Koszyk do dwurzedowego wahliwego lozyska tocznego Przedmiotem wynalazku jest koszyk do dwu¬ rzedowego wahliwego lozyska tocznego posiada¬ jacego sprezynujacy pierscien zabezpieczajacy, u- mieszczony miedzy rzedami elementów tocznych, w rowku srodkowej niepracujacej czesci kulistej biezni pierscienia zewnetrznego.Znane dwurzedowe wahliwe lozyska barylkowe we wszystkich ich odmianach konstrukcyjnych ce¬ chuja sie wspólnymi zasadniczymi czesciami skla¬ dowymi, z których kazda posiada charakterystycz¬ ny ksztalt biezni glównej do wspólpracy z ele¬ mentami tocznymi. Pierscien zewnetrzny posiada wkleslokulista bieznie, pierscien wewnetrzny, dwie wkleslopromieniowe bieznie, a elementy toczne po¬ siadaja krzywoliniowe tworzace.Znane dwurzedowe wahliwe lozyska barylkowe mozna sklasyfikowac w grupy wedlug ich cech konstrukcyjnych jako lozyska barylkowe bezko- szykowe. i lozyska barylkowe z koszykiem. Dwu¬ rzedowe wahliwe lozyska barylkowe z koszykami i pierscieniem wewnetrznym ze stalymi kolnierzami lub kolnierzem posiadaja koszyki masywne lub blaszane, przy czym oba typy koszyków sa naj¬ czesciej otwarte, to znaczy, ze barylki przy skla¬ daniu lozysk wklada sie od stron czolowych piers¬ cienia wewnetrznego. 'Koszyki takie sa jednostron¬ nie prowadzone. Lozyska barylkowe z pierscie¬ niem wewnetrznym bez kolnierzy i z pierscieniem prowadzacym posiadaja w przewazajacych przy¬ padkach zamkniety koszyk blaszany prowadzony 20 30 dwustronnie na ruchomym kolnierzu i biezni pierscienia wewnetrznego. Cecha tych lozysk jest mozliwosc wzajemnego dowolnie wielkiego wychy¬ lenia sie pierscieni wzgledem siebie. Konieczne w tych obydwu rozwiazaniach koszyki sa tak skonstruowane aby wspólnie z pierscieniem we¬ wnetrznym zabezpieczaly barylki przed wypada¬ niem z lozyska przy takim kacie wzajemnego wy¬ chylenia sie pierscieni, przy którym tworzace ba¬ rylek traca kontakt z bieznia pierscienia zewnetrz¬ nego.W koszykach blaszanych z zamknietymi okien¬ kami zabezpieczenie barylek przed wypadaniem osiaga sie przez uksztaltowanie zewnetrznych two¬ rzacych koszyka i jego okienek w taki sposób, aby okienka na swoich bocznych powierzchniach po-* siadaly wystepy powyzej osi obrotu barylki a od¬ leglosc miedzy nimi byla mniejsza od srednicy ba¬ rylki w miejscu kontaktu z nia. Podczas wklada¬ nia barylek zeberka koszyka sprezyscie sie od¬ ksztalcaja a po przecisnieciu barylki odksztalce¬ nie ustepuje i barylka jest utrzymywana przez wystepy w okienku koszyka oraz przez bieznie pierscienia wewnetrznego. Znane jest równiez dwu¬ rzedowe wahliwe lozysko barylkowe z koszykami blaszanymi prowadzonymi na elementach tocz¬ nych. Okienka takich koszyków sa mniejsze od srednicy barylek a zewnetrzne tworzace koszyka sa zawsze ponizej tworzacych stozka podzialowe¬ go utworzonego przez osie obrotu barylek. Zabez- 72 7263 pieczenie barylek przed wypadaniem osiagnieto przez osadzenie w biezni pierscienia zewnetrznego, miedzy rzedami barylek, rozcietego pierscienia sprezynujacego.Wspólna wada dwurzedowych wahliwych lozysk barylkowych z koszykami prowadzonymi na piers¬ cieniu wewnetrznym jest koniecznosc stosowania koszyka, który oprócz rozdzielania i prowadzenia barylek zabezpiecza je przed wypadaniem, co w konstrukcji nie pozwala na nadanie koszykowi optymalnego ksztaltu, najmniejszego ciezaru i naj¬ korzystniejszego rozkladu naprezen, zwlaszcza na¬ prezen kontaktowych.Poniewaz najskuteczniejsze prowadzenie bary¬ lek osiaga sie wówczas gdy barylka kontaktuje z okienkiem koszyka w plaszczyznie stycznej do stozka podzialowego w osi jej obrotu, linia lub plaszczyzna jej joontaktu wyznacza potrzebny ksztalt czesci okienkowej koszyka. Znane koszyki musza jednak posiadac wystepy zabezpieczajace zamykajace barylke a wiec