Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 23.12.1974 73761 KI. 47g\l/08 MKP F16k 1/08 Twórcywynalazku: Edward Blahut, Witold Kochanowicz, Antoni Mus Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklad Doswiadczalny Armatury Przemyslowej przy Bielskiej Fabryce Armatur „Befa", Bielsko-Biala (Polska) Zawór Przedmiotem wynalazku jest zawór, zwlaszcza zawór wzniosowy (np. grzybkowy lub iglicowy) zaporowy, dlawiacy, regulacyjny lub podobny, przeznaczony miedzy innymi do mediów stosowanych w chlodnictwie, jak np. freony, amoniak itp. Przewiduje sie równiez wykonanie zaworu wedlug wynalazku jako tak zwanego zaworu manometrowego, przeznaczonego do otwierania oraz odcinania doplywu medium do urzadzen mierzacych jego cisnienie. Niezaleznie od powyzszego rózne szczególy rozwiazan zastosowanych w zaworze wedlug wynalazku moga byc równiez stosowane w innych typach zaworów oraz w podobnych urzadzeniach i armaturze.W podobnych zaworach grzybkowych oraz iglicowych, a zwlaszcza np. w zaworach regulacyjnych i (nano¬ metrowych do freonów i amoniaku, stosowano dotychczas jako uszczelnienie wrzeciona napedowego klasyczna * dlawice wypelniona scisliwym szczeliwem dociskanym od góry nastawialnym dlawikiem. Takie rozwiazanie nie zapewnialo koniecznej szczelnosci (hermetycznosci) zaworów, w wyniku czego dochodzilo do ubytków i utraty niejednokrotnie bardzo drogich (np. freony) mediów. Prowadzilo to ponadto do spadku cisnienia i zaburzen w pracy odnosnych obiegów, instalacji i urzadzen, np. chlodniczych.Celem wynalazku bylo wyeliminowanie wskazanych wyzej niedogodnosci, przy czym osiagnieto ten cel w wyniku skonstruowania zaworu, w którym uszczelnienie wyjscia wrzeciona napedowego tworza co najmniej trzy pierscienie uszczelniajace, wykonane korzystnie z policzterofluoroetylenu lub podobnego tworzywa sztucz¬ nego albo z gumy. Co najmniej jeden z tych pierscieni jest umieszczony miedzy wrzecionem a rurowa szyjka kadluba zaworowego, wewnatrz której wrzeciono to jest umieszczone, a co najmniej jeden — miedzy rurowa szyjka kadluba a rurowa szyjka pokretla, obejmujaca szyjke kadluba. Te dwa pierscienie uszczelniajace maja w przekroju poprzecznym korzystnie ksztalt okragly, przy czym wzdluz calego obwodu jest w nich wykonana waska szczelina. Trzeci pierscien uszczelniajacy, korzystnie prostokatny w przekroju poprzecznym, uszczelnia polaczenie wrzeciona z pokretlem i jest dociskany od góry wkretem mocujacym to pokretlo na koncówce wrzeciona.Rozwiazanie wedlug wynalazku zapewnia wysoka hermetycznosc zaworu, w wyniku czego nie dochodzi do ubytków (ulatniania sie) czynnika przeplywajacego przez instalacje, w której zawór pracuje. Tym samym - zwlaszcza np. w przypadku zamknietych obiegów chlodniczych - wyeliminowane zostalo zagrozenie w postaci nieprzewidzianych spadków cisnienia oraz wynikajacych stad zaburzen w pracy danego obiegu lub Instalacji.2 73 761 Zawór z uszczelnieniem wedlug wynalazku wykazuje przy tym dluga zywotnosc, nie wymagajac czestych kontroli, przegladów, dozoru czy tez tym bardziej napraw, co mialo miejsce w przypadku znanych zaworów o tym samym badz podobnym przeznaczeniu, wyposazonych w klasyczna dlawnice uszczelniajaca wrzeciono napedowe zaworu.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zawór grzybkowy regulacyjny do amoniaku i freonów, czesciowo w widoku (lewa polowa) a czesciowo w przekroju pionowym (prawa polowa), fig. 2 - zawór iglicowy manometrowy do amoniaku i freonów, w przekroju pionowym, fig. 3 - odmiane konstrukcyjna zaworów wedlug fig. 1 i 2 w przekroju pionowym (rysunek fragmentowy), natomiast figury 4 i 5- odmiany konstrukcyjne zaworu wedlug fig. 1 w przekroju pionowym (rysunki fragmentowe) - przy czym wszystkie figury 1-5 przedstawiaja zawory w polo¬ zeniu calkowitego zamkniecia przeplywu, to jest wtedy, gdy elementy ruchome zaworu, czyli wrzeciono napedowe oraz polaczone z nim pokretlo izawieradlo (grzybek badz iglica) znajduja sie w dolnym skrajnym polozeniu.Glównymi elementami skladowymi zaworu regulacyjnego wedlug fig. 1 sa kadlub 1, wrzeciono napedowe 2, zawieradlo grzybkowe 3 oraz pokretlo 4. Zawieradlo 3 jest polaczone obrotowo z dolna, rurowa koncówka wrzeciona 2, natomiast pokretlo 4 jest osadzone na górnej, kwadratowej koncówce wrzeciona 2 j polaczone