Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.09.1973 Opis patentowy opublikowano: 20.12.1974 73064 KI. 42d,5 MKP GOld 5/16 Twórcy wynalazku: Stanislaw Mnich, Janina Knopik-Hunka Uprawniony z patentu tymczasowego: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Czujnik potencjometryczny Wynalazek dotyczy czujnika potencjometryczne¬ go, z oporem drutowym rozmieszczonym segmento- wo na obwodzie pierscienia, przeznaczonego do sto¬ sowania w aparaturze pomiarowej.W procesie dzialalnosci poznawczej istotne zna¬ czenie maja pomiary dostarczajace podstawowych wielkosci dla okreslenia charakterystki przebiegu zjawisk w przestrzeni i czasie. W przemysle gór¬ niczym, na przyklad, poznanie wielu zagadnien, a miedzy innymi procesów zachodzacych w góro¬ tworze naruszonym eksploatacja, w zasadniczym stopniu wplywa na optymalizacje wydobywania ko¬ palin uzytecznych.Znane i stosowane dotychczas w aparaturze po¬ miarowej czujniki potencjometryczne, charaktery¬ zuja sie stosunkowo malym zakresem pomiaru ze wzgledu na to, ze sa niepelnoobrotowe. Natomiast znane czujniki potencjometryczne wieloobrotowe nie zapewniaja dokladnosci pomiaru.Celem wynalazku jest usuniecie powyzszych wad i niedomagan przez opracowanie czujnika po¬ tencjometrycznego o nieograniczonej ilosci obrotów, zapewniajacego duza dokladnosc pomiaru przy znacznych zmianach mierzonej wielkosci, na przy¬ klad odleglosci pomiedzy punktami stropu i spagu, deformowanego wyrobiska górniczego.Cel ten osiagnieto dzieki zastosowaniu segmen¬ towego czujnika potencjometrycznego. Istota wyna¬ lazku polega na tym, ze na pierscieniu potencjo- metra sa nawiniete segmentowo rezystory, najko- 10 rzystniej w ilosci trzech lub czterech. Drutowe re¬ zystory sa równolegle polaczone przewodami z zaciskami listwy laczeniowej. Do tej samej listwy sa przylaczone za posrednictwem przewodów dwa suwaki, z których jeden, jako podstawowy okresla ilosc przebytych segmentów przez drugi suwak. Su¬ wak drugi, jako pomiarowy okresla natomiast wielkosc przesuniecia po kolejnym zaczetym se¬ gmencie. Suma wskazan obydwu suwaków daje wartosc mierzonej odleglosci, pomiedzy dwoma punktami, zmieniajacej sie w czasie. Suwaki po¬ laczone sa miedzy soba za pomoca odpowiedniej przekladni tak, aby podstawowy suwak przemiesz¬ czal sie po drutowym rezystorze z opóznieniem wynikajacym z przelozenia przekladni w stosunku do przemieszczania sie pomiarowego suwaka.Glówna zaleta czujnika potencjometrycznego wedlug wynalazku jest nieograniczony zakres po¬ miaru o charakterystyce liniowej i przebiegu cy¬ klicznie powtarzalnym, dzieki zastosowaniu segmen¬ towych rezystorów i dwóch suwaków polaczonych ze soba za pomoca odpowiedniej przekladni. Zasto¬ sowanie segmentowego czujnika potencjometrycz¬ nego pozwala na osiagniecie znacznej dokladnosci 25 pomiaru przy jednoczesnej prostej konstrukcji, latwej w obsludze i taniej w wykonaniu.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, którego fig. 1 30 przedstawia czujnik w schemacie ogólnym, a fig. 2 20 73 0643 73 064 4 — czujnik w przekroju podluznym wzdluz linii A—A zaznaczonej na fig. 1.Jak pokazano na rysunku, czujnik wedlug wy¬ nalazku sklada sie z pierscienia 1, na którym sa nawiniete w postaci segmentów trzy drutowe re¬ zystory 2. Poczatki uzwojen rezystorów 2 sa przy¬ laczone przewodami 3 do zacisku 4, natomiast kon¬ ce tych uzwojen sa przylaczone przewodami 5 do zacisku 6, listwy laczeniowej 7. W srodku pierscie¬ nia _1 jest umieszczona os 8, na której osadzono pomiarowy suwak 9 polaczony z podstawowym suwakiem 10 za pomoca przekladni zebatej 11. Po¬ miarowy suwak 9 jest galwanicznie polaczony za pomoca przewodu 12 z zaciskiem 13 listwy lacze¬ niowej 7, zas suwak podstawowy 10 jest galwa¬ nicznie polaczony za pomoca przewodu 14 z zaci¬ skiem 15 listwy laczeniowej 7. Wyzej opisane ele¬ menty sa zamocowane do konstrukcji 16 wsporczej, a zaciski 4, 6, 13, 15 listwy laczeniowej 7 maja 10 15 polaczenie z miernikiem i/lub z rejestratorem znaj¬ dujacym sie na przyklad w dyspozytorni. PL