znajdujace sie znacz¬ nie powyzej plaszczyzny stycznej do stozka po¬ dzialowego w osi jej obrotu. Aby' spelnic te dwa warunki linia kontaktu biegnie nie w osi podzia¬ lowej koszyka ale znacznie nizej, blisko krawedzi wewnetrznej okienka a koszyk musi byc wykonany z dostatecznie grubej blachy albo posiadac wy¬ pukle tworzace aby mozna bylo wykonac skuteczne wystepy zabezpieczajace.Znane dwurzedowe lozyska barylkowe szczegól¬ nie z barylkami symetrycznymi i z koszykiem z zabezpieczeniami, w polozeniu wzajemnie wychy¬ lonych pierscieni, posiadaja wade stwarzajaca trud¬ nosci w ich zabudowaniu w maszynach i urza¬ dzeniach. W wyniku luzu poprzecznego koszyka i usytuowania wystepów w koszyku w taki spo¬ sób aby nie scieraly sie one w czasie pracy lo¬ zyska, barylki z chwila braku kontaktu z bieznia pierscienia zewnetrznego ulegaja zwieszeniu utrud¬ niajac swobodne wprowadzenie ich z powrotem do czaszy bieznej pierscienia zewnetrznego.Wada konstrukcji lozyska z koszykami, których okienka sa mniejsze od srednicy barylki jest fakt, ze linia kontaktu koszyka z barylka nie przebiega w najskuteczniejszym miejscu przeciwdzialania mo¬ mentowi przekrzywiajacemu dzialajacemu na ba¬ rylke. Koszyk taki znacznie obciaza barylki i wply¬ wa na wzrost momentu tarcia lozyska. Koszyk posiada dwa kolnierze usztywniajace skierowane w strony przeciwne co stwarza znaczne trudnosci w dokladnym wykonaniu okienek. Te zasadnicze wady spowodowaly, ze konstrukcja ta nie znalazla praktycznego zastosowania.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wyzej wymienionych wad w dwurzedowych wahliwych lozyskach barylkowych z koszykami lub koszykiem przez opracowanie takiej konstrukcji lozyska, któ¬ rej koszyk nie bedzie wymagal dla barylek za¬ bezpieczen przed wypadaniem. Pozwoli to na naj¬ korzystniejsze uksztaltowanie jego czesci okienko¬ wej jako wylacznie prowadzacej i rozdzielajacej barylki oraz pozwalajacej osiagnac najmniejsze jednostkowe naprezenia kontaktowe.Cel ten osiagnieto przez taka konstrukcje czesci okienkowej koszyka, która daje kontakt z baryl- 2 728 4 kami w plaszczyznie najskuteczniejszego prowa¬ dzenia, tzn. w plaszczyznie stycznej do stozka podzialowego w osi obrotu barylki. Konstrukcja taka umozliwia zastosowanie dwóch rodzajów kon- 5 taktów miedzy barylkami a zeberkami koszyka, mianowicie liniowego lub powierzchniowego.W przypadku kontaktu liniowego nastepuje on w osi symetrii lub w poblizu osi symetrii gru¬ bosci koszyka a w przypadku kontaktu powierzch- 10 niowego po jednej lub obydwu stronach tej osi.Przy takiej konstrukcji dla kontaktu liniowego ksztalt zarysu okienek odpowiada prostokatnemu rzutowi barylki na plaszczyzne równolegla do osi jej obrotu, przy czym promien krzywizny okienka 19 jest identyczny z promieniem krzywizny barylki a punkt jego zawieszenia jest przesuniety o wiel¬ kosc luzu Ap, natomiast od strony czól barylki jest powiekszony o wielkosc luzów Aw.Dla kontaktu powierzchniowego boczne powierz- 70 chnie zeberek, od strony okienka, stanowia od¬ wzorowanie powierzchni barylki na takiej czesci grubosci materialu koszyka, aby ksztalt zarysu okienka po stronie skierowanej do czaszy piers¬ cienia zewnetrznego stanowil rzut prostokatny ba- 25 rylki na plaszczyzne równolegla do osi jej obrotu, przy czym dla calego zarysu musza byc zacho¬ wane wymiary okreslone powyzej dla okienka z kontaktem wylacznie liniowym.Przedmiot wynalazku w zakresie dwurzedowych 81 wahliwych lozysk barylkowych z koszykiem ule¬ psza ich konstrukcje, poniewaz koszyk nie wy¬ maga zabezpieczen barylki przed wypadaniem.Obniza to stopien trudnosci wykonania i koszty produkcji. Wyeliminowanie zabezpieczen w ko¬ szyku pozwala na uzyskanie najkorzystniejszego kontaktu powierzchni bocznej