Sposób wykonania wysokonapieciowych uzwojen transformatorów i dlawików nawijanych jednym drutem Wynalazek dotyczy sposobu wykonania uzwo¬ jen transformatorów nawijanych jednym drutem majacego na celu stopniowanie pojemnosci sze¬ regowych zapewniajace wyrównanie wytrzyma¬ losci udarowej izolacji miedizycewkowej.Wynalazek stosuje sie przy wykonywaniu uz¬ wojen transformatorów o mocach do okolo 20 MVA przy 110 kV oraz do okolo 40 MVA przy 220 kV.Dla ograniczenia wartosci przepiec w uzwoje¬ niach transformatorów stosuje sie powszechnie cewki przeplatane. W uzwojeniach przeplatanych na skutek znacznego zwiekszenia pojemnosci sze¬ regowej rozklad poczatkowy pokrywa sie niemal z rozkladem koncowym, skutkiem czego zmniej¬ szaja sie oscylacje w uzwojeniu i maleja przepie¬ cia na izolacji wzdluznej. Znaczny wzrost praco¬ chlonnosci przy wykonywaniu uzwojen przepla¬ tanych jak i znaczne zróznicowanie wartosci prze¬ piec wzdluz wysokosci uzwojenia jest powodem poszukiwania rozwiazan tego problemu na innej drodze.Wyrównanie wytrzymalosci udarowej izolacji wzdluznej jest mozliwe jedyinie na drodze stop¬ niowania pojemnosci szeregowej, zas dla obnize¬ nia stopnia pracochlonnosci nalezy ostatnie cewki wykonac jako zwykle cewki wywrotkowe. Nalezy równiez opracowac technologicznie sposoby przejsc miedzy poszczególnymi rodzajami cewek.W dostepnej literaturze nie ma rozwiazania tak 10 15 25 postawionego problemu, niemniej znany jest i stosowany w kraju sposób stopniowania pojem¬ nosci przez zastosowanie na cewki wstepne prze- plecenia Chadwicka I rodzaju, zas na cewki po¬ srednie przeplecenia Chadwicka II rodzaju, po których nastepuja normalne cewki wywrotkowe.W omawianym rozwiazaniu w pierwszym kana¬ le miedzy dwucewkami posrednimi wystepowalo, jak to stwierdzono na drodze pomiarowej, napie¬ cie wynoszace okolo 50% wartosci przylozonego do uzwojenia napiecia udarowego. Uzyskane wyniki pomiarów wskazuja na niecelowosc stosowania rozwiazan tego typu.Celem wynalazku jest wybór takiego rodzaju stopniowania przeplecen, aby uzyskac obnizenie zagrozen na izolacji wzdluznej, przy zastosowaniu na cewki koncowe zwyklych cewek wywrotko¬ wych. Nalezalo dobrac proste wykonawczo prze¬ plecenia na wykonanie cewek wstepnych i roz¬ wiazac proste technologicznie sposoby wykonywa¬ nia polaczen miedzy grupami cewek.Cel ten zostal osiagniety przez zastosowanie w uzwojeniu trzech rodzajów cewek. Cewki wstepne wykonano jako cewki przeplecione z podwójnym przemieszczeniem zwojów, cewki posrednie jako cewki przeplecione z jednokrotnym przemieszcze¬ niem zwojów, zas pozostale cewki wykonano Jfltko zwykle cewki wywrotkowe ibez przeplecen. Opra¬ cowane sposoby wykonywania polaczen miedzy grupami cewek polegaja na tym, ze wszystkie 72 7203 przejscia miedzy cewkami znajduja sie w tych samych warstwach bez powiejkszania wymiaru promieniowego cewek.Wynalazek przy stosunkowo niewielkim wzros¬ cie pracochlonnosci wykonania w stosunku do pracochlonnosci przy wykonywaniu zwyklego uz¬ wojenia wywrotkowego obniza w znacznym stop¬ niu wartosci przepiec na kanalach miedzy cewko¬ wych, co umozliwia zmniejszenie odstepów izola¬ cyjnych, a wiec i gabarytów transformatora. Po¬ dane w rozwiazaniu sposoby przejsc miedzy cew¬ kowych sa latwe wykonawczo i nie stwarzaja nie¬ bezpieczenstwa uszkodzenia izolacji zwojowej w czasie nawijania i prasowania uzwojenia.Wynalazek jest blizej objasniony na podstawie rysunku, w którym Ag. 1 przedstawia sposób stopniowania przeplecen z podzialem cewek na trzy grupy A, B i C, fig. 2 — sposób rozwiazania wejscia do pierwszej z cewek wstepnych A poka¬ zanych w widoku, fig. 3 — cewki z fig. 2 pokaza¬ ne w przekroju, fig. 4 — sposób wyjscia z cewek posrednich B, pokazanych w widoku, a fig. 5 — cewki z fig. 4 pokazane w przeferoju.Stopniowanie pojemnosci wzdluznych polega na podzieleniu uzwojenia na trzy czesci, przy czym cewki wstepne A wykonuje sie jako przeplecione z podwójnym przemieszczeniem zwojów, cewki po¬ srednie B — jako cewki przeplecione z jednokrot¬ nym przemieszczeniem zwojów, natomiast cewki C wykonuje sie jako zwykle cewki wywrotkowe bez przeplecen.Rozwiazanie wejsc do pierwszej cewki wstepnej polega na tym, ze zlacza Zl i Z2 miedzy pierwsza i druga cewka wstepna sa rozdzielane jedrnym po¬ lem miedzyklinowym. Przejscia wewnetrzne Pwl, Pw2 i Pw3 miedzy tymi cewkami sa umieszczane w kolejno nastepujacych po sobie polach miedzy- klinowych, przy czym pierwsze z nich Pwl jest umieszczane w tym samym polu co pierwsze zla¬ cze Zl liczac zgodnie z kierunkiem nawijania uz¬ wojenia. Wejscie W do pierwszej cewki wstepnej jest umieszczane w polu miedizyklinowym roz¬ dzielajacym zlacza Zl i Z2, a przejscie P z drugiej do trzeciej cewki wstepnej A jest umieszczane w polu miedzyklinowym poza strefa objeta przejs¬ ciami wewnetrznymi od strony odipowiadajacej kierunkowi nawiniecia (fig. 2), Rozwiazanie takie powoduje, ze wejscie W do pierwszej cewki A znajduje sie w pierwszej zewnetrznej warstwie drutów, a równoczesnie cewka na calym obwodzie ma wymiar promieniowy nie wiekszy od wymia¬ ru wynikajacego z jej nominalnej liczby zwojów.Wejscie do pierwszej cewki wstepnej A w pierw¬ szej warstwie ulatwia polaczenie tych cewek z pierscieniem potencjalnym, jaki zazwyczaj umiesz¬ cza sie na koncach uzwojen. 720 4 Rozwiazanie polaczen cewek posrednich B ze zwyklymi cewkami wywrotkowymi C polega na tym, ze przejscia wewnetrzne Pwl i Pw2 miedzy dwoma ostatnimi cewkami posrednimi sa umiesz- 5 czane w sasiednich polach miedzyklinowych. Zla¬ cze Z umieszcza sie w tym samym polu miedzy¬ klinowym, co pierwsze przejscie wewnetrzne Pwl.Wyjscie W z ostatniej cewki posredniej B jest umieszczanie w nastepnym polu miedzyklinowym liczac zgodnie z kierunkiem nawijania uzwojenia (fig. 4). Rozwiazanie takie powoduje, ze drut wy¬ chodzi z cewek posrednich w pierwszej warstwie, a równoczesnie cewki posrednie B maja na calym obwodzie wymiar promieniowy nie wiekszy od wymiaru wynikajacego z jej nominalnej liczby 15 zwojów. PL