Opis wzoru Przedmiotem wzoru u?ytkowego jest p?yta centruj?ca dla przyrz?dów geodezyjnych przeznaczona do precyzyjnych pomiarów geodezyjnych, której po?o?enie w p?aszczy?nie pionowej mo?na w pewnym zakresie modyfikowa? zgodnie z wymaganiami prowadzenia pomiarów. Instrumenty geodezyjne w trakcie wykonywania pomiarów powinny by? ustawione nad okre?lonymi punktami w sposób zapewniaj?cy ich sta?o?? i mo?liwo?? okre?lenia jednoznacznego po?o?enia. W przypadku prostych pomiarów instrumenty ustawiane s? na drewnianych statywach ponad punktem z którego wykonywany jest pomiar. Gdy od pomiarów wymagana jest bardzo du?a dok?adno?? statywy nie zapewniaj? odpowiednich warunków pomiarowych. W celu podniesienia dok?adno?ci pomiarów mo?liwe jest zastosowanie konstrukcji, które zapewni?yby stabilno?? instrumentu w trakcie pomiaru i mo?liwo?? jego powtarzalnego ustawienia w konkretnym punkcie przestrzeni. ?eby zapewni? takie warunki pomiaru stosuje si? p?yty do wymuszonego centrowania osadzone na s?upach ?elbetowych lub je?eli jest to mo?liwe na monolitycznych ska?ach. Monta? p?yty do pod?o?a (s?up, ska?a) wykonywany jest za pomoc? stalowych kotew. P?yta centruj?ca w trakcie wieloletniego u?ytkowania powinna by? spoziomowana i ustawiona w sposób niezmienny. Niestety mog? zdarza? si? przypadki gdy nast?pi wychylenie lub nieznaczne przemieszczenie p?yty. W takim przypadku nale?y wykona? przeliczenie przestrzennego rozmieszczenia punktów pomiarowych, co wprowadza komplikacje zw?aszcza w analizach pomiarów powtarzalnych (np. pomiary przemieszcze? obiektów hydrotechnicznych). W klasycznych p?ytach centruj?cych znajduje si? pojedyncze gniazdo a przyrz?d umieszcza si? na spodarce (aby spoziomowa? urz?dzenie). Istot? wzoru u?ytkowego jest p?yta centruj?ca dla przyrz?dów geodezyjnych zawieraj?ca na ?rodku gniazdo g?ówne ustawienia instrumentu pomiarowego oraz trzy otwory monta?owe ze znajduj?cymi si? w nich ?rubami kontruj?cymi, przy czym ?ruba kontruj?ca jest przykr?cona od góry p?yty do ?ruby regulacyjnej charakteryzuj?ca si? tym, ?e na p?ycie umieszczono szereg gniazd pomocniczych, a ?ruba regulacyjna jest nakr?cana na wystawion? ponad powierzchni? s?upa obserwacyjnego gwintowan? ko?cówk? kotwy, umieszczonej w s?upie obserwacyjnym. Korzystnie rozstaw kotwi jest zgodny z rozstawem znajduj?cych si? na p?ycie otworów monta?owych ze ?rubami kontruj?cymi, optymalnie ustawienie ich w wierzcho?kach trójk?ta równobocznego. Zalet? zg?aszanego wzoru jest fakt, i? mo?liwo?? zastosowania p?yty rektyfikowanej z wieloma gniazdami u?atwi prowadzenie precyzyjnych pomiarów geodezyjnych. Ponad to p?yta centruj?ca mo?e by? rektyfikowana do p?aszczyzny poziomej za pomoc? ?rub regulacyjnych, a w p?aszczy?nie górnej mo?e znajdowa? si? kilka gniazd do ustawienia instrumentów. P?yta centruj?ca mo?e by? ustawiona na ??dan? wysoko??. ?ruby regulacyjne umieszczone s? pod p?yt? centruj?c?, a ich ruch obrotowy wywo?any odpowiednim kluczem, powoduje zmian? wysoko?ci p?yty, a ich cz??? wchodz?ca do otworu w p?ycie centruj?cej maj? kszta?t sto?ka ?ci?tego. ?ruba kontruj?ca wkr?cana jest od góry p?yty