okienek z barylka¬ mi i najskuteczniejszego przeciwdzialania momen¬ towi przekrzywiajacemu dzialajacemu na barylki.Uzyskany w tej konstrukcji kontakt liniowy prze¬ biega w osi symetrii grubosci materialu czesci okienkowej koszyka lub w jej poblizu i jednoczes¬ nie w plaszczyznie stycznej do stozka podzialo¬ wego osi obrotu barylki. Pozwala to na nadanie koszykowi ksztaltu i grubosci wynikajacych z wa¬ runków wytrzymalosciowych niezbednych do sku¬ tecznego prowadzenia i rozdzielania barylek. W e- fekcie prowadzi to do mozliwosci wykonania ko¬ szyków z cienszych materialów, o najkrótszej two¬ rzacej dla czesci okienkowej i w ten sposób do¬ datkowo ulatwia proces wytwarzania. Istotna za¬ leta jest powazne zmniejszenie ciezaru koszyka i fakt, ze nie doznaje on zadnych odksztalcen w trakcie montazu lozyska. Kolejnym ulepszeniem konstrukcji koszyka jest odmiana, której kontakt liniowy zeberka z barylka zostaje zastapiony przez kontakt powierzchniowy.Konstrukcja ta posiada wszystkie wykazane za¬ lety poprzedniej a dodatkowo cechuje sie zmniej- M szeniem nacisków jednostkowych miedzy zeberka¬ mi a barylka powodujac mniejsze zuzywanie sie wspólpracujacych powierzchni. Zachowane w ten sposób konstrukcyjne wymiary elementów nie po¬ zwalaja osiom barylek zajac polozenia zwichro- * wanego wzgledem glównej osi obrotu lozyska, co7272* jest podstawa prawidlowej jego pracy warunku¬ jacej zachowanie nosnosci i trwalosci.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy¬ kladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia pólprzekrój wzdluzny dwurzedowego wahliwego lozyska barylkowego z koszykiem za¬ mknietym dwustronnie prowadzonym i pierscie¬ niem wewnetrznym ze stalymi kolnierzami, fig. 2 — pólprzekrój wzdluzny dwurzedowego wahliwego lozyska barylkowego z koszykiem zamknietym dwustronnie prowadzonym i pierscieniem we¬ wnetrznym bez kolnierzy oraz ruchomym kol¬ nierzem prowadzacym, fig. 3 — przekrój poprzecz¬ ny fragmentu koszyka zamknietego dwustronnie prowadzonego o kontakcie liniowym, fig. 4 — wi¬ dok z góry na gniazdo koszyka w kierunku strzal¬ ki X wedlug fig. 3, fig. 5 — w przekroju po¬ przecznym fragment koszyka zamknietego dwu¬ stronnie prowadzonego o kontakcie powierzchnio¬ wym, a fig. 6 — widok z góry na gniazdo w kie¬ runku strzalki Y wedlug fig. 5.Lozysko barylkowe z koszykami wedlug wy¬ nalazku przedstawia fig. 1 i fig. 2, na których lozysko sklada sie ze znanego zewnetrznego piers¬ cienia 1, znanego zabezpieczajacego pierscienia 2, znanego wewnetrznego pierscienia 3 lub 4, znanych barylek 5 oraz koszyka 6.Fragment poprzecznego przekroju koszyka 6 kon¬ taktujacego liniowo z barylka 5 w plaszczyznie 7 stycznej do podzialowego stozka 8 utworzonego przez osie obrotu barylek przedstawia fig. 3. W tym przypadku zarys 9 okienek koszyka 6 odpowiada zarysowi 10 prostokatnego rzutu barylki 5 na plaszczyzne 7 równolegla do osi jej obrotu, przy czym promien 11 krzywizny okienka jest identycz¬ ny z promieniem 12 krzywizny barylki, a punkt jego zawieszenia jest przesuniety o wielkosc luzu Ap, natomiast od strony czól barylki jest po¬ wiekszony o wielkosc luzów Aw, wedlug fig. 4.Fragment poprzecznego przekroju koszyka 6 kontaktujacego z barylka 5 powierzchnia 13 be¬ daca odwzorowaniem powierzchni 14 barylki 5 po¬ nizej plaszczyzny 7 stycznej do stozka podzialo¬ wego 8 pokazuje fig. 5. Powyzej plaszczyzny 7 za¬ rys okienka 9 odpowiada zarysowi 10 prostokat¬ nego rzutu barylki 5 na plaszczyzne równolegla do osi jej obrotu, przy czym promien 11 krzywizny okienka jest identyczny z promieniem 12 krzy- 5 wizny barylki a punkt jego zawieszenia jest prze¬ suniety o wielkosc luzu Ap, natomiast od strony czól barylki jest powiekszony o wielkosc luzów Aw wedlug fig. 6. 10 PL PL