Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 12.10.1974 71598 KI. 21c, 68/01 MKP HOlh 73/22 CZYTELNI Urzedu Patentowego fiUkli) izenmisirofcg) tu^j Twórcywynalazku: Wojciech Cybulski, Anna Koman Uprawniony z patentu tymczasowego: Zaklady Aparatury Elektrycznej „Ena-Elester", Lódz (Polska) Termicznywyzwalacz nadpradowy lacznika elektrycznego w szczególnosci wylacznika Przedmiotem wynalazku jest termiczny wyzwalacz nadpradowy lacznika elektrycznego w szczególnosci wylacznika. Wyzwalacz wedlug niniejszego wynalazku moze byc stosowany we wszelkiego rodzaju wylacznikach i w przekaznikach nadpradowych termobimetalowych.Znane sa i stosowane termiczne wyzwalacze nadpradowe z wyginanymi w ksztalcie litery V bimetalami kompensacyjnymi, które sa odizolowane od bimetalu roboczego w celu zapewnienia prawidlowej pracy wyzwalaczy w róznych temperaturach otoczenia. Zastosowanie izolacji cieplnej pomiedzy bimetalem kompensacyjnym a roboczym zapobiega przeplywowi ciepla z bimetalu roboczego do kompensacyjnego, a przez to zapobiega zmniejszeniu sie efektywnej strzalki ugiecia bimetalu roboczego. W rozwiazaniach takich bimetal kompensacyjny wygiety w ksztalcie litery V, z odgietymi na zewnatrz pod katem prostym koncami znajduje sie na przedluzeniu bimetalu roboczego. Bimetal kompensacyjny jest tak umieszczony wzgledem bimetalu roboczego, ze jego wybrzuszenie jest zgodne z kierunkiem ruchu bimetalu roboczego, ajego wspólpraca z bimetalem roboczym odbywa sie za posrednictwem izolacyjnej sruby regulacyjnej, ograniczajacej przeplyw ciepla z bimetalu roboczego do kompensacyjnego. Jednym swym koncem bimetal kompensacyjny jest zamocowany obrotowo na osi. Z koncem tym na sztywno zamocowana jest równiez zapadka blokujaca pozostala czesc mechanizmu wyzwalacza.Niedogodnoscia powyzej opisanej konstrukcji jest jej mala odpornosc na drgania i wstrzasy, ze wzgledu na duza mase bimetalu kompensacyjnego i zapadki blokujacej, zamocowanych obrotowo, jednostronnie. Inna niedogodnoscia tego wyzwalacza jest ksztalt bimetalu kompensacyjnego, który powoduje zwiekszenie jego wymiarów gabarytowych.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wyzej opisanych niedogodnosci. Cel ten wedlug wynalazku zostal osiagniety dzieki temu, ze os obrotu zespolu bimetalu kompensacyjnego wygietego w ksztalcie litery V lezy w srodku jego ciezkosci i znajduje sie powyzej lub z boku ruchomego konca bimetalu roboczego. Do konców bimetalu kompensacyjnego sa przymocowane ze pomoca nitów, izolacyjne plytki lewa i prawa. Plytka lewa wspólpracuje z wystepem o ksztalcie kulistym znajdujacym sie na koncu ruchomym bimetalu roboczego, natomiast izolacyjna plytka prawa wspólpracuje z kulistym koncem wkreta regulacyjnego dzwigni wyzwalajacej2 71598 wyzwalacza. Wstanie wyzwalacza charakterystycznym dla stanu zalaczania wylacznika, os symetrii kulistego wystepu prostopadla do bimetalu roboczego i podluzna os symetrii wkreta regulacyjnego dzwigni wyzwalajacej wyzwalacza leza w tej samej plaszczyznie poziomej.Termiczny wyzwalacz nadpradowy wedlug wynalazku charakteryzuje sie duza odpornoscia na drgania i wstrzasy, przy jednoczesnym zapewnieniu prawidlowego i dokladnego dzialania wyzwalacza przy róznych temperaturach otoczenia. Umozliwia wiec to