Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 23.12.1974 73932 KI. 42k,44 MKP GOIn 3/16 Twórcywynalazku: Miroslaw Kosiorek, Ryszard Mazurczuk, Waldemar Lukasiuk Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Techniki Budowlanej, Warszawa (Polska) Urzadzenie do pomiaru relaksacji naprezen Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do pomiaru relaksacji naprezen przeznaczone do badan reologicz- nych w laboratoriach wytrzymalosciowych.Znane i stosowane do tego celu urzadzenia dzwigniowe skladaja sie z dzwigni, na której dluzszym ramieniu sa umieszczone obciazniki, a na krótszym — badana próbka z zamontowanym na niej stycznikiem reagujacym najej odksztalcenia.Urzadzenia te dzialaja na zasadzie skokowej zmiany obciazenia poprzez przesuw obciazników na dzwigni.Próbke mocuje sie jednym koncem do krótszego ramienia dzwigni a drugim do nieruchomego uchwytu. Na dluzszym ramieniu dzwigni uklada sie obciazniki, które obciazaja próbke sila powodujaca jej pierwotne wydluzenie. Obciazenie to utrzymuje sie do czasu osiagniecia przez próbke dodatkowego wydluzenia od pelzania. Wówczas zmniejsza sie obciazenie o wielkosc, przy której próbka powraca do pierwotnego wydluzenia.Pod dzialaniem zmniejszonego obciazenia próbka nadal ulega dodatkowemu wydluzeniu od pelzania. Wobec tego czynnosc zmniejszania obciazenia powtarza sie kilkakrotnie do chwili, gdy stycznik sprzezony z próbka przestanie reagowac na pelzanie próbki, które jest mniejsze od czulosci stycznika.Niedogodnoscia wyzej opisanego urzadzenia jest skokowosc zmiany obciazenia i dlugosci próbki. Niekon¬ trolowane sa poslizgi drutu w zakotwieniach, co powoduje skrócenie próbki, zmiane polozenia dzwigni i wskutek tego niekontrolowana zmiane obciazenia.Te znane urzadzenia wymagaja wielkiej precyzji wykonania, poniewaz tarcia w przegubach maszyny i wszelkie niedokladnosci w wykonaniu powoduja blad w pomiarze relaksacji.Celem wynalazku jest unikniecie podanych wyzej wad i niedogodnosci, a zwlaszcza skokowosci zmiany obciazenia i dlugosci próbki.Cel ten zostal osiagniety przez zaprojektowanie urzadzenia do pomiaru relaksacji naprezen, skladajacego sie z ruchomej dzwigni, na której dluzszym ramieniu sa umic^ezone obciazniki, a na krótszym badana próbka z zamontowanym na niej odksztalceniomierzem, który jest zaopatrzony w polaczony równolegle z próbka silomierz o regulowanym naciagu. Dzieki równoleglemu polaczeniu silomierza i próbki pomiar relaksacji przebiega w sposób ciagly, poniewaz pelzanie natychmiast jest ograniczane przez silomierz i wystarcza tylko uzupelniajaca regulacja dlugosci próbki. Na wynik badan nie maja wplywu poslizgi w zakotwieniach próbki,2 73 932 bowiem dlugosc próbki jest kontrolowana, ponadto na pomiar spadku sily nie maja wplywu jakiegokolwiek niedokladnosci (na przyklad tarcie na przegubach) urzadzenia dzwigniowego. Pomiar ten jest bardzo dokladny, poniewaz spadek sily w próbce równa sie przyrostowi sily wsilomierzu, a silomierz przenosi sile wynikajaca wylacznie z relaksacji. Spadek obciazenia na skutek relaksacji stanowi czesto niewielki procent obciazenia poczatkowego. Silomierz polaczony równolegle z próbka (w odróznieniu od silomierza polaczonego szeregowo), nie przenosi sily, która obciazono próbke, a jest dostarczany wylacznie do przewidywanych obciazen wynikaja¬ cych ze zjawiska relaksacji i moze byc w zakresie tych obciazen bardzo dokladnie wycechowany. Zaleta takze jest to, ze znane i stosowane dotychczas urzadzenia do pomiaru pelzania mozna latwo zaopatrzyc w równolegle polaczone z próbka silomierze, przystosowujac je tym samym do pomiaru relaksacji naprezen.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, który przedstawia schemat urzadzenia.Jak uwidoczniono na rysunku urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z ruchomej dzwigni 1, na której dluzszym ramieniu sa umieszczone obciazniki 2, a na krótszym ramieniu badana próbka 3. z zamontowanym na niej odksztalceniómierzem 4. Silomierz, skladajacy sie z dwóch wycechowanych pretów 5 z umieszczonymi na nich odksztalceniomierzami 6 jest polaczony równolegle z próbka 3 w miejscu jej zamocowania na krótszym ramieniu ruchomej dzwigni 1 oraz z uchwytem stalym zamocowania próbki, wykonanym zazwyczaj w postaci sruby 7 poprzez sprezyne 8 oraz slimakowa przekladnie 9 z nakretka.Urzadzenie wedlug wynalazku dziala w sposób nizej opisany.W urzadzeniu tym zamocowuje sie próbke 3, na której umieszcza sie odksztalceniomierz 4 i silomierz.Nastepnie obciaza sie próbke 3 sila P0 za pomoca obciazników 2 o ciezarze P. Pod wplywem dzialajacego obciazenia próbka 3 zaczyna pelzac, ale przeciwdziala temu silomierz. Stala dlugosc próbki 3 utrzymuje sie kontrolujac odksztalce niomierz 4 oraz zwiekszajac sile w pretach 5 silomierza, poprzez ich naciaganie za pomoca slimakowej przekladni 9 z-nakretka. Sprezyny 8 powoduja zwiekszanie przesuwu slimakowej przekladni 9 tak, aby mozliwa byla dokladna regulacja dlugosci próbki 3. PL PL