Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 09.12.1974 73726 H. 47b, 17/16 MKP F16c 17/16 C2YTEL ;slA 1 -f?du Patentowac \ ¦¦'¦¦ 'ii iUecrtw ' Twórcawynalazku: Jerzy Cyklis Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Mechaniczne „Ponar—Tarnów", Tarnów(Polska) Lozysko slizgowe Przedmiotem wynalazku jest lozysko slizgowe stosowane w urzadzeniach szybkoobrotowych, jako lozysko hydrostatyczne lub aerostatyczne, wzglednie hydrodynamiczne lub aerodynamiczne.Znane lozyska tego typu maja okragly ksztalt czopa a panewke uksztaltowana w odpowiedni sposób, rózniaca sie w przekroju poprzecznym od ksztaltu okregu, w zaleznosci od zasady dzialania lozyska.Glówne wady takich lozysk polegaja na tym, ze maja one zmienna charakterystyke sprezystosci w stosun¬ ku do osi czopa, co odbija sie niekorzystnie na pracy lozyska w przypadku wirujacej wraz z czopem sily prostopadlej do jego osi, na przyklad z powodu niewywazenia. Równiez w przypadku wirujacej panewki i stalego czopa, przy obciazeniu panewki sila o stalym kierunku, na przyklad ciezarem konstrukcji zamocowanej na obudowie panewki, wystepuje niekorzystna zmiana sztywnosci statycznej lozyska w kierunku dzialania sily.Ponadto technologia wykonania panewki o skomplikowanym ksztalcie moze natrafiac niekiedy na trudnosci.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wyzej wymienionych wad dotychczasowych rozwiazan lozysk tego typu.Cel ten osiaga sie w lozysku, w którym zarys zewnetrzny czopa, w przekroju prostopadlym do osi lozyska, jest rózny od okregu i ma wglebienia zapewniajace wytworzenie wlasciwej warstwy medium warunkuja¬ cej poprawna prace lozyska, przy czym wlgebienia te sa polaczone promieniowymi otworami z jednym otworem podluznym w srodku czopa dla doprowadzenia medium.Korzysci techniczne z zastosowania wynalazku wynikaja z wyeliminowania wad dotychczasowych rozwia¬ zan lozysk hydrostatycznych, hydrodynamicznych, aerostatycznych i aerodynamicznych.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladach wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia przekrój poprzeczny lozyska hydrostatycznego lub aerostatycznego, fig. 2 — przekrój poprzeczny lozyska hydrodynamicznego lub aerodynamicznego, fig. 3 przekrój poprzeczny czopa w miejscu doprowadzenia medium do lozyska.Przyklad I. Jak uwidoczniono na fig. 1 i 3 lozysko hydrostatyczne lub aerostatyczne sklada sie z panewki 1 o teoretycznym zarysie w ksztalcie okregu kola i czopa 2, który ma cztery podluzne, szerokie wglebienia 3 symetrycznie rozmieszczone na powierzchni zewnetrznej tego czopa. Wglebienia 3 sa polaczone2 73 726 promieniowymi otworami 4 z podluznym otworem 5 w srodku czopa 2 a miedzy wglebieniami 3 na zewnetrznej powierzchni czopa wykonane sa waskie podluzne rowki 6. Miedzy wewnetrzna powierzchnia panewki i i zewnetrzna powierzchnia czopa 2 w tej czesci, która ma ksztalt okregu istnieje waska szczelina. 7. Na przedluzeniu czopa 2 na jego zewnetrznej powierzchni wykonany jest pierscieniowy rowek 8, który poprzez promieniowe otwory 9 laczy sie z podluznym otworem 5 w srodku czopa 2 a otworem 10 w elemencie 11, laczy sie z urzadzeniem zasilajacym lozysko w medium.Przyklad II. Jak uwidoczniono na fig. 2 i 3 lozysko hydrodynamiczne lub aerodynamiczne sklada sie z panewki 12 o teoretycznym zarysie w ksztalcie okregu kola i czopa 13, który na zewnetrznej powierzchni ma trzy podluzne wglebienia 14 o zmiennej glebokosci zarysu w przekroju poprzecznym, lagodnie zbiegajacym sie z okregiem teoretycznego wymiaru srednicy czopa. Wglebienia 14 sa polaczone promieniowymi otworami 15 z podluznym otworem 16 w srodku czopa 13. Miedzy wewnetrzna powierzchnia panewki 12 i zewnetrzna powierzchnia czopa 13 w tej czesci, która ma ksztalt okregu istnieje waska szczelina 17. Na przedluzeniu czopa 12, na jego zewnetrznej powierzchni wykonany jest pierscieniowy rowek 8, który poprzez promieniowe otwory 9 laczy sie z podluznym otworem 16 w srodku czopa 13 a otworem 10 w elemencie 11 laczy sie z urzadzeniem zasilajacym lozysko w medium.Dzialanie lozyska opisanego w przykladzie I jest nastepujace: Medium jest doprowadzane przez otwory 10 w elemencie 11 do pierscieniowego rowka 8 na przedluzeniu czopa 2, skad poprzez otwory 9 i otwór 5 oraz otwory 4 przeplywa do wglebien 3 na powierzchni zewnetrznej czopa 2. Odpowiednio dostosowane cisnienie doprowadzonego medium pozwala utrzymac czop 2 w centralnym polozeniu w lozysku. Nadmiar medium jest odprowadzany przez rowki 6 na zewnatrz lozyska.Dzialanie lozyska opisanego w przykladzie II jest nastepujace: Medium jest doprowadzane przez otwór 10 do pierscieniowego rowka 8 na przedluzeniu czopa 13, skad poprzez otwory 9 i otwór 16 oraz otwory 15 przeplywa do wglebien 14 na powierzchni zewnetrznej czopa 13. Na skutek ruchu obrotowego czopa 13 wzgledem panewki 12, po uzyskaniu odpowiedniej predkosci we wglebieniach 14 wytwarzaja sie kliny smarne utrzymujace czop 13 w centralnym polozeniu w lozysku. Przed uzyskaniem pelnej, wlasciwej predkosci obroto¬ wej dla danego lozyska czop 13 jest prowadzony przez elementy okregu zewnetrznej powierzchni czopa 13. PL PL