z nim wkretem 6. Wrzeciono 2 jest prowadzone za posrednictwem swego gwintu roboczego w tulei 6, która z kolei jest osadzona na gwincie zlacznym w rurowej szyjce kadluba 1. Pokretlo 4 jest prowadzone swa rurowa szyjka na zewnetrznej sciance rurowej szyjki kadluba 1.Hermetyczne uszczelnienie wrzeciona 2 stanowia pierscienie uszczelniajace 7, 8 oraz 9, wykonane korzystnie z policzterofluoroetylenu. Pierscienie 7 i 8, okragle w przekroju poprzecznym, sa dociskane od góry odpowiednio tulejkami 10 i 11, wykonanymi korzystnie ze stali nierdzewnej lub kwasoodpornej, na które z kolei naciska od góry tuleja 6. W pierscieniach 7 i 8 wykonana jest odpowiednio szczelina 12 i 13, zwiekszajaca efekt uszczelniania. Pierscien uszczelniajacy 9, prostokatny w przekroju poprzecznym, uszczelnia polaczenie wrzeciona 2 z pokretlem 4 ijest dociskany od góry lbem wkreta 5.Z rurowa szyjka pokretla 4 jest polaczona tuleja wskaznikowa 14. Na dolnym obrzezu tulei 14 oraz na szyjce kadluba 1 znajduja sie odpowiednio podzialki 15 i 16, wskazujace stopien otwarcia zaworu, przy czym podzialka 15 tworzy podzial dokladny, zas podzialka 16 podzial zgrubny (podobnie jak w srubie mikro¬ metrycznej). Przeciwwskaznik dla podzialki 15 stanowi pionowa kreska na szyjce kadluba 1, zas przeciwwskaz- nikiem dla podzialki 16 jest dolna krawedz tulei 14. Polaczenie tulei 14 z pokretlem 4 jest obrotowe i wzdluznie przesuwne, przy czym unieruchomienia tych dwóch elementów wzgledem siebie dokonuje sie za pomoca wkreta 17. Umozliwia to kompensacje niedokladnosci i luzów czyli zerowanie ukladu wskazujacego wedlug podzialek 15 i 16.Na grzybku czyli zawieradle 3 jest osadzony trwale (np. klejenie lub osadzenie po odpowiednim podgrzaniu) pierscien 18, uszczelniajacy zamkniecie przeplywu, wykonany korzystnie z policzterofluoroetylenu.Kadlub 1 jest obustronnie wyposazony w znane przylacza 19, za pomoca których zawór jest laczony z instalacja, w której pracuje.Zawór manometrowy wedlug fig. 2 jest w wiekszosci szczególów konstrukcyjnych identyczny z zaworem regulacyjnym wedlug fig. 1. Róznica polega glównie na innym ukszatltowaniu elementów stanowiacych obudowe zewnetrzna zaworu, która w przypadku zaworu wedlug fig. 2 sklada sie z wlasciwego kadluba 20 oraz z rury kadlubowej 21. Boczne przylacze 22 sluzy do polaczenia zaworu z manometrem, zas dolne przylacze 23 - do podlaczenia przewodu dopowadzajacego medium. Zawór wraz z manometrem mocuje sie np. do tablicy 24 przyrzadów pomiarowych, do konstrukcji obudowy danej instalacji lub do podobnego ustroju. Zawieradlo 26 zaworu manómetrowego ma ksztalt stozkowej iglicy, wykonanej korzystnie w calosci z tworzywa metalowego lub sztucznego odpornego na korozje, erozje oraz ewentualnie agresje chemiczna - np. ze stali kwasoodpornej lub z policzterofluoroetylenu. Do czolowej powierzchni koncówki rury kadlubowej 21 jest trwale przymocowa¬ na warstwa tworzywa o podobnej odpornosci, w której to warstwie jest wykonane gniazdo 26 uszczlniajace zamkniecie przeplywu, wspólpracujace z iglicowym zawieradlem 25. Gdy warstwa ta jest wykonana z tworzywa sztucznego, mozna ja do rury 21 przytwierdzic np* klejeniem, natomiast w przypadku tworzywa metalowego warstwe te mozna korzystnie wykonac w drodze napawania.Fig. 3 przedstawia odmiane konstrukcyjna uszczelnienia wrzeciona napedowego 2 w zaworach wedlug figur 1 i 2. W szczególnosci w odmianie tej pierscienie uszczelniajace 7 i 8 nie sa- jak w rozwiazaniu wedlug figur 1 i 2-dociskane od góry tuleja 6 ewentualnie odpowiednio tulejkami 10 i 11, lecz sa osadzone w pierscieniowych rowkach wykonanych w szyjce kadluba 1. Figury 4 i 5 przedstawiaja natomiast dwa odmienne uksztaltowania gniazda uszczelniajacego zamkniecie przeplywu w zaworze wedlug fig. 1, z którym to gniazdem wspólpracuje grzybkowe zawieradlo 3 oraz ewentualnie równiez (fig. 4) odmienne uksztltowanie pierscienia73 761 3 uszczlniajacego 18 osadzonego na zawieracie 3. Poszczególne rozwiazania wedlug figur 1 i 2 badz odmiany wedlug figur 3 do 5 mozna stosowac w zaleznosci od parametrów pracy zaworu — a w szczególnosci np. cisnienia, temperatury oraz przenikliwosci medium przeplywajacego — oraz w zaleznosci od innych czynników, przy czym wyboru mozna dokonac najlepiej w drodze praktycznych doswiadczen i prób. PL