stosowanie tych wyzwalaczy w srodowiskach o znacznych wahaniach temperatury otoczenia ijednoczesnie o duzym natezeniu wibracji i wstrzasów co rozszerza zakres stosowania wylaczników i przekazników na takie galezie przemyslu, jak okretownictwo, górnictwo, hutnictwo oraz umozliwia instalowanie wylaczników w urzadzeniach przewoznych i samojezdnych. Ponadto wynalazek umozliwia zastosowanie wylaczników w krajach o klimacie tropikalnym i suchym oraz w klimacie o niskich temperaturach. Druga korzystna cecha wynalazku sa male wymiary wyzwalacza, którego zastosowanie nie zwieksza wymiarów gabarytowych wylacznika. Osiagnieto to przez zwarte uksztaltowanie bimetalu kompensacyjnego oraz przez mozliwosc umieszczenia bimetalu kompensacyjnego w trzech podstawowych polozeniach, nad bimetalem roboczym oraz w polozeniach bocznych lewym i prawym. Bimetal kompensacyjny moze byc umieszczony równiez w polozeniach posrednich, miedzy wyzej wymienionymi. Zadne z wyzej opisanych polozen bimetalu kompensacyjnego nie wplywa na zmniejszenie pewnosci czy dokladnosci dzialania kompensacji.• Wynalazek zostanie blizej objasniony w przykladzie wykonania pokazanym na rysunku, który przedstawia wyzwalacz w widoku z boku. Plaski bimetal roboczy 1 zamocowany sztywno jednym swym koncem do elementu grzejnego 2 posiada na drugim swobodnym koncu kulisty wystep 3, który wspólpracuje z izolacyjna plytka lewa 4 wykonana z laminatu szklano-epoksydowego, przynitowana do jednego konca bimetalu kompensacyjnego 5 wygietego w ksztalcie litery V i zamocowanego w swym srodku ciezkosci obrotowo na osi 6. Do drugiego konca bimetalu kompensacyjnego 5 przynitowana jest izolacyjna plytka prawa 7 wykonana z laminatu szklano-epoksy¬ dowego, która wspólpracuje z metalowym wkretem regulacyjnym 8 wkreconym w dzwignie wyzwalajaca 9 wyzwalacza obracajacej sie wokól osi 10.Termiczny wyzwalacz nadpradowy wedlug wynalazku dziala w nizej opisany sposób. W przypadku wystapienia zaklócenia w sieci zabezpieczonej przez wylacznik z wyzwalaczem nadpradowym termicznym, bimetal roboczy 1 podgrzewany jest elementem grzejnym 2 i zaczyna sie wychylac w kierunku prawym.Wystepem kulistym 3 znajdujacym sie na jego swobodnym koncu napotyka na izolacyjna plytke lewa 4, powodujac obracanie sie bimetalu kompensacyjnego 5 wokól osi 6 i przemieszczanie sie plytki izolacyjnej prawej 7. Plytka izolacyjna prawa 7 dziala na wkret regulacyjny 8 powodujac obracanie sie wokól osi 10 dzwigni wyzwalajacej 9 wyzwalacza do momentu zwolnienia zaczepu zamka wylacznik co powoduje jego wylaczenfe. Bimetal kompensacyjny 5 jest tak wygiety, ze przy wzroscie temperatury otoczenia powoduje zblizenie sie do siebie plytek izolacyjnych lewej 4 i prawej 7, a przy obnizeniu sie temperatury otoczenia powoduje ich oddalenie sie. W przypadku wzrostu temperatury otoczenia bimetal roboczy 1 wychyli sie i w kierunku prawym o okreslona wartosc strzalki ugiecia. W tym samym czasie plytki izolacyjne bimetalu kompensacyjnego 4 zbliza sie do siebie o taka sama wartosc strzalki ugiecia, co zapewnia zachowanie stalej wartosci drogi wyzwalania bimetalu roboczego 1, spelniajac tym samym warunek prawidlowej kompensacji wyzwalacza termicznego. Przy obnizeniu sie temperatury, mechanizm dzialania jest odwrotny. PL PL