Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 25.11.1974 72660 KI. 42o, 19 MKP GOlp 3/36 Twórcywynalazku: Artur Korgul, Marian Gronek Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady MecKaniczno-Precyzyjne „Blonie", Blonie (Polska) Sposób Urnowego przetwarzania wielkosci katowych na Wielkosc napiecia Przedmiotem wynalazku jest sposób przetwarzania wielkosci katowych na wielkosc napiecia.Znane sa sposoby liniowego przetwarzania wielkosci katowych na napiecie przy wykorzystaniu potencjo¬ metru kolowego sprzegnietego na sztywno z elementem wykonujacym ruch obrotowy — walkiem silnika.Znany jest równiez sposób przetwarzania wielkosci katowych na napiecie, polegajacy na zastosowaniu pradnicy techometrycznej sprzegnietej na sztywno z elementem wykonujacym ruch obrotowy. Powyzsze sposo¬ by posiadaja szereg wad.Sposób polegajacy na wykorzystaniu potencjometru kolowego ma duza niedokladnosc statyczna ze wzgledu na mala czulosc czujnika potencjometrycznego i momenty tarcia wystepujace w czujniku.Sposób polegajacy na zastosowaniu pradnicy techometrycznej ma duza niedokladnosc dynamiczna ze wzgledu na to, ze tachometr obciaza badany element obrotowy swoim momentem bezwladnosci. Ponadto w tym sposobie konieczny jest uklad calkujacy, który nalezy podlaczyc do wyjscia tachogeneratora.Celem wynalazku jest usuniecie tych wad przez opracowanie sposobu liniowego przetwarzania wielkosci katowych na wielkosc napiecia, który umozliwia obserwacje i/lub rejestracje rzeczywistego ruchu obrotowego elementu pracujacego krokowo lub rewersyjnie a w szczególnosci ruchu walka silnika krokowego.Cel zostal osiagniety przez modulacje jednorodnego strumienia swiatla (promieniowania) o stalym nateze¬ niu i detekcje zmian strumienia swiatla w ukladzie optyczno-fotoelektrycznym. Aby to osiagnac nalezalo prze- mocowac na sztywno i wspólosiowo do badanego walu nieprzezroczysta tarcze o odpowiednim ksztalcie, mozli¬ wie lekka i sztywna tak, aby zmiana parametrów konstrukcyjnych i dynamicznych urzadzenia byla nieznaczna, a nastepnie sledzic ruch tej tarczy. Nieprzezroczysta tarcza obrotowa sztywno i wspólosiowo sprezyna z walem ukladu badanego moduluje czynna dlugosc katowa szczeliny w nieruchomej, nieprzezroczystej przeslonie, a tym samym strumien swiatla przechodzacy przez szczeline i skierowany przez uklad optyczny na fotoelement wlaczony w uklad elektryczny. Nieruchoma przeslona jest umieszczona poosiowo z tarcza obrotowa, a szczelina w przeslonie ma ksztalt luku i na calej swej dlugosci katowej majednakowa szerokosc.Wynalazek moze stanowic proste i pomocne narzedzie w pracach pomiarowych, badawczych i konstrukcyj¬ nych, a takze moze byc wykorzystany do sprawdzenia poprawnosci dzialania urzadzen produkowanych seryjnie.2 72 660 Zaleta wynalazku jest liniowosc charakterystyki. Stosowanie wynalazku nie wymaga specjalnych zabiegów tech¬ nicznych, gdyz opiera sie o dobrze opracowane srodki.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat sposobu, fig. 2 przedstawia ksztalt tarczy i przeslony stosowanych w celach pomiarowych, fig. 3 przedstawia ksztalt tarczy i przeslony stosowanych do badania kroczenia walu.Na drodze jednorodnego strumienia swiatla (promieniowania) 1 o stalym natezeniu umieszcza sie nieprzez¬ roczysta tarcze 1 -wykonana z materialu lekkiego i sztywnego przymocowana wspólosiowo na sztywno do walu 2 badanego urzadzenia. Za tarcza 1 na drodze strumienia swietlnego umieszcza sie poosiowo nieruchoma, nie¬ przezroczysta przeslone (3 ze szczelina 4 w ksztalcie luku. Szczelina 4 powinna miec mala i stala szerokosc na calej swej dlugosci katowej. Strumien swiatla (promieniowania) 1 powinien miec takie pole przekroju poprzecz¬ nego, aby mógl objac cala szczeline 4. W czasie ruchu walu tarcza 1 jedna ze swych krawedzi moduluje czynna dlugosc katowa szczeliny 4, a tym samym przechodzacy przez nia strumien swiatla 2. Zmodulowany stumien swiatla 02 zawiera informacje o ruchu tarczy 1, a wiec i calego walu 2, gdyz zadamy, aby tarcza 1 byla sztywna i na sztywno przymocowana do walu 2.Uklad optyczny 5 umieszczony na drodze zmodulowanego strumienia swiatla 02 wytwarza rzeczywisty, zmniejszony: odwrócony obraz szczeliny 4. W miejscu powstania obrazu znajduje sie fotoelement 6 o promieniu pola czynnego wiekszym od maksymalnego promienia obrazu. Fotoelement 6 jest wlaczony w uklad elektryczny 7 dajacy na swoim wyjsciu przebieg napiecia u (t) które jest proporcjonalne do chwilowego polozenia tarczy 1.Uklad elektryczny 7 zapewnia kompensacje zmian parametrów fotoelementu wzgledem temperatury, eli¬ minuje wplyw swiatla rozproszonego i kompensuje fluktuacje napiecia zasilajacego. Napiecie u(t) moze byc mierzone, badz podawane na uklad cfdezytujacy lub rejestrujacy 9 bezposrednio lub poprzez uklad formujacy 8.Ukladem formujacym 8 moze byc wzmacniacz, elektryczny uklad rózniczkujacy jednokrotnie lub dwukronie w zaleznosci od tego jaki przebieg nas interesuje.Do celów pomiarowych nalezy stosowac tarcze. 1 pólkolista i przeslone 3 ze szczelina 4 pólkolista jak na fig. 2. W celu zbadania kroczenia walu np. silnika krokowego nalezy zastosowac tarcze 1 o ksztalcie regularnego wiatraczka i przeslone 3 ze szczelina 4 w ksztalcie luku.Dlugosc katowa szczeliny Ls powinna byc równa podwójnej dlugosci katowej kroku 2Lk badanego walu, dlugosc katowa kazdego z ramion wiatraczka Lw powinna Syc wieksza od dlugosci katowej jednego kroku Lk o ustalona wartosc ALk, która zalezy od wielkosci wystepujacych przeregulowan podczas kroczenia walu. Odleg¬ losc katowa miedzy krawedziami kolejnych ramion wiatraczka powinna byc ULk ksztalt tarczy 1 i przeslony 3 jest przedstawiony na fig. 3.Tarcza 1 oraz przeslona 3 moga byc wykonane w ksztalcie kola z materialu przezroczystego dla swiatla (promieniowania) z odpowidnio nieprzezroczystymi polami, których ksztalt powinien byc taki sam jak ksztalt tarczy nieprzezroczystej oraz przeslony nieprzezroczystej. PL PL