do ?ruby regulacyjnej, a ?eb sto?kowy ?ruby dociska p?yt? do ?ruby regulacyjnej powoduj?c usztywnienie urz?dzenia. Przedmiot wzoru u?ytkowego jest ukazany na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przyk?adowy kszta?t p?yty centruj?cej dla przyrz?dów geodezyjnych w widoku od góry (w rzucie pionowym), natomiast na fig. 2 zamieszczono widok z boku (rzut poziomy), fig. 3 przedstawia schemat mocowania p?yty centruj?cej, a fig. 4 ukazuje rektyfikacj? p?yty przy pomocy dwóch libelli rurkowych. Na p?ycie 1 umieszczono trzy otwory monta?owe, w których umieszczone s? ?ruby kontruj?ce 2. W ?rodku p?yty 1 znajduje si? g?ówne gniazdo 3 do ustawienia instrumentu z zastosowaniem na przyk?ad kuli centruj?cej (kula freibergska). Na p?ycie 1 poza g?ównym gniazdem 3 mo?na rozmie?ci? szereg gniazd pomocniczych 4 (otwory mimo?rodowe), w których mo?na umie?ci? dodatkowe przyrz?dy geodezyjne (np. lustra do pomiaru odleg?o?ci, tarcze celownicze, ?aty niwelacyjne, przymiary). Na podstawie pomiarów geodezyjnych mo?na bardzo precyzyjnie wyznaczy? po?o?enie g?ównego gniazda 3 centruj?cego i gniazd pomocniczych 4. W przypadku precyzyjnie wykonanych otworów i przyrz?dów po ustawieniu p?yty 1 w p?aszczy?nie poziomej (spoziomowanie) nie ma konieczno?ci ustawiania osprz?tu (np. tarcza celownicza) na spodarce w trakcie pomiaru. Schemat mocowania p?yty 1 przedstawiono na fig. 3. W s?upie obserwacyjnym 7 umieszcza si? kotwie 6 z gwintowan? ko?cówk? wystawion? ponad powierzchni? s?upa. Optymalnym rozmieszczeniem kotwi 6 jest ustawienie ich w wierzcho?kach trójk?ta równobocznego (fig. 1). Rozstaw kotwi 6 powinien by? zgodny z rozstawem otworów monta?owych na p?ycie 1. Na ka?d? z kotwi 6 nakr?ca si? ?ruby regulacyjne 5, na których wspiera si? p?yta 1. W górnej cz??ci ?ruby regulacyjnej 5 (wchodz?ca do wewn?trz otworu w p?ycie 1) jej kraw?d? boczna stanowi pobocznic? sto?ka. Od góry p?yty 1 do ?ruby regulacyjnej 5 przykr?ca si? ?rub? kontruj?c? 2, która dociska p?yt? 1 do ?ruby regulacyjnej 5, co usztywnia ca?? konstrukcj? i przeciwdzia?a niepo??danym ruchom. Przed pierwszym u?yciem p?yty centruj?cej dla przyrz?dów geodezyjnych i okresowo je?eli jest to wymagane mo?na przeprowadzi? proces jej ustawiania. Rektyfikacj? p?yty 1 przeprowadza si? przy pomocy dwóch libelli rurkowych 8 o du?ej przewadze. Libelle 8 uk?ada si? jak na fig. 4, jedn? równolegle do linii ??cz?cej dwie ?ruby regulacyjne 5 i drug? prostopadle. Luzuje si? ?ruby kontruj?ce 2. Nast?pnie kr?c?c ?rubami regulacyjnymi 5 doprowadza si? libelle 8 do górowania. W przypadku zamontowania na p?ycie 1 ?aty niwelacyjnej istnieje mo?liwo?? ustawienia p?yty 1 w niewielkim zakresie na ??danej wysoko?ci. Gdy p?yta 1 znajduje si? na zadanej wysoko?ci i jest w p?aszczy?nie poziomej dokr?ca si? ?ruby kontruj?ce 2 i ponownie sprawdza poziomowanie I wysoko?? p?yty 1. P?yta centruj?ca w trakcie jej u?ytkowania powinna zapewnia? niezmienne warunki ustawiania przyrz?dów geodezyjnych. P?yt? centruj?c? nale?y wykona? z materia?u odpornego na ?cieranie i wp?yw warunków atmosferycznych (np. stal nierdzewna z ocynkiem). PL PL PL PL PL PL