyjnych o stalosci amplitudy napiecia decyduje napiecie zasilajace jak równiez stalosc temperaturowa elementów poziomujacych w postaci diod Zenera. Napiecie Oasilajace uklad generacyjny zalezne jest w tym przypadku od stalosci temperaturowej napiecia diody Zenera, jak równiez od wplywu temperatury na wzmacniacz bledu w zasilaczu. Dodatkowym elementem poziomujacym wartosc napiecia generatora jest druga dioda Zenera usytuowana w ukladzie gneracyjnym, której stalosc temperaturowa równiez decyduje o wartosci napiecia wyjsciowego. W rozwiazanich tych o stalosci napiecia wyjsciowego decyduje zatem wiele elementów ukladu.Znany z wydawnictwa „Philips electronic measuring and microwave notes" nr 3 z 1970 r. stosowany w oscyloskopie uklad generatora kalibracyjnego wykonany jest w postaci generatora, w którym kompensacje2 73 942 temperaturowa uzyskuje sie za pomoca termistóra. klad ten jest skomplikowany i nie umozliwia dogodnego okreslenia amplitudy wyjsciowego generatora.Celem wynalazku jest usuniecie wymienionych wyzej wad i niedogodnosci, a wytyczonym do rozwiazania zagadnieniem technicznym jest opracowanie takiego ukladu tranzystorowego generatora napiecia o ksztalcie prostokatnym, który w sposób prosty a jednoczesnie dokladny pozwolilby okreslic amplitude napiecia wyjscio¬ wego.Cel ten zostal osiagniety przez zastosowanie do okreslenia poziomu napiec wyjsciowych z przerzutnika astabilnego ukladu tranzystora polaczonego poprzez rezystor z dioda Zenera.Uklad ten posiada te zalete, ze o stalosci napiecia wyjsciowego, jak równiez o stalosci temperaturowej decyduje tylko jeden element w postaci diody Zenera. Dalsza istotna zaleta jest to, ze do zmierzenia napiecia wyjsciowego generatora wystarczy zwarcie dwóch punktów ukladu i dokonanie woltomierzem pomiaru napiecia stalego, co zapewnia uzyskanie duzej dokladnosci okreslenia napiecia wyjsciowego.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przykladzie wykobabia na Oalaczonym rysunku, który przedstawia schemat ukladu przerzutnika astabilnego polaczonego z ukladem poziomujacym napiecie wyjscio¬ we.W ukladzie tym kolektor tranzystora 1 polaczony jest z baza tranzystora 2 przez kondensator 3. Baza tranzystora 2 polaryzowaba jest przez rezystor 4. Kolektor tranzystora 1 polaczony jest ze zródlem dodatniego napiecia zasilajacego poprzez rezystor 5, a emitery tranzystorów 1, 2 polaczone sa z drugim koncem napiecia zasilajacego, znajdujacym sie na potencjale masy. Kolektor tranzystora 2 polaczony jest ze zródlem napiecia zasilajacego poprzez rezystor 6, a oddzielony jest od kondensatora 7 polaczonego z baza tranzystora 1 przez diode 8. Do ladowania kondensatora 7 sluzy rezystor 9, który oddzielony jest od rezystora 6 przez diode 8. Do polaryzacji bazy tranzystora 1 sluzy rezystor 10. Kolektor tranzystora 2 polaczony jest z baza tranzystora 11 poprzez rezystor 12. Baza tranzystora 11 poprzez zwierane na okres pomiaru napiecia wyjsciowego punkty 13 i rezystor 14 polaczona jest z dodatnim biegunem napiecia zasilajacego, do którego zalaczony jest równiez kolektor tranzystora 11. Emiter tranzystora 11 polaczony jest z dioda Zenera 15 przez rezystor 16. Równolegle do diody Zenera 15 zalaczony jest dzielnik napiecia wyjsciowego 17.Dzialanie ukladu wedlug wynalazku przedstawione jest ponizej. W przypadku nieprzewodzenia tranzystora 1 kondensator 3 laduje sie poprzez rezystor 5 i baze tranzystora 2, który jest przewodzacy, a napiecie na jego kolektorze równfe jest jego napieciu nasycenia, które podane przez rezystor 12 na baze tranzystora 11 jest nizsze od napiecia przewodzenia tranzystora 11 i diody Zenera 15. Tym samym napiecie wyjsciowe generatora równe jest zeru.Po naladowaniu kondensatora 3 nastepuje zatkanie tranzystora 2 i napiecie na jego kolektorze gwaltownie rosnie. Ladowanie kondensatora 7 nastepuje poprzez rezystor 9 i baze tranzystora 1, który przez to jest przewodzacy. Dla skrócenia czasu narostu napiecia na kolektorze tranzystora 2 zastosowano diode 8, która odcina kondensator 7 od kolektora tranzystora 2. Baza tranzystora 11 poprzez rezystory 6 i 12 zalaczona jest do dodatniego napiecia zasilajacego i tranzystor maksymalnie przewodzi. Napiecie na emiterze tranzystora 11 po. przekroczeniu poziomu diody Zenera 15 powoduje przeplyw pradu przez tranzystor 11, rezystor 16 i diode Zenera 15. Prad ten wytwarza spadek napiecia na rezystorze 16 tak ze na diodzie Zenera 15 wystepuje w okresie nieprzewodzenia tranzystora 2 napiecie Zenera tej diody.W celu okreslenia poziomu napiecia diody Zenera 15 zwiera sie punkty 13 na skutek czego, baza tranzystora 11 polaryzowana jest poprzez rezystor 14, a na diodzie 15 wystepuje napiecie równe napieciu Zenera. PL